ദർവേശ് അൻവാരി.
തലാൽ അസദിന്റെ ‘ഫോർമേഷൻസ് ഓഫ് ദി സെക്യുലർ’ (Formations of the Secular) എന്ന വിഖ്യാത ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ആമുഖത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി അവലോകനം ചെയ്യുന്ന പഠന ലേഖനത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം.
മതനിരപേക്ഷത അഥവാ സെക്യുലറിസം എന്നത് ആധുനികത മനുഷ്യവർഗ്ഗത്തിന് സമ്മാനിച്ച തർക്കരഹിതമായ ഒരു ‘പുരോഗതിയുടെ വഴിത്താര’യാണെന്ന ധാരണ പൊതുബോധത്തിൽ ശക്തമാണ്. മതത്തിൽ നിന്ന് സെക്യുലറിലേക്കുള്ള പരിണാമം സ്വാഭാവികവും സാർവത്രികവുമായ ഒരു ജനാധിപത്യ മുന്നേറ്റമാണെന്ന് ലിബറൽ ചിന്തകർ നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചുപോന്നു. എന്നാൽ, ഈ സാമാന്യ ധാരണകളുടെ വിജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായ (Epistemic) അടിത്തറകളെ പിടിച്ചുലയ്ക്കുകയാണ് പ്രമുഖ നരവംശശാസ്ത്രജ്ഞനായ തലാൽ അസദ് തന്റെ ‘ഫോർമേഷൻസ് ഓഫ് ദി സെക്യുലർ’ (Formations of the Secular) എന്ന കൃതിയിലൂടെ ചെയ്യുന്നത്. കേവലം ഒരു രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തം എന്നതിനപ്പുറം, സെക്യുലറിസം എന്നത് ആധുനിക ഭരണകൂടങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരം നിലനിർത്താൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സവിശേഷ വിജ്ഞാനശാഖയും തന്ത്രവുമാണെന്ന് അസദ് ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ആമുഖത്തിൽ സമർത്ഥിക്കുന്നുണ്ട്.
വിജ്ഞാനശാസ്ത്രവും രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തവും: വിടവുകൾ എവിടെയാണ്?
ഒരു ചിന്താവിഭാഗം അഥവാ ജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായ കാറ്റഗറി എന്ന നിലയിലുള്ള ‘സെക്യുലർ’ എന്ന ഭാവനയും, ഒരു രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തം എന്ന നിലയിലുള്ള ‘സെക്യുലറിസവും’ തമ്മിലുള്ള ജൈവികമായ ബന്ധത്തെയാണ് അസദ് ആദ്യം അന്വേഷിക്കുന്നത്. എന്തുകൊണ്ടാണ് ആധുനിക ലോകത്ത് ജേണലിസ്റ്റുകളും പണ്ഡിതന്മാരും പ്രവചിച്ചതുപോലെ മതം അപ്രത്യക്ഷമാകാത്തത്? ആഗോളതലത്തിൽ ദൃശ്യമാകുന്ന ‘മതത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവ്’ ചിലർക്ക് രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ധാർമ്മികമായ ഒരു തിരുത്തലായി തോന്നുമ്പോൾ, മറ്റു ചിലർക്ക് അത് അസഹിഷ്ണുതയുടെയും യുക്തിശൂന്യതയുടെയും ലക്ഷണമാണ്. അസദിനെ സംബന്ധിച്ച്, മതവും സെക്കുലറും തമ്മിലുള്ള ഈ ബൈനറി തന്നെ പുനഃപരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ട ഒന്നാണ്.
ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്ന് മതപരമായ സ്ഥാപനങ്ങളെ വേർപെടുത്തുക എന്നതുമാത്രമാണ് സെക്യുലറിസം എന്ന് കരുതുന്നത് ഒരു ലഘൂകരണമാണ്. അത്തരം വേർതിരിവുകൾ മധ്യകാല ക്രിസ്ത്യൻ ലോകത്തോ ഇസ്ലാമിക സാമ്രാജ്യങ്ങളിലോ പോലും അദൃശ്യമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ആധുനിക യൂറോ-അമേരിക്കയിൽ രൂപംകൊണ്ട ‘സെക്യുലറിസത്തിന്റെ’ സവിശേഷത, അത് ‘മതം’, ‘രാഷ്ട്രീയം’, ‘ധാർമ്മികത’ എന്നിവയ്ക്ക് തീർത്തും പുതിയ നിർവചനങ്ങളും കൽപനകളും നൽകി എന്നതാണ്. ഈ ആധുനിക സെക്യുലർ നിർമ്മിതിയെയാണ് അസദ് തന്റെ നരവംശശാസ്ത്രപരമായ വിചാരണയ്ക്ക് വിധേയമാക്കുന്നത്.
ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്ന് മതപരമായ സ്ഥാപനങ്ങളെ വേർപെടുത്തുക എന്നതുമാത്രമാണ് സെക്യുലറിസം എന്ന് കരുതുന്നത് ഒരു ലഘൂകരണമാണ്. അത്തരം വേർതിരിവുകൾ മധ്യകാല ക്രിസ്ത്യൻ ലോകത്തോ ഇസ്ലാമിക സാമ്രാജ്യങ്ങളിലോ പോലും അദൃശ്യമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ആധുനിക യൂറോ-അമേരിക്കയിൽ രൂപംകൊണ്ട ‘സെക്യുലറിസത്തിന്റെ’ സവിശേഷത, അത് ‘മതം’, ‘രാഷ്ട്രീയം’, ‘ധാർമ്മികത’ എന്നിവയ്ക്ക് തീർത്തും പുതിയ നിർവചനങ്ങളും കൽപനകളും നൽകി എന്നതാണ്. ഈ ആധുനിക സെക്യുലർ നിർമ്മിതിയെയാണ് അസദ് തന്റെ നരവംശശാസ്ത്രപരമായ വിചാരണയ്ക്ക് വിധേയമാക്കുന്നത്.
ചാൾസ് ടെയ്ലർക്കുള്ള മറുപടി: ആധുനിക രാഷ്ട്രവും മിഥ്യാധാരണകളും
സമകാലിക ലോകത്തെ പ്രശസ്ത സോഷ്യൽ ഫിലോസഫറായ ചാൾസ് ടെയ്ലറുടെ (Charles Taylor) വാദങ്ങളെ മുൻനിർത്തിയാണ് അസദ് തന്റെ വിമർശനം വികസിപ്പിക്കുന്നത്. യൂറോപ്പിലെ വിനാശകരമായ മതയുദ്ധങ്ങൾക്ക് പരിഹാരമായാണ് സെക്യുലറിസം ഉയർന്നുവന്നതെങ്കിലും, ആധുനികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഏതൊരു അക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തിനും ഇത് ബാധകമാണെന്നാണ് ടെയ്ലറുടെ പക്ഷം. ജോൺ റൗൾസിന്റെ ‘ഓവർലാപ്പിംഗ് കൺസെൻസസ്’ എന്ന ആശയത്തെ കൂട്ടുപിടിച്ച്, ആധുനിക കാലത്തെ വൈവിധ്യമാർന്ന സമൂഹങ്ങൾക്ക് ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ഒരേയൊരു മാതൃക സെക്യുലറിസമാണെന്ന് ടെയ്ലർ വാദിക്കുന്നു.
ബെനഡിക്ട് ആൻഡേഴ്സന്റെ ‘ഭാവനാത്മക സമൂഹം’ (Imagined Community) എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിലൂടെ ആധുനിക ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ രണ്ട് സവിശേഷതകളെ ടെയ്ലർ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്:
- തിരശ്ചീനമായ നേരിട്ടുള്ള പ്രവേശനം (Horizontal, direct-access society): പൊതുമണ്ഡലം, പൗരത്വം, വിപണി സമത്വം എന്നിവയിലൂടെ എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും ഭരണകൂടത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് പ്രവേശനമുണ്ടാകുന്നു.
- സമാനമായ സമയം (Homogeneous time): പ്രത്യേക പദവികളോ മധ്യസ്ഥതകളോ ഇല്ലാത്ത, ചരിത്രപരമായി തുല്യമായ സമയത്തിലൂടെയുള്ള ദേശീയ സമൂഹത്തിന്റെ മുന്നേറ്റം.
ഈ വ്യവസ്ഥിതി നിലനിൽക്കാൻ പൗരന്മാരുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള ‘സ്വയം-അച്ചടക്കവും’ (Self-enforcement/Self-discipline) ഭരണപങ്കാളിത്തവും അനിവാര്യമാണെന്ന് ടെയ്ലർ സിദ്ധാന്തിക്കുന്നു. ഇവിടെയാണ് തലാൽ അസദ് തന്റെ കൂർത്ത വിമർശനവുമായി ഇടപെടുന്നത്.
ലിബറൽ യുക്തിയുടെ പൊളിച്ചെഴുത്ത്: സ്വയം-അച്ചടക്കമോ ഭരണകൂടതന്ത്രമോ?
ടെയ്ലറുടെ ഈ സുന്ദരമായ ജനാധിപത്യ മാതൃക യാഥാർത്ഥ്യത്തോട് എത്രത്തോളം നീതി പുലർത്തുന്നുണ്ട് എന്ന് അസദ് ചോദിക്കുന്നു. ഒരു പൗരൻ നികുതി അടയ്ക്കുന്നതോ സൈന്യത്തിൽ ചേരുന്നതോ ഒട്ടും തന്നെ ‘സ്വയം-അച്ചടക്കം’ കൊണ്ടല്ല; മറിച്ച് ഭരണകൂടത്തിന്റെ കൃത്യമായ അധികാരപ്രയോഗവും നിർബന്ധിത നിയമപാലനവും (Enforcement) ഭയന്നാണ്. അഞ്ചുവർഷത്തിലൊരിക്കൽ വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനെ ജനാധിപത്യ പങ്കാളിത്തമായി കാണുന്നത് കേവലം ഒരു സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ അളവുകോൽ മാത്രമാണ്. അത് പൗരന്റെ ആന്തരികമായ ധാർമ്മിക പ്രേരണയെയല്ല കാണിക്കുന്നത്, മറിച്ച് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണങ്ങളെയും കോർപ്പറേറ്റ് ഫണ്ടിംഗിനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഭരണവർഗ്ഗത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വൈദഗ്ധ്യത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
അസദ് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ നിരീക്ഷണം ഇതാണ്: ആധുനിക ലിബറൽ ഭരണകൂടങ്ങളുടെ കരുത്ത് എന്നത് കേവലം ‘നിർബന്ധിത ശക്തിയിലോ’ (Force) അല്ലെങ്കിൽ ജനങ്ങളുടെ ‘സമ്മതത്തിലോ’ (Consent) അല്ല നിലകൊള്ളുന്നത്. മറിച്ച്, “സ്വയം-അച്ചടക്കം”, “പങ്കാളിത്തം”, “നിയമം”, “സാമ്പത്തികം” എന്നിവയെ തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രത്തിന്റെ കരുക്കളായി മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന അത്യാധുനികമായ ഭരണകൂടതന്ത്രത്തിലാണ് (Statecraft).
ടെയ്ലറെപ്പോലുള്ള ആശയശാസ്ത്ര വക്താക്കൾ (Ideological spokespersons) സിദ്ധാന്തിക്കുന്ന ‘സ്വയം-അച്ചടക്കത്തിന്റെ അഭാവം’ കൊണ്ടല്ല ഒരു രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥിതി തകരുന്നത്. ഒരു ഭരണകൂടം പരാജയപ്പെടുന്നത് ജനങ്ങൾക്ക് സാമ്പത്തിക സമൃദ്ധി നൽകാതിരിക്കുമ്പോഴും, ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളോട് പൂർണ്ണമായി പുറംതിരിഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോഴും, അതിന്റെ പോലീസ്-സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ അമ്പേ പരാജയപ്പെടുമ്പോഴുമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, പൗരന്റെ സ്വയം-നിയന്ത്രണത്തേക്കാൾ പ്രധാനം കാര്യക്ഷമമായ പോലീസ് സംവിധാനങ്ങളും ജനങ്ങളെ കബളിപ്പിക്കാത്ത സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുമാണ്.
ടെയ്ലറെപ്പോലുള്ള ആശയശാസ്ത്ര വക്താക്കൾ (Ideological spokespersons) സിദ്ധാന്തിക്കുന്ന ‘സ്വയം-അച്ചടക്കത്തിന്റെ അഭാവം’ കൊണ്ടല്ല ഒരു രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥിതി തകരുന്നത്. ഒരു ഭരണകൂടം പരാജയപ്പെടുന്നത് ജനങ്ങൾക്ക് സാമ്പത്തിക സമൃദ്ധി നൽകാതിരിക്കുമ്പോഴും, ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളോട് പൂർണ്ണമായി പുറംതിരിഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോഴും, അതിന്റെ പോലീസ്-സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ അമ്പേ പരാജയപ്പെടുമ്പോഴുമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, പൗരന്റെ സ്വയം-നിയന്ത്രണത്തേക്കാൾ പ്രധാനം കാര്യക്ഷമമായ പോലീസ് സംവിധാനങ്ങളും ജനങ്ങളെ കബളിപ്പിക്കാത്ത സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുമാണ്.
ഉപസംഹാരം
തലാൽ അസദിന്റെ വിചാരങ്ങൾ നമ്മെ എത്തിക്കുന്നത് സെക്യുലറിസത്തിന്റെ ആന്തരികമായ ചില വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലേക്കാണ്. മതം മനുഷ്യനെ അടിമപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് വാദിക്കുന്ന സെക്യുലർ ലിബറലിസം, യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘സ്വയം-അച്ചടക്കം’ എന്ന ഭാവനാത്മകമായ അച്ചടക്ക പ്രയോഗത്തിലൂടെ മനുഷ്യനെ ആധുനിക രാഷ്ട്ര-ഭരണകൂടങ്ങളുടെ (Nation-state) അതിസൂക്ഷ്മമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് വിധേയമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. വിമോചനത്തിന്റെ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന സെക്കുലറിസം എങ്ങനെയാണ് ഒരേസമയം ആധുനിക ഭരണകൂടങ്ങളുടെ സവിശേഷമായ അധികാരതന്ത്രമായി മാറുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവമേറിയ അന്വേഷണമാണ് അസദ് വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന ‘സെക്യുലറിസത്തിന്റെ നരവംശശാസ്ത്രം’.
തുടരും…
അവലംബം:
Talal Asad, Introduction: Thinking about Secularism, Formations of the Secular: Christianity islam modernity, Stanford University Press Stanford, California 2003