സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസ്: ഇസ്ലാമിക ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിൻ്റെ പുനരുജ്ജീവനം

സൈനുദ്ദീൻ മന്ദലാംകുന്ന്

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ ഇസ്ലാമിക ലോകം ദർശിച്ച ഏറ്റവും മൗലികവും ഗഹനവുമായ ചിന്താധാരകളിൽ ഒന്നാണ് സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസിൻ്റേത്. ഒരു ബഹുമുഖ പ്രതിഭ എന്ന നിലയിൽ തത്വശാസ്ത്രം, ജ്ഞാനശാസ്ത്രം, സ്വൂഫിസം, ചരിത്രം, ഭാഷാശാസ്ത്രം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നീ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ ഇടപെടലുകൾ ആധുനിക മുസ്ലിം ചിന്തയെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാശ്ചാത്യ മതേതര ലോകവീക്ഷണം ഇസ്ലാമിക സമൂഹങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിച്ച ബൗദ്ധികവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രതിസന്ധികളെ കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തുകയും അതിന് പകരമായി ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യത്തിൽ ഊന്നിയുള്ള ഒരു വൈജ്ഞാനിക ബദൽ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു അത്താസിൻ്റെ ജീവിതദൗത്യം. അറിവിൻ്റെ ഇസ്ലാമികവൽക്കരണം (Islamization of Knowledge) എന്ന ആശയത്തിൻ്റെ ആദ്യത്തെയും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ വക്താവായി അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. മുസ്ലിം ഉമ്മത്ത് നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വിപത്ത് ‘അറിവിൻ്റെ അബദ്ധധാരണ’ (Confusion of Knowledge) ആണെന്നും അതിൻ്റെ ഫലമായി രൂപപ്പെടുന്ന ‘അദബിൻ്റെ നഷ്ടം’ (Loss of Adab) ആണ് സകല സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധികൾക്കും കാരണമെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.

ബൗദ്ധിക വളർച്ചയും വൈജ്ഞാനിക ജീവിതവും

സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസിൻ്റെ ജീവിതരേഖ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ബൗദ്ധിക വികാസത്തിന് പിന്നിൽ അതിശയിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പശ്ചാത്തലം നമുക്ക് കാണാൻ സാധിക്കും. 1931 സെപ്റ്റംബർ 5-ന് പശ്ചിമ ജാവയിലെ ബോഗോറിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം ഒരു ആഗോള മുസ്ലിം ചിന്തകൻ എന്ന നിലയിലേക്ക് വളർന്നു വന്നത് കഠിനമായ അക്കാദമിക പരിശീലനങ്ങളിലൂടെയും ആത്മീയമായ ഉൾക്കാഴ്ചകളിലൂടെയുമാണ്. 1937-ൽ അദ്ദേഹം തൻ്റെ പിതൃസഹോദരന്മാരോടൊപ്പം മലേഷ്യയിലെ ജോഹർ ബഹ്രുവിലേക്ക് താമസം മാറി, അവിടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയായത്. സൈനിക പരിശീലനത്തിന് താല്പര്യം കാണിച്ച അദ്ദേഹം ഇംഗ്ലണ്ടിലെ സാൻഡ്‌ഹർസ്റ്റ് റോയൽ മിലിട്ടറി അക്കാദമിയിൽ പരിശീലനം നേടി. ഈ സൈനിക പശ്ചാത്തലം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിന്തകളിലെ ക്രമബദ്ധതയെയും അച്ചടക്കത്തെയും സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം എന്ന് നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പിൽക്കാലത്ത് സൈനിക ജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം അക്കാദമിക ലോകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. സിംഗപ്പൂരിലെ മലായ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം കാനഡയിലെ മക്ഗിൽ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് എം.എ ബിരുദവും ലണ്ടൻ സർവകലാശാലയിലെ സ്കൂൾ ഓഫ് ഓറിയൻ്റൽ ആൻഡ് ആഫ്രിക്കൻ സ്റ്റഡീസിൽ (SOAS) നിന്ന് പിഎച്ച്.ഡി ബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി.
തൻ്റെ ഗവേഷണ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇസ്ലാമിക ദർശനത്തെയും മെറ്റാഫിസിക്സിനെയും സൂഫിസത്തെയും ആഴത്തിൽ പഠിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് ഹംസ ഫാൻസൂരിയുടെ സ്വൂഫി ചിന്തകളെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഡോക്ടറൽ പ്രബന്ധം മലായ് ഇസ്ലാമിക വൈജ്ഞാനിക ചരിത്രത്തിലെ ഒരു സുപ്രധാന നാഴികക്കല്ലാണ്. മലേഷ്യൻ നാഷണൽ സർവകലാശാലയിൽ പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം 1987-ൽ ക്വാലാലംപൂരിൽ ഇൻ്റർനാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇസ്ലാമിക് തോട്ട് ആൻഡ് സിവിലൈസേഷൻ (ISTAC) സ്ഥാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വൈജ്ഞാനിക സംഭാവനകളെ മാനിച്ച് മലേഷ്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ‘റോയൽ പ്രൊഫസർ’ പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.
സയ്യിദ് അത്താസിൻ്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട കൃതികൾ ഓരോന്നും ഇസ്ലാമിക ചിന്തയിലെ ഓരോ വിടവുകളെ നികത്തുന്നവയാണ്. 1978-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘Islam and Secularism’ എന്ന കൃതി മുസ്ലിം ലോകത്തെ സെക്കുലറിസം എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നുവെന്നതിൻ്റെ ആധികാരിക പഠനമാണ്. ‘The Concept of Education in Islam’ (1980) വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഇസ്ലാമിക കാഴ്ചപ്പാടിനെ പുനർനിർവ്വചിക്കുകയും വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തെ സെക്കുലറൈസേഷൻ്റെ അപകടങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മെറ്റാഫിസിക്കൽ ചിന്തകളുടെ സംഗ്രഹമാണ് ‘Prolegomena to the Metaphysics of Islam’ (1995).

സെക്യുലറിസത്തിനെതിരായ
ആഴത്തിലുള്ള സൈദ്ധാന്തിക വിമർശനങ്ങൾ:

സയ്യിദ് അത്താസിൻ്റെ ബൗദ്ധിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഏറ്റവും ശക്തമായ വശം ആധുനിക മതേതരത്വത്തെ (Secularism) സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മൗലികമായ വിമർശനങ്ങളാണ്. സെക്യുലറിസം എന്നത് കേവലം രാഷ്ട്രീയമായ ഒരു ക്രമീകരണമല്ലെന്നും, മറിച്ച് അത് മനുഷ്യൻ്റെ ലോകവീക്ഷണത്തെത്തന്നെ മാറ്റിക്കളയുന്ന ഒരു സമഗ്ര പ്രത്യയശാസ്ത്രമാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. പാശ്ചാത്യ ചരിത്രത്തിൻ്റെ സവിശേഷമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ടുവന്ന സെക്കുലറിസം, പ്രപഞ്ചത്തെ അതിൻ്റെ പവിത്രമായ അർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് മുറിച്ചുമാറ്റുകയാണ് ചെയ്തതെന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ വിഖ്യാത കൃതിയായ ‘ഇസ്‌ലാം ആൻഡ് സെക്യുലറിസം’ (Islam and Secularism), സമകാലിക പാശ്ചാത്യ ചിന്താധാരകളെയും അവ മുസ്‌ലിം ഉമ്മത്തിന്മേൽ ചെലുത്തുന്ന ബൗദ്ധിക ആഘാതങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള പഠനമാണ്. സെക്യുലറിസം എന്നത് കേവലം ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആശയമല്ലെന്നും, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തെയും മനുഷ്യനെയും മൂല്യങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള പാരത്രിക കാഴ്ചപ്പാടുകളെ അടിമുടി മാറ്റുന്ന ഒരു സമഗ്ര ദാർശനിക പ്രക്രിയയാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. പാശ്ചാത്യ ക്രൈസ്തവ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട സെക്യുലറൈസേഷൻ എന്ന ചരിത്രപ്രക്രിയയെ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന അത്താസ്, അതിന്റെ മൂന്ന് പ്രധാന ഘടകങ്ങളായ പ്രകൃതിയുടെ നിഗൂഢത നീക്കൽ (Disenchantment of Nature), രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പവിത്രത നീക്കൽ (Desacralization of Politics), മൂല്യങ്ങളുടെ വിശുദ്ധി നീക്കൽ (Deconsecration of Values) എന്നിവയെ നിശിതമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയകൾ എങ്ങനെ ഇസ്‌ലാമിക ലോകവീക്ഷണത്തിന് (Worldview) വിരുദ്ധമാണെന്നും, അത് മുസ്‌ലിം സമൂഹത്തിൽ ‘അദബിന്റെ നഷ്ടത്തിന്’ (Loss of Adab) എങ്ങനെ കാരണമാകുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു.

പാശ്ചാത്യ ക്രൈസ്തവ പശ്ചാത്തലവും സെക്യുലറിസത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും

സെക്യുലറിസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അത്താസിന്റെ വിമർശനം അതിന്റെ ചരിത്രപരവും ദാർശനികവുമായ വേരുകളിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. സെക്യുലറിസം എന്നത് ഇസ്‌ലാമിക നാഗരികതയ്ക്ക് അപരിചിതമായ ഒരു പ്രതിഭാസമാണെന്നും, അത് പാശ്ചാത്യ ക്രൈസ്തവ ചരിത്രത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ പരിണതിയാണെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ഗ്രീക്ക്, റോമൻ, ജൂത, ക്രൈസ്തവ പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ ഒരു സങ്കരമാണ് (Fusion) ആധുനിക പാശ്ചാത്യ ലോകവീക്ഷണം. ഈ വ്യത്യസ്ത പാരമ്പര്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോഴാണ് സെക്യുലറൈസേഷൻ എന്ന പ്രക്രിയ അനിവാര്യമായിത്തീർന്നത്.
പാശ്ചാത്യ ചരിത്രത്തിൽ ‘സെക്കുലം’ (Saeculum) എന്ന പദത്തിന് സ്ഥലം (Space), സമയം (Time) എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് അർത്ഥതലങ്ങളാണുള്ളത്. സമയം എന്ന നിലയിൽ അത് ‘ഇപ്പോൾ’ (Now) അഥവാ വർത്തമാനകാലത്തെയും, സ്ഥലം എന്ന നിലയിൽ അത് ‘ഈ ലോകത്തെയും’ (Worldly/Mundane) കുറിക്കുന്നു. ഇസ്‌ലാമിക വീക്ഷണത്തിൽ ‘അൽ-ദുനിയ’ (Al-Dunya) എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിന് ഇതിനോട് സമാനതകളുണ്ടെങ്കിലും, പാശ്ചാത്യ സെക്കുലറിസം പാരത്രികമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും നിരാകരിച്ചുകൊണ്ട് ഭൗതിക ലോകത്തെ മാത്രം പരമമായി കാണുന്നു. ക്രൈസ്തവ മതത്തിന് രാഷ്ട്രീയത്തെയും ഭൗതിക ലോകത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സമഗ്രമായ ഒരു നിയമസംഹിത (Shariah) ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ് സെക്യുലറിസം അവിടെ ഒരു വിമോചന പ്രക്രിയയായി അനുഭവപ്പെട്ടതെന്ന് അത്താസ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

സെക്യുലർ, സെക്യുലറൈസേഷൻ, സെക്യുലറിസം:
അത്താസിന്റെ സൂക്ഷ്മ വിശകലനം

സെക്യുലറിസമെന്നാൽ കേവലം രാഷ്ട്രീയമായ ഒരു നിലപാടോ ദ‍ർശനമോ അല്ല. മതനിരപേക്ഷത എന്ന അർത്ഥത്തിൽ നാം ഇന്ന് വ്യവഹരിക്കുന്ന മതങ്ങളോടും വിശ്വാസങ്ങളോടുമുള്ള സഹിഷ്ണുതയും അവയോടെല്ലാം പുലർത്തുന്ന നിഷ്പക്ഷ സമീപനവുമെന്ന അർത്ഥത്തിൽ നാം പരിചയിക്കുന്ന സെക്യുലറിസമല്ല നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ പരിഗണനയിലുള്ള സെക്യുലറിസം. പ്രത്യുത മനുഷ്യന്റെ ലോകവീക്ഷണത്തെയും ആത്മീയതയെയും പ്രപഞ്ചത്തെയും യാഥാ‍ർത്ഥ്യങ്ങളെയും സംബന്ധിച്ച അവന്റെ സമീപനങ്ങളെയും നിർണ്ണയിക്കുന്ന സമൂലമായ ഒരു ആശയ പ്രതിഭാസമായാണ് അദ്ദേഹം സെക്യുലറിസത്തെ പരിഗണിക്കുന്നത്. പാശ്ചാത്യ ലോകത്ത് രൂപപ്പെട്ട ഈ സെക്യുലറിസം എങ്ങനെയാണ് ആധുനിക മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തെ തന്നെ ഭൗതികോന്മുഖമാക്കി മാറ്റിമറിച്ചത് എന്നതാണ് അദ്ദേഹം വിശകലനം ചെയ്യുന്നത്.

എന്താണ് സെക്യുലർ (Secular)?

അത്താസിന്റെ നിർവചനമനുസരിച്ച്, ‘സെക്യുലർ’ എന്നത് വർത്തമാനകാലത്തെയോ ഭൗതിക ലോകത്തെയോ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ഒരു അവസ്ഥയാണ്. പാരത്രികമായ (otherworldly) ചിന്തകളെ പൂർണ്ണമായും നിരാകരിച്ചുകൊണ്ട്, കണ്ണിൽ കാണുന്ന ലൗകിക ജീവിതത്തിന് മാത്രം പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഈ സമീപനം മനുഷ്യന്റെ പാരത്രിക ബോധത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തെയും ജീവിതത്തെയും കേവലം പദാർത്ഥപരമായി മാത്രം കാണുന്ന ഒരവസ്ഥയാണിത്. സെക്യുലറൈസേഷൻ എന്താണെന്നും അദ്ദേഹം നിർവ്വചിക്കുന്നുണ്ട്.
സെക്യുലറൈസേഷൻ (Secularization) എന്നത് ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്നും സമൂഹത്തിൽ നിന്നും മതപരമായ സ്വാധീനങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുന്ന പ്രക്രിയയെ അത്താസ് സെക്യുലറൈസേഷൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ അനന്തരഫലമായി മതം എന്നത് സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും പുറന്തള്ളപ്പെടുകയും അതൊരു വ്യക്തിപരമായ അല്ലെങ്കിൽ സ്വകാര്യ കാര്യമായി (Private matter) മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭരണം, നിയമം, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ നിന്ന് ദൈവികമായ വെളിപാടുകൾക്കും മതപരമായ മൂല്യങ്ങൾക്കും ഉള്ള പ്രസക്തി ഇതോടെ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. സെക്യുലറിസം എന്താണെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു:
സെക്യുലറിസം (Secularism) എന്നാൽ എന്താണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സെക്യുലറൈസേഷൻ എന്ന പ്രക്രിയയെ ഒരു പരമമായ ലോകവീക്ഷണമായി സ്വീകരിക്കുന്ന പ്രത്യയശാസ്ത്രമാണ് സെക്യുലറിസം. ഇത് ലോകത്തെ നോക്കിക്കാണാനുള്ള അന്തിമമായ മാർഗ്ഗമായി മാറുന്നു. അത്താസിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിൽ, സെക്യുലറിസം എന്നത് മതത്തെ പൂർണ്ണമായും പുറന്തള്ളുന്ന ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രമാണ്. ഇവിടെ മനുഷ്യബുദ്ധിയും ഭൗതിക താത്പര്യങ്ങളും മാത്രം മാനദണ്ഡമാവുകയും, ആത്മീയമോ അതിഭൗതികമോ ആയ സകല യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെയും നിഷേധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ, സയ്യിദ് നഖീബുൽ അത്താസ് ഈ മൂന്ന് പദങ്ങളെയും പരസ്പരബന്ധിതമായ ഒരു പരിണാമമായിട്ടാണ് കാണുന്നത്. ലൗകികതയിലൂന്നിയ ‘സെക്യുലർ’ എന്ന അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, മതത്തെ പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്ന ‘സെക്യുലറൈസേഷൻ’ വഴി കടന്നുപോയി, ഒടുവിൽ മതത്തെ പൂർണ്ണമായും നിരാകരിക്കുന്ന ‘സെക്യുലറിസം’ എന്ന ലോകവീക്ഷണത്തിൽ ഇത് എത്തിച്ചേരുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയമായ അടിത്തറയെ തകർക്കുന്ന ഒരു വലിയ വിപത്തായാണ് അദ്ദേഹം ഇതിനെ വിലയിരുത്തുന്നത്.
അത്താസിൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ സെക്കുലറിസം എന്നത് മൂന്ന് പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്:
അവയിൽ ആദ്യത്തേത് പ്രകൃതിയുടെ നിഗൂഢത നീക്കൽ (Disenchantment of Nature) എന്നതാണ്.
പാശ്ചാത്യ മതേതര ചിന്താഗതി പ്രകൃതിയെ കേവലം ഭൗതിക വസ്തുവായി മാറ്റുകയും അതിൽ നിന്ന് ആത്മീയവും ദിവ്യവുമായ മാനങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇതിലൂടെ പ്രകൃതി എന്നത് അല്ലാഹുവിൻ്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറി, മനുഷ്യൻ്റെ ചൂഷണത്തിനുള്ള ഒരു ഉപാധിയായി മാത്രം മാറുന്നു. പ്രകൃതിയുമായുള്ള മനുഷ്യൻ്റെ ബന്ധം പവിത്രമല്ലെന്നും അത് കേവലം സാങ്കേതികവും ഭൗതികവുമാണെന്നുമുള്ള കാഴ്ചപ്പാടാണിത്.
സെക്യുലറിസത്തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ദൂഷ്യവശമായി അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നത് രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ പവിത്രത നീക്കൽ (Desacralization of Politics) എന്ന പ്രതിഭാസമാണ്. രാഷ്ട്രീയ അധികാരം എന്നത് പവിത്രമായ ഒരു ഉത്തരവാദിത്തമാണെന്ന ബോധം സെക്കുലറിസം ഇല്ലാതാക്കുന്നു. അധികാരം എന്നത് കേവലം ജനങ്ങളുടെ താല്പര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മാറുന്ന ഒന്നായി മാറുന്നു. ഇത് ഭരണകൂടത്തെ ദൈവികമായ ധാർമ്മിക നിയമങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാക്കുകയും മനുഷ്യൻ്റെ ഇച്ഛാശക്തിക്ക് പരമാധികാരം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂന്നാമതായി അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നത് മൂല്യങ്ങളുടെ വിശുദ്ധി നീക്കൽ (Deconsecration of Values) എന്ന സെക്യുലറിസത്തിന്റെ മറ്റൊരു ദൂഷ്യവശത്തെയാണ്. ധാർമ്മിക മൂല്യങ്ങൾ എന്നത് സ്ഥിരമായ സത്യങ്ങളല്ലെന്നും അവ കാലത്തിനും സാഹചര്യത്തിനുമനുസരിച്ച് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നവയാണെന്നും സെക്യുലറിസം വാദിക്കുന്നു. ഇത് മൂല്യവ്യവസ്ഥയെ കേവലം ആപേക്ഷികമാക്കുകയും (Relativism) മനുഷ്യൻ തനിക്ക് തോന്നുംവിധം പുതിയ നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമകാലിക ലോകത്തെ സ്വതന്ത്രചിന്തയുടെയും ലിബറലിസത്തിന്റെയുമൊക്കെ പേരിലുള്ള അതിവാദങ്ങളുടെയും മൂല്യങ്ങൾക്കെതിരായ അരാജകവാദങ്ങളുടെയും വഴിവിട്ട വളർച്ചയിൽ സെക്യുലറിസം നൽകിയ പ്രചോദനം തീർച്ചയായും കൈപ്പേറിയ ദുരനുഭവം തന്നെയായി നാമിന്ന് അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അത്താസ് വിശദീകരിക്കുന്ന സെക്യുലറിസത്തിന്റെ ഈ മൂന്ന് ദൂഷ്യവശങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ വിശകലനം അനിവാര്യമാകുന്നുണ്ട്.

സെക്യുലറൈസേഷൻ്റെ വിവിധ പടവുകൾ

സെക്യുലറൈസേഷൻ പ്രക്രിയയുടെ ഒന്നാമത്തെ പടവായി അത്താസ് വിവരിക്കുന്നത് പ്രകൃതിയുടെ നിഗൂഢത നീക്കൽ അഥവാ ‘ഡിസെഞ്ചാന്റ്‌മെന്റ് ഓഫ് നേച്ചർ'(Disenchantment of Nature) ആണ്. മാക്‌സ് വെബർ എന്ന സോഷ്യോളജിസ്റ്റ് രൂപപ്പെടുത്തിയ ഈ സങ്കൽപ്പത്തെ അത്താസ് ഇസ്‌ലാമിക മെറ്റാഫിസിക്‌സിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയിൽ അധിവസിക്കുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ആത്മീയ ശക്തികളെയും ദൈവങ്ങളെയും മന്ത്രങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള വിശ്വാസങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. പാശ്ചാത്യ ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിനെ മനുഷ്യന്റെ പുരോഗതിയുടെ അടയാളമായി കാണുമ്പോൾ, അത്താസ് ഇതിലെ ചില അപകടങ്ങളെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ നിഗൂഢത നീക്കം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ പ്രപഞ്ചത്തിന് നൽകപ്പെട്ടിരുന്ന അതിന്റെ ഉത്ഭവത്തെയും പരിണാമത്തെയും വികാസത്തെയും സംബന്ധിച്ച ആത്മീയവും ദൈവീകവുമായ അർത്ഥങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. പ്രകൃതി എന്നത് കേവലം മനുഷ്യന് ഉപയോഗിക്കാനും ചൂഷണം ചെയ്യാനുമുള്ള ഒരു ജഡവസ്തുവായി മാറുന്നു. ഇത് മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള പവിത്രമായ ബന്ധത്തെ തകർക്കുകയും പാരിസ്ഥിതിക തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇസ്‌ലാമിക വീക്ഷണത്തിൽ പ്രകൃതി എന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുടെ (Ayat/Signs) ഒരു വലിയ ഗ്രന്ഥമാണ്. പരിശുദ്ധ ഖുർആനിലെ വചനങ്ങളെ നാം എങ്ങനെ ആദരിക്കുന്നുവോ അതുപോലെതന്നെ പ്രകൃതിയിലെ ഓരോ പ്രതിഭാസത്തെയും ആദരിക്കാൻ ഇസ്‌ലാം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. പ്രകൃതിയെ കേവലം ഭൗതികമായി മാത്രം കാണുന്ന സെക്യുലർ സമീപനം അല്ലാഹുവിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളോടുള്ള അവഹേളനമാണെന്ന് അത്താസ് വാദിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയെ ഡിസെഞ്ചാന്റ് ചെയ്യുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യൻ തന്നെത്തന്നെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുകയും ഒരു യജമാനനെപ്പോലെ അതിന്മേൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിനിധി (Khalifah) എന്ന നിലയിലുള്ള മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ ദൗത്യത്തെ വിസ്മരിക്കാൻ കാരണമാകുന്നു. പ്രകൃതി പവിത്രമല്ലെന്നും അതിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ സാന്നിധ്യമില്ലെന്നുമുള്ള ചിന്ത മനുഷ്യനെ അഹങ്കാരിയാക്കി മാറ്റുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അത്താസ് ഉയർത്തുന്ന പ്രധാന വാദങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
പ്രകൃതി എന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ ആത്മാംശമോ അല്ലെങ്കിൽ അല്ലാഹുവോ അല്ല, മറിച്ച് അത് അല്ലാഹുവിനെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന ദൃഷ്ടാന്തമാണ് (Signs of God). സെക്യുലറൈസേഷൻ പ്രകൃതിയെ ഒരു ഉപകരണമായി (Utility object) മാത്രം കാണുന്നു, ഇത് അതിന്റെ അന്തർലീനമായ ആത്മീയ മൂല്യത്തെ തകർക്കുന്നു. ഇസ്‌ലാമിലെ ‘തൗഹീദ്’ പ്രപഞ്ചത്തെ അല്ലാഹുവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, എന്നാൽ സെക്യുലറിസം ഇതിനെ പരസ്പരം വിച്ഛേദിക്കുന്നു.

രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പവിത്രത നീക്കൽ (Desacralization of Politics)

സെക്യുലറൈസേഷന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഘടകം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പവിത്രത നീക്കൽ അഥവാ ‘ഡിസാക്രലൈസേഷൻ ഓഫ് പൊളിറ്റിക്‌സ്’ ആണ്. ഭരണകൂടത്തിനും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിനും നൽകപ്പെട്ടിരുന്ന മതപരമായ സാധുതയെയും ദൈവീകമായ അർത്ഥത്തെയും ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പൊരുൾ. അധികാരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉറവിടം ദൈവമല്ലെന്നും മറിച്ച് അത് കേവലം മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ ഉടമ്പടികളാണെന്നും ഈ വീക്ഷണം വാദിക്കുന്നു. ഭരണാധികാരി അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിനിധിയല്ലെന്നും മറിച്ച് ജനങ്ങളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ മാത്രം അധികാരം ലഭിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണെന്നും സെക്യുലറിസം സമർത്ഥിക്കുന്നു. ഇസ്‌ലാമിക ലോകവീക്ഷണത്തിൽ രാഷ്ട്രീയം എന്നത് മതത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല. ‘ഖിലാഫത്ത്’ അഥവാ അല്ലാഹുവിന്റെ ഭൂമിയിലെ പ്രതിനിധ്യം എന്ന ആശയമാണ് ഇസ്‌ലാമിക രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ആണിക്കല്ല്. ഭരണാധികാരി അല്ലാഹുവിനോടും ജനങ്ങളോടും ഒരുപോലെ ഉത്തരവാദിയാണ്. അധികാരം എന്നത് ഒരു പവിത്രമായ ഉത്തരവാദിത്തമാണ് (Amanah). രാഷ്ട്രീയത്തെ ഡിസാക്രലൈസ് ചെയ്യുന്നതോടെ ഭരണം കേവലം ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു ഉപാധിയായി മാറുന്നു. നീതി (Adl) എന്ന സങ്കല്പം പോലും ഭൗതികമായ അർത്ഥങ്ങളിൽ മാത്രമായി ചുരുങ്ങുന്നു. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് പവിത്രത നീക്കം ചെയ്യുന്നതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അത്താസ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്:
സെക്യുലർ വീക്ഷണവും ഇസ്‌ലാമിക വീക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള പ്രധാന വ്യത്യാസങ്ങൾ അത്താസിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിൽ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
സെക്യുലർ ജനാധിപത്യ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അധികാരത്തിന്റെ പരമാധികാരം മനുഷ്യരിലോ അല്ലെങ്കിൽ ഭൂരിപക്ഷത്തിലോ ആണ് നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നത്. നിയമനിർമ്മാണത്തിനും ഭരണത്തിനും അടിസ്ഥാനം മനുഷ്യരുടെ താൽപ്പര്യങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അത്താസിന്റെ വീക്ഷണപ്രകാരം, ഇസ്‌ലാമിക കാഴ്ചപ്പാടിൽ അധികാരത്തിന്റെ ഏക ഉറവിടം അല്ലാഹുവാണ്. ഇലാഹി നിയമങ്ങളാണ് (ശരീഅത്ത്) രാഷ്ട്രീയ ക്രമത്തിന്റെ പരമോന്നത പ്രമാണം.
സെക്യുലർ വ്യവസ്ഥയിൽ ഒരു ഭരണാധികാരി കേവലം ജനപ്രതിനിധി മാത്രമാണ്. ജനങ്ങൾ നൽകുന്ന അധികാരമാണ് അദ്ദേഹം വിനിയോഗിക്കുന്നത്. നേരെമറിച്ച്, ഇസ്‌ലാമിക വീക്ഷണത്തിൽ ഭരണാധികാരി അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിനിധിയായാണ് (ഖലീഫ) പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ജനങ്ങളോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തത്തോടൊപ്പം അല്ലാഹുവിനോടുള്ള കടുത്ത ബാധ്യതയും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്.
ഭൗതികമായ സുഖസൗകര്യങ്ങളും സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയും മാത്രമാണ് സെക്യുലർ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇതിനെ ഭൗതിക പുരോഗതി എന്ന് വിളിക്കാം. എന്നാൽ ഇസ്‌ലാമിക കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഭരണം എന്നത് കേവലം ഭൗതികമല്ല; അത് ഭൗതികവും ആത്മീയവുമായ ക്ഷേമത്തെ (Falah) ഒരുപോലെ ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നു. വ്യക്തിയുടെ ക്ഷേമപൂർണ്ണമായ ഐഹിക ജീവിതത്തോടൊപ്പം പാരത്രിക രക്ഷയും ഉറപ്പുവരുത്തുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ദൗത്യം.

നീതിയെന്നാൽ സെക്യുലർ നിയമസംഹിതകളിൽ കേവലം നിയമവിധേയമായ ക്രമീകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്. എന്നാൽ അത്താസിന്റെ ചിന്തയിൽ നീതി എന്നത് അദബിന്റെ (Adab) ഭാഗമാണ്. ഓരോ വസ്തുവിനെയും കാര്യത്തെയും അതിന്റെ ശരിയായ അർഹമായ സ്ഥാനത്ത് വെക്കുക എന്നതാണ് നീതിയുടെ യഥാർത്ഥ നിർവചനം. മനുഷ്യനും അല്ലാഹുവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെയും ഈ പ്രപഞ്ച ക്രമത്തെയും ശരിയായി മനസ്സിലാക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ ഈ നീതി നടപ്പിലാക്കാൻ സാധിക്കൂ. ചുരുക്കത്തിൽ, രാഷ്ട്രീയത്തെ ഭൗതികതയിലേക്ക് മാത്രം പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നതിനെ അത്താസ് വിമർശിക്കുന്നു. ആത്മീയ മൂല്യങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് മനുഷ്യന്റെ പൂർണ്ണമായ വളർച്ച സാധ്യമാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പക്ഷം. മുസ് ലിംകൾക്ക് ഭൂരിപക്ഷമുള്ള മലേഷ്യ പോലുള്ള ഒരു ഭൂമികയിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിചാരങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നത് എന്ന കാര്യം ഇവിടെ സവിശേഷം അനുസ്മരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
സെക്യുലറിസം രാഷ്ട്രീയത്തെ മതത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുമ്പോൾ അത് മനുഷ്യന്റെ സമഗ്രമായ വികാസത്തെ തടയുന്നുവെന്ന് അത്താസ് നിരീക്ഷിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പവിത്രത ഇല്ലാതാകുന്നതോടെ മൂല്യങ്ങൾക്കും ധാർമ്മികതയ്ക്കും പകരം കേവല താൽപ്പര്യങ്ങൾ ഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇത് സമൂഹത്തിൽ അഴിമതിക്കും അനീതിക്കും വഴിതുറക്കുന്നു. അധികാരം അല്ലാഹുവിങ്കൽ നിന്നുള്ള ഒരു പവിത്രമായ അമാനത്താണെന്ന ബോധം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ ഭരണാധികാരികൾ സ്വേച്ഛാധിപതികളായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയേറുന്നു.

മൂല്യങ്ങളുടെ പവിത്രതാനഷ്ടം

അത്താസ് ഏറ്റവും ശക്തമായി വിമർശിക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ ഘടകമാണ് മൂല്യങ്ങളുടെ വിശുദ്ധി നീക്കൽ അഥവാ ‘ഡീകൺസെക്രേഷൻ ഓഫ് വാല്യൂസ്’. മനുഷ്യജീവിതത്തെ നയിക്കുന്ന ധാർമ്മിക മൂല്യങ്ങളെയും ആചാരങ്ങളെയും ആപേക്ഷികവും (Relative) താൽക്കാലികവും (Transient) ആയി മാറ്റുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. ഈ വീക്ഷണമനുസരിച്ച്, ചരിത്രത്തിന്റെ ഗതിക്കനുസരിച്ച് മൂല്യങ്ങൾ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കണം. മാറ്റമില്ലാത്തതോ സ്ഥിരമായതോ ആയ യാതൊരു മൂല്യവ്യൂഹത്തെയും സെക്യുലറിസം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ധർമ്മം, നീതി, നന്മ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം കേവലം മനുഷ്യന്റെ ലൗകികമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുന്നതാണെന്ന് ഈ പ്രത്യയശാസ്ത്രം വാദിക്കുന്നു. ഈ ഘടകം മനുഷ്യനെ അവന്റെ ഭൂതകാലത്തിൽ നിന്നും മതപരമായ നിബന്ധനകളിൽ നിന്നും സ്വതന്ത്രനാക്കുന്നുവെന്ന് പാശ്ചാത്യ ചിന്തകർ അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ, ഇത് മനുഷ്യന്റെ ധാർമ്മിക തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുമെന്ന് അത്താസ് സമർത്ഥിക്കുന്നു. ഇസ്‌ലാമിൽ മൂല്യങ്ങൾ അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള വെളിപാടിനെ (Revelation) അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. അവ സാർവ്വലൗകികവും കാലാതീതവുമാണ്. മൂല്യങ്ങളെ ഡീകൺസെക്രേറ്റ് ചെയ്യുന്നതോടെ മനുഷ്യൻ തന്നെത്തന്നെ ഇലാഹിന്റെ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും സ്വന്തം ഇച്ഛകളെ മൂല്യങ്ങളുടെ മാനദണ്ഡമായി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ഒടുവിൽ ‘അദബിന്റെ നഷ്ടത്തിന്’ (Loss of Adab) കാരണമാകുന്നു. ഓരോ കാര്യത്തെയും അതിന്റെ ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവാണ് അദബ്. മൂല്യങ്ങൾ ആപേക്ഷികമാകുന്നതോടെ മനുഷ്യന് ശരിയും തെറ്റും തിരിച്ചറിയാനുള്ള മാനദണ്ഡം നഷ്ടപ്പെടുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും നാഗരികതയുടെയും തകർച്ചയ്ക്ക് ഇത് കാരണമാകുന്നു. സെക്യുലറിസം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന ഈ ധാർമ്മിക ആപേക്ഷികത (Ethical Relativism) ഒരു വലിയ ബൗദ്ധിക പ്രതിസന്ധിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. മൂല്യങ്ങളുടെ വിശുദ്ധി നീക്കം ചെയ്യുന്നതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

സുസ്ഥിര മൂല്യങ്ങളുടെ നിരാകരണം:

സുസ്ഥിര മൂല്യങ്ങളുടെ നിരാകരണത്തിലൂടെ സത്യാസത്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ആത്യന്തിക മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. അതോടൊപ്പം മാനവികതയുടെ ഭൗതികവൽക്കരണം സംഭവിക്കുന്നു, അഥവാ മനുഷ്യനെ കേവലം ഒരു ജൈവിക വസ്തുവായി മാത്രം കാണുന്ന പ്രവണത ശക്തിപ്പെടുന്നു. അനുബന്ധമായി ധാർമ്മിക അസ്ഥിരതയും സംഭവിക്കുന്നു, സമൂഹത്തിലെ ധാർമ്മിക നിയമങ്ങൾ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ താല്പര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

അദബിന്റെ നഷ്ടം: സെക്യുലറൈസേഷന്റെ ആത്യന്തിക പ്രത്യാഘാതം

സെക്യുലറൈസേഷൻ എന്ന പ്രക്രിയ മുസ്‌ലിം ലോകത്തുണ്ടാക്കിയ ഏറ്റവും മാരകമായ ആഘാതം ‘അദബിന്റെ നഷ്ടം’ (Loss of Adab) ആണെന്ന് അത്താസ് നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിൽ അദബ് എന്നത് വെറും ബാഹ്യമായ മര്യാദകളല്ല; മറിച്ച് അറിവിനെയും യാഥാർത്ഥ്യത്തെയും പ്രപഞ്ചത്തെയും അതിന്റെ ശരിയായ ക്രമത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ബൗദ്ധികവും ആത്മീയവുമായ അച്ചടക്കമാണ്. ഓരോ വസ്തുവിനെയും കാര്യത്തെയും വ്യക്തിയെയും അല്ലാഹു നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള അതിന്റെ ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് (Proper place) വെക്കുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ സാരം. സെക്യുലറിസം വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന മൂന്ന് പ്രക്രിയകളും (പ്രകൃതി, രാഷ്ട്രീയം, മൂല്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വിശുദ്ധി നീക്കൽ) ഈ അദബിനെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയെ കേവലം ഭൗതികമായി കാണുന്നതോടെ മനുഷ്യന് അതിനോടുള്ള അദബ് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. രാഷ്ട്രീയത്തെ മതത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുന്നതോടെ അധികാരത്തോടുള്ള അദബ് ഇല്ലാതാകുന്നു.
മൂല്യങ്ങളെ ആപേക്ഷികമാക്കുന്നതോടെ സത്യാസത്യങ്ങളോടുള്ള അദബ് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി സമൂഹത്തിൽ വ്യാജ നേതാക്കൾ ഉയർന്നു വരികയും യഥാർത്ഥ പണ്ഡിതന്മാർ തഴയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് മുസ്‌ലിം ഉമ്മത്തിനെ വലിയൊരു ഐഡന്റിറ്റി പ്രതിസന്ധിയിലേക്കും ബൗദ്ധിക തകർച്ചയിലേക്കും നയിക്കുന്നു. അദബിന്റെ നഷ്ടത്തെ അത്താസ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നത് വൈജ്ഞാനികമായി സംഭവിച്ച കലർപ്പുകളെ കുറിച്ച് സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ്. ഇക്കാര്യം വിശദീകരിക്കാൻ Confusion of Knowledge എന്ന ഒരു സംജ്ഞയാണ് അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സെക്യുലർ ചിന്തകൾ ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാന ശാഖകളിൽ കടന്നുകൂടിയതോടെ അറിവിന്റെ ഉറവിടത്തെയും ലക്ഷ്യത്തെയും കുറിച്ച് ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടായി. അറിവിലെ ആശയക്കുഴപ്പം മൂലം കാര്യങ്ങളെ അവയുടെ ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് വെക്കാൻ കഴിയാതെ വരുന്നു. ഈ അവസ്ഥയെ കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം അദബിന്റെ നഷ്ടം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. യോഗ്യതയില്ലാത്ത നേതൃത്വം (Rise of False Leaders) അധികാരസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കെത്തുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ അനന്തരഫലം. അദബ് ഇല്ലാത്ത വ്യക്തികൾ മതപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ നേതൃസ്ഥാനങ്ങളിൽ എത്തുമ്പോൾ അത് സമൂഹത്തിന്റെ നാശത്തിന് കാരണമാകുന്നു.

ബഷറും ഇൻസാനും: മനുഷ്യപ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ദാർശനിക വീക്ഷണം

സെക്യുലറിസം മനുഷ്യനെ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നതിനെ അത്താസ് തന്റെ മനുഷ്യപ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള (Nature of Man) പഠനത്തിലൂടെ വിശദീകരിക്കുന്നു. മനുഷ്യനെ വിശേഷിപ്പിക്കാൻ പരിശുദ്ധ ഖുർആൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ‘ബഷർ’ (Bashar), ‘ഇൻസാൻ’ (Insan) എന്നീ പദങ്ങളെ അദ്ദേഹം ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. സെക്യുലർ ഹ്യൂമനിസം മനുഷ്യനെ കേവലം ഒരു ഭൗതിക വസ്തുവായി (Bashar) മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. മനുഷ്യൻ മൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് പരിണമിച്ചുണ്ടായ ഒരു ജീവി മാത്രമാണെന്നും അവന്റെ ലക്ഷ്യം ഭൗതികമായ സുഖങ്ങളാണെന്നും ഈ വീക്ഷണം വാദിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇസ്‌ലാമിക മെറ്റാഫിസിക്‌സിൽ മനുഷ്യൻ ഒരു ആത്മീയ ജീവിയാണ് (Insan). അല്ലാഹുവിനോട് ‘أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ’ (ഞാൻ നിങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവല്ലയോ?) എന്ന ചോദ്യത്തിന് മറുപടിയായി നടത്തിയ കരാറിന്റെ (Mithaq/Covenant) അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് മനുഷ്യന്റെ സ്വത്വം രൂപപ്പെടുന്നത്. മനുഷ്യന് ഒരു ഭൗതിക ശരീരമുണ്ടെങ്കിലും അവന്റെ യഥാർത്ഥ സത്ത അവന്റെ ആത്മാവാണ് (Ruh/Nafs al-Natiqah). സെക്യുലറിസം മനുഷ്യന്റെ ഈ ആത്മീയ വശത്തെ നിരാകരിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യനെ അവന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നുവെന്ന് അത്താസ് വാദിക്കുന്നു.

മാനവദർശനവും സെക്യുലറിസവും: അത്താസിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ

സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ നിരീക്ഷണപ്രകാരം, സെക്യുലറിസം മനുഷ്യനെ കേവലം ഭൗതികമായ ഒരു അസ്തിത്വമായി മാത്രമാണ് നോക്കിക്കാണുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രകൃതത്തെ അദ്ദേഹം ബഷർ, ഇൻസാൻ, മിഥാഖ് എന്നീ മൂന്ന് സുപ്രധാന തലങ്ങളിലൂടെയാണ് വിശദീകരിക്കുന്നത്. ഇക്കാര്യം കൂടുതൽ വിശദാംശങ്ങളോടെ ഇപ്രകാരം അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്.
ബഷർ (Bashar): മനുഷ്യന്റെ ഭൗതികവും ശാരീരികവുമായ വശത്തെയാണ് അത്താസ് ‘ബഷർ’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. സെക്യുലറിസം മനുഷ്യനെ ഈയൊരു തലത്തിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നു. അതായത്, മനുഷ്യന്റെ ജൈവികമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കും ശാരീരിക നിലനിൽപ്പിനും അപ്പുറം മറ്റൊരു മാനവും മനുഷ്യനുണ്ടെന്ന് സെക്യുലറിസം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.
ഇൻസാൻ (Insan):
മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയവും യുക്തിസഹവുമായ വശമാണ് ‘ഇൻസാൻ’. ഈ കാഴ്ചപ്പാടനുസരിച്ച്, മനുഷ്യൻ കേവലം ഒരു ജന്തുവല്ല, മറിച്ച് അല്ലാഹുവുമായുള്ള കരാറിന് വിധേയനായ ഒരു ആത്മീയ ജീവിയാണ്. മനുഷ്യന്റെ ചിന്താശേഷിയും വിവേചനബുദ്ധിയും ഈ ആത്മീയ അടിത്തറയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.
മിഥാഖ് (Covenant):
മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഘടകമാണ് ‘മിഥാഖ്’ അഥവാ സൃഷ്ടിപ്പിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മനുഷ്യൻ അല്ലാഹുവുമായി നടത്തിയ ആദികരാർ. മനുഷ്യന്റെ ഉത്തരവാദിത്തബോധത്തിന്റെയും (Responsibility) മര്യാദകളുടെയും (Adab) അടിസ്ഥാനം ഈ കരാറാണ്.
ചുരുക്കത്തിൽ, മനുഷ്യനെ അവന്റെ ആത്മീയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നും ആദികരാറിൽ നിന്നും അടർത്തിമാറ്റി, കേവലം ഭൗതികമായ ‘ബഷർ’ മാത്രമായി ചുരുക്കാനാണ് സെക്യുലറിസം ശ്രമിക്കുന്നത് എന്നാണ് അത്താസ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. മനുഷ്യജീവിതത്തിന് പൂർണ്ണത ലഭിക്കണമെങ്കിൽ ഭൗതികതയോടൊപ്പം തന്നെ അവന്റെ ആത്മീയ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും തിരിച്ചറിയപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.
ഈ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുന്നത് സെക്യുലറിസത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ അത്യാവശ്യമാണ്. മനുഷ്യൻ കേവലം ഒരു ഭൗതിക ജീവിയാണെന്ന പാശ്ചാത്യ സങ്കല്പത്തെ അംഗീകരിച്ചാൽ പിന്നെ സെക്യുലറിസത്തെ തള്ളിക്കളയാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയ സ്വത്വത്തെ വീണ്ടെടുക്കുക എന്നത് അത്താസിന്റെ ദാർശനിക പദ്ധതിയിലെ പ്രധാന ഘടകമാണ്.

നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ ഈ വിമർശനങ്ങളും കണ്ടെത്തലുകളും ഇന്ന് പോസ്റ്റ് സെക്യുലറിസത്തിന്റെ ഭാഗമായ പ്രമുഖരായ പല ചിന്തകരും മറ്റൊരു രീതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. സെക്യുലറിസം മനുഷ്യനെ ഒരു ‘അടഞ്ഞ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ’ (Immanent Frame) തളച്ചിടുന്നുവെന്നും, ഇതിലൂടെ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെയും പവിത്രതയെയും കുറിച്ചുള്ള വലിയ ചോദ്യങ്ങളെ അത് റദ്ദാക്കുന്നുവെന്നും പ്രമുഖ ചിന്തകനായ ചാൾസ് ടെയ്ലർ വാദിക്കുന്നു.
”സെക്യുലർ യുക്തിയിൽ മനുഷ്യൻ എന്നത് ബാഹ്യമായ ആത്മീയ സ്വാധീനങ്ങൾക്കപ്പുറം, നിർജീവമായ പദാർത്ഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകത്തെ ഒരു യുക്തിസഹമായ സ്വതന്ത്ര അസ്തിത്വം (Buffered Self) മാത്രമായി മാറുന്നു.”(A Secular Age (2007) തലാൽ അസദും ഇവ്വിഷയകമായി ഗൗരവപൂർണ്ണമായ ആലോചനകൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇതുസംബന്ധമായ ഒരു പ്രസ്താവന ഇപ്രകാരമുണ്ട്.
”സെക്യുലർ മനുഷ്യൻ എന്നത് സ്വയം രൂപപ്പെടുത്തിയെടുക്കുന്ന ഒന്നാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ അവസ്ഥയെ നിർവചിക്കുന്ന ഉന്നതമായ (Transcendent) തലങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ അതിന് കഴിയുന്നില്ല.”(Formations of the Secular (2003))
സെക്യുലറിസം മനുഷ്യനെ കേവലം ഭൗതിക സുഖങ്ങൾ തേടുന്ന ഒരു ഉപഭോക്താവായി കാണുന്ന പ്രവണതയെ കോർണൽ വെസ്റ്റ് (Cornel West) എന്ന പോസ്റ്റ് സെക്യുലർ ചിന്തകനും വിമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് മനുഷ്യനെ ‘ആത്മീയമായ ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക്’ (Spiritual malnutrition) നയിക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. കോർണൽ വെസ്റ്റ് (Cornel West) പ്രസ്താവിക്കുന്നത് നോക്കുക:
”മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയമായ അന്വേഷണങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുന്ന സെക്കുലറിസം, ചന്തകൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരുതരം ശൂന്യതാവാദത്തിലേക്കാണ് (Nihilism) ചെന്നെത്തുന്നത്.”(Prophesy Deliverance! An Afro-American Revolutionary Christianity (1982).
ഈ ചിന്തകരുടെയെല്ലാം പൊതുവായ വാദം, മനുഷ്യനെ വെറും പദാർത്ഥമായി കാണുന്ന സെക്യുലർ ജ്ഞാനശാസ്ത്രം മനുഷ്യന്റെ നൈതികതയെയും മൂല്യങ്ങളെയും ആഴമില്ലാത്തതാക്കുന്നു എന്നാണ്. ഇക്കാര്യം തന്നെയാണ് ഇസ് ലാമിക പ്രമാണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സെക്യുലറിസത്തെ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട് സയ്യിദ് നഖീബുൽ അത്താസും സ്ഥാപിക്കുന്നത്.

നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ ഈ വിമർശനങ്ങളും കണ്ടെത്തലുകളും ഇന്ന് പോസ്റ്റ് സെക്യുലറിസത്തിന്റെ ഭാഗമായ പ്രമുഖരായ പല ചിന്തകരും മറ്റൊരു രീതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. സെക്യുലറിസം മനുഷ്യനെ ഒരു ‘അടഞ്ഞ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ’ (Immanent Frame) തളച്ചിടുന്നുവെന്നും, ഇതിലൂടെ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെയും പവിത്രതയെയും കുറിച്ചുള്ള വലിയ ചോദ്യങ്ങളെ അത് റദ്ദാക്കുന്നുവെന്നും പ്രമുഖ ചിന്തകനായ ചാൾസ് ടെയ്ലർ വാദിക്കുന്നു.
”സെക്യുലർ യുക്തിയിൽ മനുഷ്യൻ എന്നത് ബാഹ്യമായ ആത്മീയ സ്വാധീനങ്ങൾക്കപ്പുറം, നിർജീവമായ പദാർത്ഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകത്തെ ഒരു യുക്തിസഹമായ സ്വതന്ത്ര അസ്തിത്വം (Buffered Self) മാത്രമായി മാറുന്നു.”(A Secular Age (2007)
തലാൽ അസദും ഇവ്വിഷയകമായി ഗൗരവപൂർണ്ണമായ ആലോചനകൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇതുസംബന്ധമായ ഒരു പ്രസ്താവന ഇപ്രകാരമുണ്ട്.
”സെക്യുലർ മനുഷ്യൻ എന്നത് സ്വയം രൂപപ്പെടുത്തിയെടുക്കുന്ന ഒന്നാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ അവസ്ഥയെ നിർവചിക്കുന്ന ഉന്നതമായ (Transcendent) തലങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ അതിന് കഴിയുന്നില്ല.”(Formations of the Secular (2003))
സെക്യുലറിസം മനുഷ്യനെ കേവലം ഭൗതിക സുഖങ്ങൾ തേടുന്ന ഒരു ഉപഭോക്താവായി കാണുന്ന പ്രവണതയെ കോർണൽ വെസ്റ്റ് (Cornel West) എന്ന പോസ്റ്റ് സെക്യുലർ ചിന്തകനും വിമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് മനുഷ്യനെ ‘ആത്മീയമായ ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക്’ (Spiritual malnutrition) നയിക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. കോർണൽ വെസ്റ്റ് (Cornel West) പ്രസ്താവിക്കുന്നത് നോക്കുക:
”മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയമായ അന്വേഷണങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുന്ന സെക്കുലറിസം, ചന്തകൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരുതരം ശൂന്യതാവാദത്തിലേക്കാണ് (Nihilism) ചെന്നെത്തുന്നത്.”(Prophesy Deliverance! An Afro-American Revolutionary Christianity (1982).
ഈ ചിന്തകരുടെയെല്ലാം പൊതുവായ വാദം, മനുഷ്യനെ വെറും പദാർത്ഥമായി കാണുന്ന സെക്യുലർ ജ്ഞാനശാസ്ത്രം മനുഷ്യന്റെ നൈതികതയെയും മൂല്യങ്ങളെയും ആഴമില്ലാത്തതാക്കുന്നു എന്നാണ്. ഇക്കാര്യം തന്നെയാണ് ഇസ് ലാമിക പ്രമാണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സെക്യുലറിസത്തെ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട് സയ്യിദ് നഖീബുൽ അത്താസും സ്ഥാപിക്കുന്നത്.

അത്താസിന്റെ ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തോടുള്ള
സമീപനവും വിമർശനവും

സയ്യിദ് അത്താസിൻ്റെ ചിന്തകളിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ഭാഗം ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തെ സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നിരീക്ഷണങ്ങളാണ്. ആധുനിക ശാസ്ത്രം എന്നത് നിഷ്പക്ഷവും മൂല്യരഹിതവുമാണെന്ന പാശ്ചാത്യ വാദത്തെ അദ്ദേഹം ശക്തമായി ഖണ്ഡിച്ചു. ഏതൊരു അറിവും അത് രൂപപ്പെട്ടുവന്ന സംസ്കാരത്തിൻ്റെയും ലോകവീക്ഷണത്തിൻ്റെയും സ്വാധീനത്തിലായിരിക്കും എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ആധുനിക ശാസ്ത്രം രൂപപ്പെട്ടത് മതേതരവും ഭൗതികവാദപരവുമായ ഒരു പരിസരത്തായതിനാൽ, അത് അറിവിനെ കേവലം ഭൗതിക പ്രതിഭാസങ്ങളിലേക്ക് പരിമിതപ്പെടുത്തി. ശാസ്ത്രം എന്നത് പ്രപഞ്ചരഹസ്യങ്ങൾ തേടുന്നതിലൂടെ സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു വഴിയാണ് ഇസ്ലാമിൽ. എന്നാൽ ആധുനിക ശാസ്ത്രം പ്രപഞ്ചത്തെ അല്ലാഹുവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്താതെ പഠിക്കാനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്. ഇതിനെയാണ് അത്താസ് ‘അറിവിൻ്റെ മതേതരവൽക്കരണം’ എന്ന് വിളിച്ചത്. ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകളെ അദ്ദേഹം എതിർക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ആ കണ്ടെത്തലുകളെ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ദാർശനിക അടിത്തറയെയാണ് അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, പരിണാമ സിദ്ധാന്തമോ ഭൗതികശാസ്ത്രമോ പഠിക്കുമ്പോൾ അത് ഇസ്ലാമിക മെറ്റാഫിസിക്സിന് വിരുദ്ധമായ രീതിയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നത് അറിവിൻ്റെ അബദ്ധധാരണ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. അത്താസിൻ്റെ ശാസ്ത്ര ദർശനത്തിൽ (Philosophy of Science), യഥാർത്ഥ അറിവ് എന്നത് വെളിപാടിനോട് (Revelation) ചേർന്നുനിൽക്കുന്നതായിരിക്കണം. അറിവ് എന്നത് ആത്മാവിൽ സത്യം വന്നിറങ്ങുന്ന ഒരു അനുഭവമാണ്. ഇത് കേവലം വിവരങ്ങളുടെ ശേഖരണമല്ല. ആധുനിക ശാസ്ത്രം അറിവിനെ ഒരു ഉല്പന്നമായി കാണുമ്പോൾ, അത്താസ് അതിനെ ഒരു സംസ്കാരമായി കാണുന്നു. ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണങ്ങൾക്കും നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കും ഇസ്ലാം എതിരല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തെ അല്ലാഹുവിൻ്റെ ആയാത്തുകളായി (Signs) കാണാൻ കഴിയാത്ത ശാസ്ത്ര രീതിശാസ്ത്രത്തോടാണ് അദ്ദേഹത്തിന് വിയോജിപ്പുള്ളത്.

പാശ്ചാത്യ – ഇസ്‌ലാമിക ശാസ്ത്ര വീക്ഷണങ്ങൾ: ഒരു താരതമ്യം

സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ ആശയലോകത്ത് പാശ്ചാത്യ ശാസ്ത്ര വീക്ഷണവും ഇസ്‌ലാമിക ശാസ്ത്ര വീക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ വ്യക്തമാണ്. പാശ്ചാത്യ സങ്കൽപ്പമനുസരിച്ച് അറിവ് എന്നത് മൂല്യനിരപേക്ഷമാണ് (Value-neutral). എന്നാൽ അറിവ് എന്നത് എപ്പോഴും ഒരു പ്രത്യേക ലോകവീക്ഷണവുമായി (Worldview) ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്നും അതിൽ നിന്ന് വേറിട്ടൊരു ജ്ഞാനസമ്പാദനം അസാധ്യമാണെന്നുമാണ് ഇസ്‌ലാമിക പക്ഷം. പ്രപഞ്ചത്തെ കേവലം ഭൗതികമായ ഒന്നായി പാശ്ചാത്യർ കാണുമ്പോൾ, ഇസ്‌ലാമിക വീക്ഷണത്തിൽ പ്രപഞ്ചം ദൈവത്തിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുടെ (Ayat) മഹാശേഖരമാണ്.
ഈ രണ്ട് ചിന്താധാരകളുടെയും ലക്ഷ്യങ്ങളിലും വലിയ അന്തരമുണ്ട്. പ്രകൃതിക്കുമേൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുക എന്നതാണ് പാശ്ചാത്യ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ മുഖ്യ ലക്ഷ്യമെങ്കിൽ, സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും അതിലൂടെ സ്രഷ്ടാവിനെ അറിയുകയുമാണ് ഇസ്‌ലാമിക ജ്ഞാനശാസ്ത്രം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്. രീതിശാസ്ത്രത്തിന്റെ (Methodology) കാര്യത്തിലും ഈ ഭിന്നത പ്രകടമാണ്. പാശ്ചാത്യർ കേവലം അനുഭവവാദത്തിന് (Empiricism) പ്രാധാന്യം നൽകുമ്പോൾ, ഇസ്‌ലാമിക രീതിശാസ്ത്രം വെളിപാട് (Revelation), യുക്തി (Reason), അനുഭവം (Experience) എന്നിവയുടെ അർത്ഥവത്തായ ഒരു സമന്വയമാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഈ സന്ദർഭത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ‘ശാസ്ത്രത്തിൻ്റെ ഇസ്ലാമികവൽക്കരണം’ എന്ന ആശയം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്. ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിൻ്റെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ നിന്ന് മതേതര ഘടകങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുകയും അതിലേക്ക് ഇസ്ലാമിക മെറ്റാഫിസിക്സിൻ്റെയും ലോകവീക്ഷണത്തിൻ്റെയും ഘടകങ്ങളെ ചേർക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നിർദ്ദേശം.

ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തെ വിമർശനാത്മകമായി സമീപിച്ചവരിൽ പ്രമുഖരാണ് മിഷേൽ ഫൂക്കോ. ഫൂക്കോയുടെ പ്രധാന വിമർശനം “അറിവ് അധികാരമാണ്” (Knowledge is Power) എന്നതായിരുന്നു. ശാസ്ത്രീയമായ അറിവുകൾ നിഷ്പക്ഷമല്ലെന്നും, സമൂഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനും തരംതിരിക്കാനും (ഉദാഹരണത്തിന്: ഭ്രാന്തൻ/സാധാരണക്കാരൻ, രോഗി/ആരോഗ്യമുള്ളവൻ) അധികാരം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണമാണ് ശാസ്ത്രമെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഓരോ കാലഘട്ടത്തിലും നിലനിൽക്കുന്ന “എപ്പിസ്റ്റീം” (Episteme) അഥവാ ജ്ഞാനവ്യവസ്ഥയാണ് ഏത് അറിവാണ് ശരിയെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് എന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ആധുനികാനന്തര ചിന്തകരിലെ മറ്റൊരു പ്രമുഖനായ ലിയോതാർ
ആധുനിക ശാസ്ത്രം ലോകത്തെ മുഴുവൻ വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു “ബൃഹദ് ആഖ്യാനം” (Grand Narrative) ആണെന്ന് നിരീക്ഷിച്ചു. ആധുനിക ശാസ്ത്രം പുരോഗതിയുടെയും വിമോചനത്തിന്റെയും കഥകൾ പറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് മറ്റ് പ്രാദേശിക അറിവുകളെയും (Local knowledge) വൈവിധ്യങ്ങളെയും അടിച്ചമർത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഉത്തരാധുനികത എന്നാൽ ഇത്തരം ബൃഹദ് ആഖ്യാനങ്ങളോടുള്ള അവിശ്വാസമാണെന്നും അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ചുരുക്കത്തിൽ ആധുനികതയോടും അതിന്റെ ജ്ഞാനശാസ്ത്ര സമീപനങ്ങളോടും വിയോജിക്കുകയും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പക്ഷപാതിത്വങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടുകയും ചെയ്ത പലരെയും നാം ഉത്തരാധുനികർ എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. എന്നാൽ നഖീബുൽ അത്താസ് ഉന്നയിക്കുന്ന ആധുനിക ശാസ്ത്ര വിമർശനം ഉത്തരാധുനിക ചിന്തകരിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ് എന്ന കാര്യം ശ്രദ്ധേയമാണ്. വിജ്ഞാനത്തോട്, അഥവാ ശാസ്ത്രത്തോട് യഥാർത്ഥത്തിൽ പുലർത്തേണ്ട സമീപനമെന്തായിരിക്കണമെന്നതിനെ സംബന്ധിച്ച് ശരിയായ ഉൾക്കാഴ്ച നൽകുന്നതാണ് നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ ചിന്തകൾ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ ചിന്തകൾ കേവലം ആശയങ്ങളും ദർശനങ്ങളും മാത്രമായി ഒതുങ്ങാതെ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇസ് ലാമികരണം എന്ന മൂർത്തമായ ഒരു പദ്ധതിയിലേക്ക് തന്നെ വികസിക്കുകയും പ്രായോഗികമായി ചില മാതൃകകളുടെ സംസ്ഥാപനത്തിന് അദ്ദേഹം നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തു.

അറിവിന്റെ ഇസ്‌ലാമികവൽക്കരണം

സെക്യുലറൈസേഷൻ എന്ന ബൗദ്ധിക രോഗത്തിനുള്ള മരുന്നായി അത്താസ് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത് അറിവിന്റെ ഇസ്‌ലാമികവൽക്കരണം എന്ന ആശയമാണ്. ഇത് ആധുനിക വിജ്ഞാനശാഖകളെ പൂർണ്ണമായും തള്ളിക്കളയലല്ല, മറിച്ച് അവയെ പാശ്ചാത്യ-സെക്യുലർ മൂല്യങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുകയും ഇസ്‌ലാമിക ലോകവീക്ഷണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. അറിവ് എന്നത് നിഷ്പക്ഷമല്ലെന്നും (Knowledge is not neutral), അത് ഏത് സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലത്തിലാണോ വികസിക്കുന്നത് അതിന്റെ മൂല്യങ്ങൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം അറിവിന്റെ ഇസ്‌ലാമികവൽക്കരണത്തിന് രണ്ട് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളാണ് നിർണ്ണയിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതിൽ ആദ്യത്തേത് ഡീവെസ്റ്റേണൈസേഷൻ (Dewesternization- നെഗറ്റീവ് സ്റ്റെപ്പ്) എന്നതാണ്. നിലവിലുള്ള വിജ്ഞാന ശാഖകളിൽ നിന്ന് ഇസ്‌ലാമിക വിരുദ്ധമായ പാശ്ചാത്യ ഘടകങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുക. ഇതിൽ പ്രധാനമായും സെക്യുലറിസം, ഹ്യൂമനിസം, പരിണാമവാദം, ചരിത്രപരമായ ആപേക്ഷികത തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.
രണ്ടാമത്തേത് ഇൻഫ്യൂഷൻ (Infusion – പോസിറ്റീവ് സ്റ്റെപ്പ്) ആണ്. ശുദ്ധീകരിച്ച വിജ്ഞാന ശാഖകളിലേക്ക് ഇസ്‌ലാമിക ലോകവീക്ഷണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളെ സന്നിവേശിപ്പിക്കുക. അല്ലാഹുവിന്റെ ഏകത്വം (Tawhid), വെളിപാടിന്റെ ആധികാരികത, അദബ്, ഖിലാഫത്ത് തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു നല്ല പൗരനെ (Good Citizen) സൃഷ്ടിക്കലല്ല, മറിച്ച് ഒരു നല്ല മനുഷ്യനെ (Good Man) സൃഷ്ടിക്കലാവണം എന്ന് അത്താസ് പറയുന്നു. ഒരു നല്ല മനുഷ്യൻ സമൂഹത്തിൽ നല്ല പൗരനുമായിരിക്കും. അദബ് എന്ന ഗുണം ആർജ്ജിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് മാത്രമേ വിജ്ഞാനത്തെ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയൂ. ഇതിനായി അദ്ദേഹം ‘തഅ്ദീബ്’ (Ta’dib) എന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സങ്കല്പം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു. അറിവിനെ ‘ഫർദ് ഐൻ’ (വ്യക്തിപരമായ ബാധ്യത), ‘ഫർദ് കിഫായ’ (സാമൂഹിക ബാധ്യത) എന്നിങ്ങനെ അദ്ദേഹം തരംതിരിക്കുന്നു. മെറ്റാഫിസിക്കൽ അറിവിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭൗതിക അറിവിനെ ക്രമീകരിക്കുക എന്നതാണ് ഈ വിദ്യാഭ്യാസ രീതിയുടെ പ്രത്യേകത. അറിവിന്റെ ഇസ് ലാമീകരണം എന്ന പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ആദ്യത്തെ കാര്യം ഇസ് ലാമികമായ ഒരു ജ്ഞാനശാസ്ത്ര സമീപനത്തിന്റെ നിർദ്ധാരണമാണ്. സയ്യിദ് നഖീബുൽ അത്താസ് ഇത്തരമൊരു ഇസ് ലാമിക ജ്ഞാനശാസ്ത്രസമീപനം വികസിപ്പിക്കുന്നതിലും സവിശേഷ ശ്രദ്ധ പുലർത്തി.

പാശ്ചാത്യർ ഉൾക്കാഴ്ചയെ അക്കാദമികമായ അറിവായി അംഗീകരിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, ഇസ്ലാമിക ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിൽ ഉൾക്കാഴ്ച സത്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രധാന കവാടമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. മനുഷ്യൻ്റെ ആത്മാവിനെ സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ വിശകലനം വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ആത്മാവ് (Soul) എന്നത് കേവലം ജൈവികമായ ഒരു പ്രവർത്തനമല്ല, മറിച്ച് അതിന് വിവിധ തലങ്ങളുണ്ട്.
റൂഹ് (Ruh) എന്നാൽ ആത്മീയമായ സത്തയാണ്. ഖൽബ് (Qalb) എന്നാൽ അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്ന കേന്ദ്രമാണ്. അഖ്ല് (Aql) എന്നാൽ വിശകലനം ചെയ്യുകയും വിവേചിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധിശക്തിയാണ്. ഈ മൂന്ന് ഘടകങ്ങളും ഒരൊറ്റ ആത്മീയ സത്തയുടെ വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളാണെന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ ‘The Nature of Man and the Psychology of the Human Soul’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വത്വം എന്നത് അവന്റെ ‘ആത്മാവ്’ (Soul) ആണ്. ഈ ആത്മാവിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ അതിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും നാം തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്.

ഇസ്ലാമിക ജ്ഞാനശാസ്ത്രം: അറിവിൻ്റെയും ആത്മാവിൻ്റെയും സംയോജനം

സയ്യിദ് അത്താസിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവനകളിലൊന്ന് ഇസ്ലാമിക ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തെ (Islamic Epistemology) സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കൃത്യമായ നിർവ്വചനങ്ങളാണ്. പാശ്ചാത്യ ലോകവീക്ഷണം അറിവിനെ കേവലം യുക്തിയിലേക്കും ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളിലേക്കും പരിമിതപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, അത്താസ് ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് അറിവിൻ്റെ ഒരു സമഗ്രമായ ചിത്രം അവതരിപ്പിച്ചു. അറിവ് എന്നത് കേവലം ബുദ്ധിശക്തി കൊണ്ടുള്ള പ്രവൃത്തിയല്ല, മറിച്ച് ആത്മാവിൻ്റെ ശുദ്ധീകരണത്തിലൂടെയും അച്ചടക്കത്തിലൂടെയും ലഭിക്കുന്ന ഒന്നാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. അത്താസിൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അറിവ് (Ilm) എന്നത് ആത്മാവിൽ കാര്യങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യം (Haqiqah) എത്തിച്ചേരുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ഇതിന് അദ്ദേഹം രണ്ട് തലങ്ങൾ നൽകുന്നു: അറിവിൻ്റെ പൊരുൾ ആത്മാവിൽ വരിക. ആത്മാവ് അറിവിൻ്റെ പൊരുളിലേക്ക് ചെല്ലുക. ഇത് കേവലം ഭൗതികമായ ഒരു പ്രക്രിയയല്ല. ഇതിൽ വെളിപാട് (Revelation/Wahy), യുക്തി (Reason/Aql), ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ (Senses/Hawaas), ഉൾക്കാഴ്ച (Intuition/Dhawk) എന്നിവയെല്ലാം ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു.
അറിവിന്റെ പൊരുൾ ആത്മാവിൽ വരിക (Arrival of Meaning in the Soul) എന്നത് അറിവ് ലഭിക്കുന്ന പ്രക്രിയയുടെ ആദ്യ ഭാഗമാണ്. ഇവിടെ അറിവിന്റെ വസ്തു/പഠന വിഷയം (Object of Knowledge) എന്നത് കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത് ആ വസ്തുവിന്റെ ബാഹ്യരൂപമല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ അർത്ഥമാണ് (Meaning/Ma’na). വസ്തുവിന്റെ അസ്തിത്വമല്ല, അതിന്റെ ‘അർത്ഥം’
നാം ഒരു പുസ്തകത്തെയോ മരത്തെയോ കുറിച്ച് പഠിക്കുമ്പോൾ, ആ മരത്തിന്റെ ഭൗതികമായ രൂപമല്ല നമ്മുടെ ആത്മാവിൽ വരുന്നത്. പകരം, ആ മരം എന്താണെന്നും അതിന്റെ സവിശേഷതകൾ എന്താണെന്നുമുള്ള അതിന്റെ യഥാർത്ഥ്യം (Haqiqah) ആണ്. ഈ യഥാർത്ഥ്യത്തെയാണ് അത്താസ് ‘അറിവിന്റെ വസ്തു’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അതായത്, ആ വസ്തുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ‘സത്യം’ നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ തെളിയുന്നതാണ് അറിവ്.
വസ്തുക്കളെ അവയുടെ ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് കാണുക (Proper Place) എന്ന ആശയമാണ് അദ്ദേഹം ഇവ്വിധം വികസിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്.
അത്താസിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങൾക്കും അല്ലാഹു നിശ്ചയിച്ച ഒരു ശരിയായ സ്ഥാനമുണ്ട് (Proper Place).
ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു മനുഷ്യൻ, ഒരു മൃഗം, അല്ലെങ്കിൽ നീതി (Justice) എന്ന ആശയം—ഇവക്കെല്ലാം പ്രപഞ്ചത്തിൽ കൃത്യമായ സ്ഥാനമുണ്ട്.
ഈ സ്ഥാനത്തെയും അതിന്റെ ബന്ധങ്ങളെയും തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് ‘Object of Knowledge’. വസ്തുവിനെ വെറുതെ കാണുന്നതിലുപരി, അത് ആകെത്തുകയിൽ എവിടെ നിൽക്കുന്നു എന്ന് തിരിച്ചറിയുക എന്നതാണ് ഇതുകൊണ്ട് വിവക്ഷിക്കുന്നത്.

അറിവിന്റെ പൊരുളിനെ അദ്ദേഹം രണ്ട് തരത്തിലാവാമെന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു. അതിൽ ആദ്യത്തേത് ഇന്ദ്രിയഗോചരമായവയാണ്. കണ്ണുകൊണ്ടും മറ്റും നാം കാണുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിലെ കാര്യങ്ങൾ. രണ്ടാമത്തേത്ത് ബുദ്ധിപരവും ആത്മീയവുമായവയാണ്. അല്ലാഹു, ആത്മാവ്, നന്മ-തിന്മകൾ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ലെങ്കിലും ഇവയും ‘അറിവിന്റെ പൊരുളുകൾ’ ആണ്. വെളിപാടിലൂടെയും (Wahy) യുക്തിയിലൂടെയും (Aql) ഇവയുടെ അർത്ഥം ആത്മാവിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ അറിവ് എന്നാൽ അർത്ഥം ആത്മാവിൽ വരികയും, ആത്മാവ് അർത്ഥത്തിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്യലാണ്. ഇവിടെ അർത്ഥം (Meaning) തന്നെയാണ് അറിവിന്റെ കാതൽ. ആ അർത്ഥം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ആ വസ്തുവിനെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് അറിവ് ലഭിക്കുന്നു.
പാശ്ചാത്യർ ഉൾക്കാഴ്ചയെ അക്കാദമികമായ അറിവായി അംഗീകരിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, ഇസ്ലാമിക ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിൽ ഉൾക്കാഴ്ച സത്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രധാന കവാടമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. മനുഷ്യൻ്റെ ആത്മാവിനെ സംബന്ധിച്ച അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ വിശകലനം വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ആത്മാവ് (Soul) എന്നത് കേവലം ജൈവികമായ ഒരു പ്രവർത്തനമല്ല, മറിച്ച് അതിന് വിവിധ തലങ്ങളുണ്ട്.
റൂഹ് (Ruh) എന്നാൽ ആത്മീയമായ സത്തയാണ്. ഖൽബ് (Qalb) എന്നാൽ അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്ന കേന്ദ്രമാണ്. അഖ്ല് (Aql) എന്നാൽ വിശകലനം ചെയ്യുകയും വിവേചിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധിശക്തിയാണ്. ഈ മൂന്ന് ഘടകങ്ങളും ഒരൊറ്റ ആത്മീയ സത്തയുടെ വ്യത്യസ്ത ഭാവങ്ങളാണെന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ ‘The Nature of Man and the Psychology of the Human Soul’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വത്വം എന്നത് അവന്റെ ‘ആത്മാവ്’ (Soul) ആണ്. ഈ ആത്മാവിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ അതിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും നാം തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്.

ആത്മാവിന്റെ ത്രിമാന ഭാവങ്ങൾ

ആത്മാവ് എന്നത് ഏകമായ ഒരു സത്തയാണെങ്കിലും, അത് നിർവ്വഹിക്കുന്ന ധർമ്മങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അതിനെ മൂന്ന് പ്രധാന തലങ്ങളായി അത്താസ് വേർതിരിക്കുന്നു. ഇവ ഒരേ ആത്മീയ സത്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത പ്രകടനങ്ങളാണ്:
റൂഹ് (Ruh – ആത്മീയ സത്ത): ഇത് മനുഷ്യന്റെ ആന്തരികമായ ചൈതന്യമാണ്. അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കൽപ്പനയായി (അംറ്- ആലമുൽ അംറിലെ ഒരു സൃഷ്ടിയായി) ആത്മാവിനെ കാണുന്ന ഇസ്‌ലാമിക പാരമ്പര്യത്തെയാണ് അത്താസ് ഇവിടെ പിന്തുടരുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനശിലയും വിശുദ്ധവുമായ തലമാണിത്.
ഖൽബ് (Qalb – ഹൃദയം): ഇത് കേവലം രക്തം പമ്പ് ചെയ്യുന്ന അവയവമല്ല. മറിച്ച്, അറിവ് സ്വീകരിക്കുകയും തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്ന (Perception) കേന്ദ്രമാണിത്. അറിവിന്റെ പൊരുൾ ആത്മാവിൽ വരിക എന്ന് നാം നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ച പ്രക്രിയ സംഭവിക്കുന്നത് ഖൽബിലാണ്. സത്യത്തെയും അസത്യത്തെയും വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള ആത്മീയമായ ഉൾക്കാഴ്ചയുടെ കേന്ദ്രമാണിത്.
അഖ്ല് (Aql – ബുദ്ധിശക്തി): കാര്യങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യാനും യുക്തിസഹമായി ചിന്തിക്കാനും അറിവിനെ ക്രമീകരിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന ആത്മീയ ശക്തിയാണിത്. ഖൽബിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന അറിവിനെ ക്രോഡീകരിക്കുന്നതും പ്രയോഗക്ഷമമാക്കുന്നതും അഖ്ലിന്റെ ധർമ്മമാണ്.
ചുരുക്കത്തിൽ, റൂഹ് എന്നത് സത്തയും (Essence), ഖൽബ് എന്നത് അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയവും (Perceiving organ), അഖ്ല് എന്നത് വിവേചിച്ചറിയുന്ന ബോധവുമാണ് (Intellect).
മനുഷ്യ ആത്മാവിനുള്ളിൽ നിരന്തരം നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു സംഘട്ടനത്തെക്കുറിച്ച് അത്താസ് വിശദീകരിക്കുന്നു. ഇതിനെ അദ്ദേഹം രണ്ട് തലങ്ങളായി തിരിക്കുന്നു:
മൃഗീയ ആത്മാവ് (Animal Soul): മനുഷ്യന്റെ ജൈവികമായ ആവശ്യങ്ങൾ, വികാരങ്ങൾ, താൽക്കാലികമായ സുഖേച്ഛകൾ എന്നിവയെയാണ് ഇത് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ഇത് മനുഷ്യനെ ഭൗതികമായ ആഗ്രഹങ്ങളിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കുന്നു.
യുക്തിസഹമായ ആത്മാവ് (Rational Soul): മനുഷ്യന്റെ ഉന്നതമായ ചിന്തകൾ, ധാർമ്മിക ബോധം, അല്ലാഹുവിനോടുള്ള അടുപ്പം എന്നിവയെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. സത്യത്തെയും നീതിയെയും അന്വേഷിക്കുന്നത് ഈ തലമാണ്.
ഇങ്ങനെ ആത്മാവിന് മൃഗീയമായ താല്പര്യങ്ങളും (Animal Soul) യുക്തിസഹമായ താല്പര്യങ്ങളും (Rational Soul) ഉണ്ടെന്നും, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് മൃഗീയമായ താല്പര്യങ്ങളെ യുക്തിക്ക് കീഴിൽ കൊണ്ടുവരുന്ന പ്രക്രിയയാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

അത്താസിന്റെ ദർശനത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസം (Ta’dib) എന്നത് കേവലം വിവരങ്ങൾ കൈമാറലല്ല. മറിച്ച്, മനുഷ്യനിലെ മൃഗീയമായ താൽപ്പര്യങ്ങളെ യുക്തിസഹമായ ആത്മാവിന് കീഴിൽ കൊണ്ടുവരുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. മൃഗീയ ചോദനകൾ യുക്തിക്ക് കീഴിലാകുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ സ്വയം അച്ചടക്കമുള്ളവനാകുന്നു. ഈ അവസ്ഥയെയാണ് അദ്ദേഹം ‘അദബ്’ (Adab) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ശരിയായ അറിവ് ലഭിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യൻ തന്റെ ആത്മാവിന്റെയും തനിക്ക് നൽകപ്പെട്ട സർവ്വതിന്റെയും യഥാർത്ഥ ഉടമസ്ഥനെ (അല്ലാഹുവിനെ) തിരിച്ചറിയുകയും, തന്റെ ഉള്ളിലെ വികാരങ്ങളെ യുക്തിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് ഒരു മനുഷ്യനെ പരിപൂർണ്ണനാക്കുന്നത്.
ചുരുക്കത്തിൽ അറിവിൻ്റെ ഇസ്ലാമികവൽക്കരണത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം ലക്ഷ്യമിട്ടത് മുസ്ലിം ലോകവീക്ഷണത്തെ (Islamic Worldview) പുനഃസ്ഥാപിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. ഇസ്ലാമിക ലോകവീക്ഷണം എന്നത് കേവലം അന്ധമായ വിശ്വാസമല്ല, മറിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ (Reality) സംബന്ധിച്ച ഏറ്റവും ശാസ്ത്രീയവും ദാർശനികവുമായ കാഴ്ചപ്പാടാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ‘Prolegomena to the Metaphysics of Islam’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം ഇസ്ലാമിക മെറ്റാഫിസിക്സിൻ്റെ അടിസ്ഥാന തൂണുകളായ തൗഹീദ്, റിസാലത്ത്, ആഖിറത്ത് എന്നിവയെ ജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറയിൽ നിർവ്വചിച്ചു.

അത്താസിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ ദർശനത്തിന്റെ കാതൽ:
അദബും തഅദീബും

സയ്യിദ് അത്താസിൻ്റെ വിദ്യാഭ്യാസ ദർശനം ഇസ്ലാമിക ലോകത്ത് വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് കേവലം സാങ്കേതികമായ അറിവുകൾ കൈമാറലല്ലെന്നും, മറിച്ച് ഒരു മനുഷ്യനെ ‘ശരിയായ മനുഷ്യനാക്കി’ (Good Man) മാറ്റാനുള്ള പ്രക്രിയയാണെന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. പാശ്ചാത്യ വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായം ഒരു ‘നല്ല പൗരനെ’ (Good Citizen) നിർമ്മിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ഇസ്ലാമിക വിദ്യാഭ്യാസം ഒരു ‘നല്ല മനുഷ്യനെ’ (Insan Kamil) നിർമ്മിക്കാനാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഈയൊരു ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ‘തഅദീബ്’ (Ta’dib) എന്ന പദം നിർദ്ദേശിച്ചു. പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന ‘തർബിയത്ത്’ (നമിക്കൽ), ‘തഅ്ലീം’ (അധ്യാപനം) എന്നീ പദങ്ങളേക്കാൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യം ‘തഅദീബ്’ ആണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. തഅദീബ് എന്നാൽ ‘അദബ്’ നൽകൽ എന്നാണ് അർത്ഥം. അദബ് എന്ന പദത്തിന് അത്താസ് നൽകുന്ന നിർവ്വചനം ശ്രദ്ധേയമാണ്: “ഒരാളുടെ ആത്മീയവും ഭൗതികവുമായ കഴിവുകൾക്കനുസരിച്ച് യഥാർത്ഥ ക്രമത്തിൽ ഓരോന്നിൻ്റെയും ശരിയായ സ്ഥാനം തിരിച്ചറിയലും യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അതിന്റെ മൗലികതയിൽ സ്വീകരിക്കലുമാണ് അദബ്”. അറിവിൻ്റെ വിവിധ തലങ്ങളെയും വ്യക്തികളുടെ സ്ഥാനങ്ങളെയും പ്രപഞ്ചത്തിലെ ക്രമങ്ങളെയും തിരിച്ചറിയാത്തതാണ് ഇന്നത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ പ്രതിസന്ധിയുടെ കാതൽ എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. ഇതിനെയാണ് അദ്ദേഹം ‘അദബിൻ്റെ നഷ്ടം’ (Loss of Adab) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. അദബ് നഷ്ടമാകുമ്പോൾ അയോഗ്യരായ ആളുകൾ നേതൃത്വത്തിലേക്ക് വരികയും അറിവ് കച്ചവടച്ചരക്കാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ ചിന്തകളിൽ വിജ്ഞാനത്തെ ഫർദ് ഐൻ എന്നും ഫർദ് കിഫായ എന്നും പ്രധാനമായും രണ്ട് തലങ്ങളിലായാണ് വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ ഫർദ് ഐൻ എന്നത് ഓരോ വ്യക്തിക്കും നിർബന്ധമായ അടിസ്ഥാന വിജ്ഞാനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അടിസ്ഥാന വിശ്വാസങ്ങൾ, പരിശുദ്ധ ഖുർആൻ, സുന്നത്ത്, അദബ് (സംസ്കാരം) എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി വർത്തിക്കുന്ന ഈ തലം വ്യക്തിയുടെ ധാർമ്മികവും ആത്മീയവുമായ വളർച്ചയ്ക്ക് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.
രണ്ടാമത്തെ തലമായ ഫർദ് കിഫായ എന്നത് സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുവായ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനുള്ള വിജ്ഞാനമാണ്. ശാസ്ത്രം, സാമൂഹിക ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതിക വിദ്യ, വൈദ്യശാസ്ത്രം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് എല്ലാവർക്കും നിർബന്ധമല്ലെങ്കിലും, സമൂഹത്തിൽ ആവശ്യമായ വൈദഗ്ധ്യമുള്ള ഒരു വിഭാഗം ആളുകൾ ഈ മേഖലകളിൽ ഉണ്ടായിരിക്കുക എന്നത് ഒരു സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, ആത്മീയവും ഭൗതികവുമായ വിജ്ഞാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സമന്വയത്തിലൂടെ ഒരു പൂർണ്ണ മനുഷ്യനെ വാർത്തെടുക്കുക എന്നതാണ് അത്താസിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ ദർശനത്തിന്റെ കാതൽ.

യൂണിവേഴ്സിറ്റികൾ (വിശ്വവിദ്യാലയങ്ങൾ) കേവലം വിവരങ്ങൾ നൽകുന്ന കേന്ദ്രങ്ങളാകരുത്, മറിച്ച് അവ അദബ് നൽകുന്ന കേന്ദ്രങ്ങൾ കൂടിയാകണം. അത്താസ് വിഭാവനം ചെയ്ത ‘ഇസ്ലാമിക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി’ എന്ന സങ്കല്പം ഇന്നും പല രാജ്യങ്ങളിലും നടപ്പിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. ഓരോ മുസ്ലിമും തൻ്റെ ജീവിതത്തിൻ്റെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും അദബ് പാലിക്കണമെന്നും അത് സ്രഷ്ടാവിനോടും പ്രകൃതിയോടും സഹജീവികളോടും തന്നോടുതന്നെയും ഉള്ള കടമയാണെന്നും അദ്ദേഹം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

മലായ്-ഇസ്ലാമിക ചരിത്രവും ഭാഷാശാസ്ത്ര ഇടപെടലുകളും

സയ്യിദ് അത്താസ് തന്റെ ബൗദ്ധിക ജീവിതത്തിൻ്റെ വലിയൊരു ഭാഗം മലായ് ലോകത്തെ ഇസ്ലാമിക ചരിത്രം പുനർവായിക്കാനായി നീക്കിവെച്ചു. ഓറിയൻ്റലിസ്റ്റുകൾ മലായ് ഇസ്ലാമിനെ സംബന്ധിച്ച് തെറ്റായ ചിത്രമാണ് നൽകുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. മലായ് ജനതയിലേക്ക് ഇസ്ലാം കൊണ്ടുവന്നത് വലിയൊരു ബൗദ്ധിക വിപ്ലവമാണെന്നും അത് അവരുടെ ഭാഷയെയും ചിന്താരീതിയെയും പരിഷ്കരിച്ചുവെന്നും അദ്ദേഹം തന്റെ ‘Preliminary Statement on a General Theory of the Islamization of the Malay-Indonesian Archipelago’ എന്ന കൃതിയിൽ സമർത്ഥിച്ചു. മലായ് ഭാഷയിലെ ആദ്യത്തെ സ്വൂഫി കവിയായ ഹംസ ഫാൻസൂരിയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പഠനങ്ങൾ ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ഫാൻസൂരിയുടെ കവിതകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മെറ്റാഫിസിക്കൽ പദാവലികൾ ഇസ്ലാമിക ലോകവീക്ഷണത്തിൻ്റെ പ്രതിഫലനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഓറിയൻ്റലിസ്റ്റുകൾ വാദിച്ചിരുന്നതുപോലെ മലായ് ഇസ്ലാം എന്നത് കേവലം ഉപരിപ്ലവമായ ഒരു മതമല്ലെന്നും അത് ആഴത്തിലുള്ള ദാർശനിക അടിത്തറയുള്ളതാണെന്നും അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു. ഭാഷയെ അറിവിൻ്റെ വാഹകനായി കണ്ട അദ്ദേഹം, മുസ്ലിം ലോകത്തെ പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലേക്ക് ഖുർആനിക പദാവലികൾ കടന്നുവന്നതിനെ ‘ഭാഷാപരമായ ഇസ്ലാമികവൽക്കരണം’ എന്ന് വിളിച്ചു. ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് ജനങ്ങളുടെ മനോഭാവത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടായതെന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ഇന്ന് മുസ്ലിം ലോകത്ത് പല പദങ്ങളും അവയുടെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റപ്പെട്ടുവെന്നും (Semantic Erosion), അത് വീണ്ടെടുക്കേണ്ടത് അറിവിൻ്റെ ഇസ്ലാമികവൽക്കരണത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണെന്നും അദ്ദേഹം ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

അത്താസിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ ചിന്തകളുടെ സാക്ഷാത്കാരം:
ഇന്റർനാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇസ്‌ലാമിക് തോട്ട് ആൻഡ് സിവിലൈസേഷൻ (ISTAC)

തന്റെ ആശയങ്ങളെ പ്രായോഗികമായി നടപ്പിലാക്കുന്നതിനായി മലേഷ്യയിൽ അത്താസ് സ്ഥാപിച്ച സ്ഥാപനമാണ് ISTAC. ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാന ശാഖകളും ആധുനിക വിജ്ഞാന ശാഖകളും തമ്മിലുള്ള സമന്വയമല്ല, മറിച്ച് ആധുനിക ശാസ്ത്രങ്ങളെ ഇസ്‌ലാമികവൽക്കരിക്കാനുള്ള ഒരു പരീക്ഷണശാലയായാണ് അദ്ദേഹം ഇതിനെ കണ്ടത്. ഒരു യഥാർത്ഥ ഇസ്‌ലാമിക സർവ്വകലാശാല എന്നത് മനുഷ്യന്റെ ഘടനയോട് (ശരീരവും ആത്മാവും) സാമ്യമുള്ളതായിരിക്കണം എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.
ISTAC-ന്റെ രൂപകല്പനയിൽ പോലും അദ്ദേഹം ഇസ്‌ലാമിക പാരമ്പര്യത്തെയും നാഗരികതയെയും പ്രതിഫലിപ്പിച്ചു. അറിവ് എന്നത് കേവലം ഡിഗ്രികൾ നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗമല്ല, മറിച്ച് അത് മനുഷ്യനെ ‘ഇൻസാൻ കാമിൽ’ (സമ്പൂർണ്ണ മനുഷ്യൻ) എന്ന പദവിയിലേക്ക് നയിക്കാനുള്ള ഉപാധിയായിരിക്കണം എന്ന് അദ്ദേഹം നിർബന്ധം പിടിച്ചു. പാശ്ചാത്യ സർവ്വകലാശാലകൾ ഭൗതികമായ പുരോഗതിക്കും ജോലിക്കും മുൻഗണന നൽകുമ്പോൾ, അത്താസിന്റെ സർവ്വകലാശാല സങ്കല്പം ആത്മീയവും ധാർമ്മികവുമായ സംസ്കരണത്തിനാണ് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്.
സയ്യിദ് അത്താസിൻ്റെ ആശയങ്ങളുടെയും ദർശനങ്ങളുടെയും പ്രായോഗിക രൂപമായിരുന്നു ക്വാലാലംപൂരിലെ ഇൻ്റർനാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇസ്ലാമിക് തോട്ട് ആൻഡ് സിവിലൈസേഷൻ (ISTAC). 1987-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ സ്ഥാപനം വെറുമൊരു റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് മുസ്ലിം ലോകത്തിൻ്റെ വൈജ്ഞാനിക സ്വത്വത്തിൻ്റെ അടയാളമായിരുന്നു. ഇതിൻ്റെ രൂപകല്പനയിൽ പോലും അത്താസിൻ്റെ കലാപരമായ മികവും മെറ്റാഫിസിക്കൽ കാഴ്ചപ്പാടും കാണാൻ സാധിക്കും. സ്പാനിഷ് ഇസ്ലാമിക നിർമ്മാണ ശൈലിയും മലായ് ശൈലിയും സമന്വയിപ്പിച്ച ഈ കെട്ടിടം അറിവിൻ്റെ ഗാംഭീര്യത്തെയാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ISTAC-ൽ അദ്ദേഹം ഒരുക്കിയ ലോകോത്തര ലൈബ്രറിയിൽ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങളുണ്ട്. ഇതിൽ അപൂർവ്വമായ ഇസ്ലാമിക കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും പാശ്ചാത്യ തത്വശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. അവിടെ നടന്ന ഗവേഷണങ്ങൾ അറിവിൻ്റെ ഇസ്ലാമികവൽക്കരണം എന്ന പദ്ധതിയെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതായിരുന്നു. മുസ്ലിം പണ്ഡിതന്മാർ ഒരേസമയം ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യത്തിലും പാശ്ചാത്യ ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിലും അഗാധമായ അറിവുള്ളവരായിരിക്കണം എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നിർബന്ധം.

തസ്വവ്വുഫുമായുള്ള ബന്ധം:

സയ്യിദ് നഖീബ് അൽ അത്താസ് ആധുനിക കാലത്തെ പ്രമുഖനായ ഒരു ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിതനും ചിന്തകനുമാണെങ്കിലും, അദ്ദേഹം തന്റെ ആത്മീയ ജീവിതം വളരെ സ്വകാര്യമായി സൂക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ്. എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവചരിത്രങ്ങളിൽ നിന്നും ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭ്യമായ വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് പാരമ്പര്യമായി തന്നെ തസ്വവ്വുഫ് ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാണ്.
സയ്യിദ് നഖീബ് അൽ അത്താസ് പ്രധാനമായും ബാ അലവി (Ba ‘Alawi) സാദാത്തുക്കളുടെ ആത്മീയ പാരമ്പര്യത്തിലാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബ പശ്ചാത്തലം തന്നെ ഹളർമൗത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രമുഖ ആത്മീയ പണ്ഡിത കുടുംബമാണ്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ആത്മീയ ഗുരു (ശൈഖ്) അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാമഹനായ സയ്യിദ് അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹ്സിൻ അൽ അത്താസ്(റ) ആയിരുന്നു. യമനിലെ ഹളർമൗത്തിൽ ജനിച്ച സയ്യിദ് അബ്ദുല്ല(റ) പിന്നീട് ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ബോഗോറിലേക്ക് കുടിയേറുകയും അവിടെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു സ്വൂഫി വര്യനായി മാറുകയും ചെയ്ത വ്യക്തിയാണ് (ഇദ്ദേഹം ‘ഹബീബ് അബ്ദുല്ല ബോഗോർ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു).
അദ്ദേഹം പ്രധാനമായും ബാ അലവി ത്വരീഖത്തുമായാണ് ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നത്. ഇതിന് പുറമെ ശൈഖ് അബ്ദുൽ ഖാദിർ ജീലാനി(റ) യുടെ ഖാദിരിയ്യ ത്വരീഖത്തുമായും അദ്ദേഹത്തിന് ആത്മീയ ബന്ധങ്ങളുണ്ട്.

സയ്യിദ് നഖീബ് അൽ അത്താസ് ഒരു പരമ്പരാഗത ‘ത്വരീഖത്ത് ശൈഖ്’ എന്ന നിലയിലല്ല പൊതുസമൂഹത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. പകരം, ഒരു ഇസ്‌ലാമിക് ഫിലോസഫർ എന്ന നിലയിലാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതൽ പ്രശസ്തനായിട്ടുള്ളത്. അദ്ദേഹം ഒരു ആത്മീയ സരണിയിൽ ശിഷ്യന്മാരെ ചേർത്ത് (ബൈഅത്ത് ചെയ്ത്) സാധാരണ അർത്ഥത്തിലുള്ള ഒരു ശൈഖായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നില്ല.
എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തകളിൽ തസ്വവ്വുഫിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാനത്തെ ആധുനിക ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നതിൽ അദ്ദേഹം തസ്വവ്വുഫിനെ ഒരു അടിത്തറയായി സ്വീകരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിഖ്യാതമായ Prolegomena to the Metaphysics of Islam പോലുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സ്വൂഫി ദർശനങ്ങളെ ദാർശനികമായി അദ്ദേഹം വിശകലനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ തസ്വവ്വുഫ് വെറും അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങുന്നതല്ല, മറിച്ച് അത് ‘അദബ്’ (Adab) എന്ന സങ്കൽപ്പവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. വിജ്ഞാനവും ആത്മീയതയും ഒത്തുചേരുമ്പോഴാണ് ഒരാൾ യഥാർത്ഥ മുസ്ലിമാകുന്നത് എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിക്കുന്നു. ഇമാം ഗസ്സാലി(റ) യുടെ ചിന്തകൾ അദ്ദേഹത്തെ വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഉപസംഹാരം

സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസ് എന്ന മഹാനായ ചിന്തകൻ മുസ്ലിം ഉമ്മത്തിന് നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ സേവനം, ആധുനികതയുടെ വെല്ലുവിളികളെ തനിമയോടെ നേരിടാനുള്ള ബൗദ്ധികമായ കരുത്ത് പകർന്നു നൽകി എന്നതാണ്. സെക്യുലറിസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വിമർശനങ്ങൾ കേവലം രാഷ്ട്രീയ വിരോധമല്ല, മറിച്ച് മുസ്ലിം സത്തയെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു ദാർശനിക പ്രതിരോധമായിരുന്നു. അറിവിനെ അതിൻ്റെ പവിത്രമായ അർത്ഥത്തിൽ വീണ്ടെടുക്കണമെന്നും, വിദ്യാഭ്യാസം മനുഷ്യനെ നല്ലവനാക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ജ്ഞാനിയും ആക്കുന്നില്ല എന്നും അദ്ദേഹം ആവർത്തിച്ചു പറഞ്ഞു.
സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് നഖീബുൽ അത്താസിന്റെ സെക്യുലറിസ വിമർശനം സമകാലിക മുസ്‌ലിം ചിന്തയിലെ ഏറ്റവും ഗൗരവമേറിയ ഇടപെടലുകളിൽ ഒന്നാണ്. സെക്യുലറിസം എന്നത് മതവും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള കേവല വേർതിരിവല്ലെന്നും, മറിച്ച് അത് മനുഷ്യന്റെ പാരത്രിക ലക്ഷ്യങ്ങളെ അപ്രസക്തമാക്കുന്ന ഒരു സമഗ്ര ദാർശനിക പ്രക്രിയയാണെന്നും അദ്ദേഹം സമർത്ഥിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ നിഗൂഢത നീക്കൽ, രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പവിത്രത നീക്കൽ, മൂല്യങ്ങളുടെ വിശുദ്ധി നീക്കൽ എന്നീ മൂന്ന് പ്രക്രിയകൾ ചേർന്ന് അത് മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധികവും ആത്മീയവുമായ സ്വത്വത്തെ തകർക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം വസ്തുതകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ സമർത്ഥിച്ചു.
അദബ് എന്ന പദത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ച സന്മാർഗ്ഗിക വീക്ഷണം ഇന്നും ആഗോളതലത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. മുസ്ലിം ലോകം നേരിടുന്ന രാഷ്ട്രീയവും ബൗദ്ധികവുമായ പ്രതിസന്ധികൾക്ക് പരിഹാരം കാണണമെങ്കിൽ ആദ്യം മുസ്ലിം മനസ്സിനെ അറിവിൻ്റെ അബദ്ധധാരണകളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കണമെന്ന് അത്താസ് വിശ്വസിച്ചു.
അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന അറിവിന്റെ ഇസ്‌ലാമികവൽക്കരണവും അദബിന്റെ വീണ്ടെടുപ്പും മുസ്‌ലിം ഉമ്മത്തിന് ഒരു പുതിയ ദിശാബോധം നൽകുന്നു. സെക്യുലർ ലോകവീക്ഷണത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് വിജ്ഞാനത്തെയും വിദ്യഭ്യാസത്തെയും മോചിപ്പിക്കാതെ മുസ്‌ലിം ലോകത്തിന് യഥാർത്ഥ പുരോഗതി കൈവരിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം ഇന്നും പ്രസക്തമാണ്. അദബ് എന്ന ഗുണത്തിലൂടെ പ്രപഞ്ചത്തോടും അല്ലാഹുവിനോടും മനുഷ്യനോടും നീതി പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തെ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് അത്താസിന്റെ ദർശനത്തിന്റെ ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ വീക്ഷണങ്ങൾ സെക്യുലറിസത്തിന്റെ വെല്ലുവിളികളെ നേരിടുന്നതിൽ മുസ്‌ലിം ബുദ്ധിജീവികൾക്ക് കരുത്തുറ്റ ആയുധമായി തുടരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങളും ISTAC പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളും വരും തലമുറകൾക്കും വഴിവിളക്കായി നിലകൊള്ളും. സയ്യിദ് അത്താസിൻ്റെ ആശയ ലോകങ്ങൾ ഇസ്ലാമിക ചിന്തയിലെ ഒരു മഹാപ്രവാഹമായി എന്നും നിലനിൽക്കും എന്നത് തർക്കമില്ലാത്ത വസ്തുതയാണ്.
അദ്ദേഹത്തിൻ്റെയും നമ്മുടെയും സർവ്വ സൽകർമ്മങ്ങളും സ്വീകരിക്കപ്പെടുമാറാകട്ടെ, ശാശ്വതമായ രക്ഷയുടെയും സമാധാനത്തിന്റെയും സ്വർഗീയ ഗേഹങ്ങളിൽ ശാശ്വതമായ വാസം അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിനും നമുക്കും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുമാറാകട്ടെ, ആമീൻ…
അവസാനിച്ചു.

Leave a ReplyCancel Reply