ഇബ്നു അറബി(റ) യും ശിഈസ ആരോപണവും

സൈനുദ്ദീൻ മന്ദലാംകുന്ന്

ഇസ് ലാമിനെ ഏകശിലാസ്വഭാവമുള്ള കേവല നിയമശാസനകൾ മാത്രമാക്കി ചുരുക്കുകയും വൈവിദ്ധ്യപൂർണ്ണമായ ആവിഷ്കാര സാധ്യതകളുള്ള ഇസ് ലാമിന്റെ ദാർശനിക ​ഗരിമയെയും വിജ്ഞാനവൈപുല്യത്തെയും തന്നെ നിഷേധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വിജ്ഞാനവിരുദ്ധരുടെ കുപ്രചാരണങ്ങൾ മഹത്തുക്കളും ഉന്നതസ്ഥാനീയരുമായ സ്വൂഫികളെ അവമതിക്കുമ്പോൾ സുന്നത്ത് ജമാഅത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലും പാരമ്പര്യത്തിലും അവർക്കുള്ള സ്ഥാനമെന്തെന്ന് വിശകലനം ചെയ്യുന്ന പഠനപരമ്പരയുടെ ഭാ​ഗമായ ഒരു ലേഖനം കൂടി. വിഖ്യാത സ്വൂഫി പണ്ഡിതനും ജ്ഞാനത്തിന്റെ സമുദ്രവുമായ ശൈഖുൽ അക്ബർ ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ വൈജ്ഞാനിക ദൗത്യത്തിലേക്കൊരു വിഹ​ഗവീക്ഷണം. ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ ആശയലോകം സുന്നി പാരമ്പര്യത്തോട് എത്രമാത്രം ​ഗാഢമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നന്വേഷിക്കുന്ന പഠന ലേഖനം. സ്വൂഫിസത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ചിലരുടെ അതിവാദങ്ങൾക്കും സ്വൂഫി വിമർശകരുടെ വിജ്ഞാന വിരുദ്ധതയ്ക്കുമിടയിൽ യാഥാർത്ഥ്യം തേടുന്നവർക്കൊരു മാർ​ഗദർശനം.

ഇസ്‌ലാമിക തസ്വവ്വുഫിലെയും (Sufism) ആത്മീയ തത്വശാസ്ത്രത്തിലെയും ഏറ്റവും പ്രഭാവപൂർണ്ണരായ മഹത്തുക്കളിൽ ഒരാളാണ് ശൈഖുൽ അക്ബർ മുഹ്‌യിദ്ദീൻ ഇബ്നു അറബി (റ). എന്നാൽ, സ്വൂഫിസത്തെ സംബന്ധിച്ച് സമകാലിക കേരളീയ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ ഉയർന്നുവന്ന സംവാദങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിചാരധാരകളെയും യാതൊരു ചരിത്രപ്രമാണത്തിന്റെയും പിൻബലമില്ലാതെ ശിഈസം ആരോപിച്ച് അവമതിക്കുന്നു. ശിഈ ആഭിമുഖ്യമുള്ള വിശ്വാസവ്യതിയാന സൂചകമായ എന്തെങ്കിലും പരാമർശങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ​ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കാൻ വിമർശകർക്ക് സാധിക്കില്ല എന്നിരിക്കെ അത്തരം പരാമർശങ്ങളുടെയുമൊന്നും പിൻബലമില്ലാതെ ശിഈസത്തോട് (Shiism) ബന്ധപ്പെടുത്തി തികച്ചും വഞ്ചനാപരമായി ബൗദ്ധികമായ യാതൊരു സത്യസന്ധതയും പുലർത്താതെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്താനും വക്രതയോടെ ചിത്രീകരിക്കാനുമുള്ള പ്രവണത ഇന്ന് കേരളീയ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ ശക്തിപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. പ്രമാണങ്ങളുടെ പിൻബലമില്ലാതെ നടത്തുന്ന ഇത്തരം ദുരാരോപണങ്ങൾ കേവലം കുപ്രചരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

ചരിത്രപരമായി പരിശോധിച്ചാൽ, ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ ചില സങ്കീർണ്ണമായ സ്വൂഫി സാങ്കേതിക പ്രയോഗങ്ങളെയും (اصطلاحات) ആത്മീയ അനുഭൂതികളെയും മുൻനിർത്തി കർമ്മശാസ്ത്ര-ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ (Fuqaha and Muhaddithun) ക്കിടയിൽ ചില വിയോജിപ്പുകളും സംവാദങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്നു എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. എന്നാൽ, പരമ്പരാഗത സുന്നീ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഒരാൾ പോലും അദ്ദേഹത്തെ ഒരു ‘ശിഈ’ ആയി കുറ്റപ്പെടുത്തുകയോ, ശിഈ ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ച വ്യക്തിയായി ആരോപിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. നേരെമറിച്ച്, അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ തത്വസംഹിതകളിൽ നിലയുറപ്പിച്ച യുഗപുരുഷന്മാരായ അനേകം മഹാപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മീയ പദവിയെ അംഗീകരിക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിനെതിരെയുള്ള ആരോപണങ്ങളെ പ്രമാണബദ്ധമായി ഖണ്ഡിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ സുന്നീ പാരമ്പര്യവും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ പ്രമാണബദ്ധമായ തെളിവുകളും, പരമ്പരാഗത സുന്നീ പണ്ഡിതലോകത്തിന്റെ സ്വീകാര്യതയും എപ്രകാരമായിരുന്നുവെന്ന് അവലോകനം ചെയ്യുന്നതിന് തീർച്ചയായും ഈ സന്ദർഭത്തിൽ സവിശേഷമായ സാം​ഗത്യമുണ്ട്.

ജീവിത പശ്ചാത്തലവും സുന്നീ ഫിഖ്ഹീ അഖീദാ അടിത്തറയും

ഹിജ്റ 560-ൽ (ക്രിസ്തുവർഷം 1165) അന്ദലൂസിലെ (സ്പെയിൻ) മുർസിയയിൽ ജനിച്ച ഇബ്നു അറബി (റ), അന്ദലൂസിലെയും മഗ്‌രിബിലെയും പരമ്പരാഗത സുന്നീ പഠനകേന്ദ്രങ്ങളിലാണ് വളർന്നതും വിദ്യ അഭ്യസിച്ചതും. അദ്ദേഹത്തിന് വിദ്യ പകർന്നുനൽകിയ ഗുരുവര്യന്മാരെല്ലാം തന്നെ നാല് സുന്നീ മദ്ഹബുകളിൽപെട്ട ഉന്നത പണ്ഡിതന്മാരായിരുന്നു. സ്പെയിനിലും ഉത്തരാഫ്രിക്കയിലുമുള്ള മാലികി, ളാഹിരി മദ്ഹബുകളുടെയും അശ്അരി-മാതുരീദി അഖീദയുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാഥമികവും ഉന്നതവുമായ വിജ്ഞാനസഞ്ചയം രൂപപ്പെട്ടത്.

ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ പ്രമുഖ ഗ്രന്ഥമായ അൽ-ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യ (Al-Futuhat al-Makkiyya) പരിശോധിച്ച, ഹിജ്റ എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചരിത്രകാരനും ഹദീസ് പണ്ഡിതനുമായ ഇമാം സ്വഫദി (റ) സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയത്, ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ തുടക്കം മുതൽ ഒടുക്കം വരെയുള്ള വിഷയങ്ങൾ അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ അശ്അരി അഖീദക്ക് പൂർണ്ണമായും അനുയോജ്യവും യാതൊരുവിധ വ്യതിയാനങ്ങളുമില്ലാത്തതുമാണ് എന്നാണ്. ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ വീക്ഷണങ്ങൾ സുന്നീ ഇസ്‌ലാമിന്റെ ധർമ്മശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് രൂപപ്പെടുത്തിയവയാണെന്നും, അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും നാല് മദ്ഹബുകളുടെയോ അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെയോ പൊതുരീതിക്ക് പുറത്തുപോയിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്ര രേഖകൾ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.
ഇമാം സ്വഫദി (റ) തന്റെ പ്രശസ്തമായ ‘അൽ-വാഫി ബിൽ-വഫയാത്ത്’ (الوافي بالوفيات) എന്ന ജീവചരിത്ര ഗ്രന്ഥത്തിൽ ശൈഖുൽ അക്ബർ ഇബ്നു അറബി (റ) യെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘അൽ-ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യ’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തെയും കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്ന ഭാഗത്ത്, അൽ-ഫുതൂഹാത്തിന്റെ ആദ്യ ഭാഗത്തിലെ അഖീദ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട് രേഖപ്പെടുത്തിയത് താഴെ നൽകുന്നു:
«ورأيتُ له كتابَ الفتوحات المكّية في نيف وعشرين مجلّداً، بخطه؛ وقد ذكر في أوّله عقيدة الشافعيّ -رحمه الله- بعينها، لم يخرم منها حرفاً.»
”അദ്ദേഹം സ്വന്തം കൈപ്പടയിലെഴുതിയ ഇരുപതിലധികം വാല്യങ്ങളുള്ള ‘അൽ-ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യ’ എന്ന ഗ്രന്ഥം ഞാൻ കാണുകയുണ്ടായി. അതിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഇമാം ശാഫിഇ (റ) യുടെ അഖീദ (വിശ്വാസസംഹിത) അതുപോലെതന്നെ അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; അതിൽനിന്ന് ഒരക്ഷരം പോലും അദ്ദേഹം വിട്ടുകളയുകയോ വ്യതിചലിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല.”(ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ ജീവചരിത്രം വിവരിക്കുന്ന ഭാ​ഗം)

ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ പ്രമുഖ ഗ്രന്ഥമായ അൽ-ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യ (Al-Futuhat al-Makkiyya) പരിശോധിച്ച, ഹിജ്റ എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചരിത്രകാരനും ഹദീസ് പണ്ഡിതനുമായ ഇമാം സ്വഫദി (റ) സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയത്, ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ തുടക്കം മുതൽ ഒടുക്കം വരെയുള്ള വിഷയങ്ങൾ അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ അശ്അരി അഖീദക്ക് പൂർണ്ണമായും അനുയോജ്യവും യാതൊരുവിധ വ്യതിയാനങ്ങളുമില്ലാത്തതുമാണ് എന്നാണ്. ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ വീക്ഷണങ്ങൾ സുന്നീ ഇസ്‌ലാമിന്റെ ധർമ്മശാസ്ത്ര ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് രൂപപ്പെടുത്തിയവയാണെന്നും, അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും നാല് മദ്ഹബുകളുടെയോ അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെയോ പൊതുരീതിക്ക് പുറത്തുപോയിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്ര രേഖകൾ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.
ഇമാം സ്വഫദി (റ) തന്റെ പ്രശസ്തമായ ‘അൽ-വാഫി ബിൽ-വഫയാത്ത്’ (الوافي بالوفيات) എന്ന ജീവചരിത്ര ഗ്രന്ഥത്തിൽ ശൈഖുൽ അക്ബർ ഇബ്നു അറബി (റ) യെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘അൽ-ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യ’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തെയും കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്ന ഭാഗത്ത്, അൽ-ഫുതൂഹാത്തിന്റെ ആദ്യ ഭാഗത്തിലെ അഖീദ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട് രേഖപ്പെടുത്തിയത് താഴെ നൽകുന്നു:
«ورأيتُ له كتابَ الفتوحات المكّية في نيف وعشرين مجلّداً، بخطه؛ وقد ذكر في أوّله عقيدة الشافعيّ -رحمه الله- بعينها، لم يخرم منها حرفاً.»
”അദ്ദേഹം സ്വന്തം കൈപ്പടയിലെഴുതിയ ഇരുപതിലധികം വാല്യങ്ങളുള്ള ‘അൽ-ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യ’ എന്ന ഗ്രന്ഥം ഞാൻ കാണുകയുണ്ടായി. അതിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഇമാം ശാഫിഇ (റ) യുടെ അഖീദ (വിശ്വാസസംഹിത) അതുപോലെതന്നെ അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; അതിൽനിന്ന് ഒരക്ഷരം പോലും അദ്ദേഹം വിട്ടുകളയുകയോ വ്യതിചലിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല.”(ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ ജീവചരിത്രം വിവരിക്കുന്ന ഭാ​ഗം)

അൽ ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യയിലെ പ്രമാണങ്ങൾ: സ്വഹാബാ ആദരവും ഖിലാഫത്തും

ഇബ്നു അറബി (റ) യിൽ ശിഈസം ആരോപിക്കുന്നവരുടെ വാദങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും തളർത്തുന്ന തെളിവുകളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്രുത ഗ്രന്ഥമായ അൽ-ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. സുന്നി അഖീദയുടെ സുപ്രധാന തത്വമായ സ്വഹാബികളുടെ ഉന്നതിയെയും, ഖുലഫാഉർ റാഷിദുകളുടെ ഭരണക്രമത്തെയും അത്യധികം ആദരവോടെയും പ്രമാണബദ്ധമായും അദ്ദേഹം തന്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നുണ്ട്.
ഫുതൂഹാത്തിന്റെ മൂന്നാം വാല്യത്തിൽ തിരുനബി(സ) തങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഇസ്‌ലാമിക ഉമ്മത്തിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യക്തി അബൂബക്കർ സ്വിദ്ദീഖ് (റ) ആണെന്ന ഹദീസ് നിവേദനം ഉദ്ധരിക്കുകയും അത് പൂർണ്ണമായി ശരിവെക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ഖിലാഫത്തിന്റെ ക്രമത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുമ്പോൾ അബൂബക്കർ (റ), ഉമർ (റ), ഉസ്മാൻ (റ), അലി (റ), ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ് (റ) എന്നീ ക്രമത്തിൽ തന്നെ സുന്നീ വീക്ഷണം സ്ഥാപിക്കുകയും അബൂബക്കർ (റ) വിന്റെ ഖിലാഫത്ത് പൂർണ്ണമായും ഇലാഹിയായ താത്പര്യത്തോടെയുള്ളതാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലൗകിക ഭരണകാര്യങ്ങളിലും വിധികൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നതിലും ഉമർ (റ) വിന്റെ ശേഷിയെ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട്, ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഉമർ (റ) വിന്റെ നിഗമനങ്ങൾ പിന്നീട് പ്രകടമായ പ്രവാചകചര്യയോടും നിലപാടിനോടും ചേർന്നുനിന്ന ചരിത്ര സംഭവങ്ങളെ അദ്ദേഹം എടുത്തുപറയുന്നുണ്ട്.

അഹ്‌ലു ബൈത്തിനോടും (പ്രവാചക കുടുംബം) പന്ത്രണ്ട് ഇമാമുകളോടുമുള്ള ആദരവാണ് ഇബ്നു അറബി (റ) യിൽ ശിഈസം ആരോപിക്കാൻ ചിലർ ഉന്നയിക്കുന്ന ഒരു കാരണം. എന്നാൽ സുന്നീ പാരമ്പര്യത്തിൽ വിശിഷ്യാ തസ്വവ്വുഫിന്റെ ധാരകളിൽ അഹ്‌ലു ബൈത്തിനോടുള്ള സ്നേഹവും ബഹുമാനവും ഈമാനിന്റെ (വിശ്വാസത്തിന്റെ) ഭാഗമാണ്. സുന്നീ തരീഖത്തുകളുടെയെല്ലാം ആത്മീയ കണ്ണികൾ ചെന്നെത്തുന്നത് പ്രവാചക കുടുംബത്തിലാണ്. പന്ത്രണ്ട് ഇമാമുകളെ ആത്മീയ മാർഗ്ഗദർശികളായി സ്വൂഫികൾ ആദരിക്കുമ്പോഴും, ആദ്യ മൂന്ന് ഖലീഫമാരെ തള്ളിക്കളയുന്ന ശിഈസത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ ‘ഇമാമത്ത്’ സങ്കൽപ്പത്തെ സ്വൂഫികൾ പൂർണ്ണമായും തള്ളിക്കളയുന്നു. ഇബ്നു അറബി (റ) യും സ്വീകരിച്ചത് ഈ സുന്നീ സൂഫി നിലപാട് തന്നെയാണ്.

ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അഖീദയും പരിശോധിച്ച പ്രമുഖരായ ശിഈ തത്ത്വചിന്തകരും പണ്ഡിതന്മാരും അദ്ദേഹം ഒരു സുന്നി പണ്ഡിതനാണെന്ന കാര്യത്തിൽ യാതൊരു തർക്കവുമില്ലാത്തവരാണ്. ശിഈസത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി ഇബ്നു അറബി ‘തഖിയ്യ’ (ആശയങ്ങൾ മറച്ചുവെക്കൽ) സ്വീകരിച്ചു എന്ന വാദം പ്രമാണവിരുദ്ധവും ബാലിശവും അവിവേകവുമാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

പ്രശസ്ത ശിഈ തഫ്സീറായ തഫ്സീറുൽ മീസാനിന്റെ കർത്താവ് അല്ലമാ ത്വബാത്വബാഈ, അല്ലാമാ ജലാലുദ്ദീൻ ആഷ്ടിയാനി തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ശിഈ പണ്ഡിതന്മാർ ഇബ്നു അറബി (റ) യെ സുന്നീ വക്താവായിട്ടാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്. ശിഈ അഖീദക്ക് വിരുദ്ധമായി മുത്വവക്കിലിനെപ്പോലുള്ള സുന്നി ഭരണാധികാരികളെ ആത്മീയ പദവിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ആദ്യ മൂന്ന് ഖലീഫമാരുടെ പ്രാഥമ്യം അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്ത ഇബ്നു അറബി (റ) യെ ഒരിക്കലും ശിഈ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് അല്ലമാ ത്വബാത്വബാഈ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ത്വബാത്വബാഈയുടെ ശിഷ്യനായ അല്ലാമാ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഹുസൈൻ ഹുസൈനി തഹ്‌റാനി (Sayyid Muhammad Husayn Husayni Tahrani) സമാഹരിച്ച അല്ലാമാ ത്വബാത്വബാഈയുടെ ജീവചരിത്രവും സംഭാഷണങ്ങളും അടങ്ങിയ മെഹ്രെ താബാൻ (مهر تابان – Mehr-e Taban) എന്ന വിഖ്യാത ഗ്രന്ഥത്തിലാണ്. (സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഹുസൈൻ ഹുസൈനി തഹ്‌റാനി (അല്ലാമാ ത്വബാത്വബാഈയുമായി നടത്തിയ അഭിമുഖങ്ങൾ/ചർച്ചകൾ)
മാത്രവുമല്ല, ചില തീവ്ര ശിഈ ഗ്രന്ഥകർത്താക്കളും ആശയക്കാരും ഇബ്നു അറബി (റ) യെ അഹ്‌ലു ബൈത്തിന്റെ ശത്രു (നാസിബി) എന്നും സുന്നീ വക്താവ് എന്നും മുദ്രകുത്തി പരസ്യമായി തള്ളിക്കളയുകയും അദ്ദേഹത്തെ വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ശിഈ ലോകം തന്നെ ഇബ്നു അറബി (റ) യെ തങ്ങളുടെ ആശയക്കാരനല്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോൾ, കേരളത്തിലെ ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ ശിഈസത്തോട് കൂട്ടിക്കെട്ടാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായ അജ്ഞതയും വിജ്ഞാന ചരിത്രത്തോട് കാണിക്കുന്ന വഞ്ചനയുമാണ്.

ശിഈ പണ്ഡിതലോകത്തിന്റെ വീക്ഷണവും വിപരീത തെളിവുകളും

ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അഖീദയും പരിശോധിച്ച പ്രമുഖരായ ശിഈ തത്ത്വചിന്തകരും പണ്ഡിതന്മാരും അദ്ദേഹം ഒരു സുന്നി പണ്ഡിതനാണെന്ന കാര്യത്തിൽ യാതൊരു തർക്കവുമില്ലാത്തവരാണ്. ശിഈസത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി ഇബ്നു അറബി ‘തഖിയ്യ’ (ആശയങ്ങൾ മറച്ചുവെക്കൽ) സ്വീകരിച്ചു എന്ന വാദം പ്രമാണവിരുദ്ധവും ബാലിശവും അവിവേകവുമാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

പ്രശസ്ത ശിഈ തഫ്സീറായ തഫ്സീറുൽ മീസാനിന്റെ കർത്താവ് അല്ലമാ ത്വബാത്വബാഈ, അല്ലാമാ ജലാലുദ്ദീൻ ആഷ്ടിയാനി തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ശിഈ പണ്ഡിതന്മാർ ഇബ്നു അറബി (റ) യെ സുന്നീ വക്താവായിട്ടാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്. ശിഈ അഖീദക്ക് വിരുദ്ധമായി മുത്വവക്കിലിനെപ്പോലുള്ള സുന്നി ഭരണാധികാരികളെ ആത്മീയ പദവിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ആദ്യ മൂന്ന് ഖലീഫമാരുടെ പ്രാഥമ്യം അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്ത ഇബ്നു അറബി (റ) യെ ഒരിക്കലും ശിഈ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് അല്ലമാ ത്വബാത്വബാഈ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ത്വബാത്വബാഈയുടെ ശിഷ്യനായ അല്ലാമാ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഹുസൈൻ ഹുസൈനി തഹ്‌റാനി (Sayyid Muhammad Husayn Husayni Tahrani) സമാഹരിച്ച അല്ലാമാ ത്വബാത്വബാഈയുടെ ജീവചരിത്രവും സംഭാഷണങ്ങളും അടങ്ങിയ മെഹ്രെ താബാൻ (مهر تابان – Mehr-e Taban) എന്ന വിഖ്യാത ഗ്രന്ഥത്തിലാണ്. (സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഹുസൈൻ ഹുസൈനി തഹ്‌റാനി (അല്ലാമാ ത്വബാത്വബാഈയുമായി നടത്തിയ അഭിമുഖങ്ങൾ/ചർച്ചകൾ)
മാത്രവുമല്ല, ചില തീവ്ര ശിഈ ഗ്രന്ഥകർത്താക്കളും ആശയക്കാരും ഇബ്നു അറബി (റ) യെ അഹ്‌ലു ബൈത്തിന്റെ ശത്രു (നാസിബി) എന്നും സുന്നീ വക്താവ് എന്നും മുദ്രകുത്തി പരസ്യമായി തള്ളിക്കളയുകയും അദ്ദേഹത്തെ വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ശിഈ ലോകം തന്നെ ഇബ്നു അറബി (റ) യെ തങ്ങളുടെ ആശയക്കാരനല്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോൾ, കേരളത്തിലെ ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ ശിഈസത്തോട് കൂട്ടിക്കെട്ടാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായ അജ്ഞതയും വിജ്ഞാന ചരിത്രത്തോട് കാണിക്കുന്ന വഞ്ചനയുമാണ്.

ചരിത്രപരമായ വിയോജിപ്പുകളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം

ഇബ്നു അറബി (റ) യെ വിമർശിച്ച പരമ്പരാഗത ഹദീസ്-ഫിഖ്ഹ് പണ്ഡിതന്മാരായ ഇബ്നു തൈമിയ്യ, അല്ലാമാ ദഹബി, ബുർഹാനുദ്ദീൻ അൽ-ബികാഈ തുടങ്ങിയവരുടെ വിമർശനങ്ങളുടെ സ്വഭാവം എന്തായിരുന്നുവെന്ന് വസ്തുനിഷ്ഠമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അവരുടെ വിമർശനങ്ങൾ പ്രധാനമായും വഹ്ദത്തുൽ വുജൂദ് (Unity of Being) എന്ന ആത്മീയ തത്വശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പദപ്രയോഗങ്ങളെയും, ഫുസൂസുൽ ഹികം (Fusus al-Hikam) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലെ സങ്കീർണ്ണമായ സ്വൂഫി ചിന്തകളെയും ചൊല്ലിയായിരുന്നു.
ഈ വിമർശകരായ പണ്ഡിതന്മാരാരും തന്നെ ഇബ്നു അറബി (റ) യെ ശിഈസത്തിന്റെ പേരിലോ, റാഫിളികളുടെ (Rafidha) ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചു എന്ന പേരിലോ കുറ്റപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. അക്കാലത്തെ എല്ലാ പണ്ഡിതന്മാർക്കും അദ്ദേഹം സുന്നീ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന ശാഫിഈ-മാലികി-ളാഹിരി പശ്ചാത്തലമുള്ള വ്യക്തിയാണെന്ന് കൃത്യമായി അറിയാമായിരുന്നു. ആത്മീയ ഭാഷയിലെ (ശതഹാത്ത്) സങ്കീർണ്ണതകൾ സാധാരണക്കാർ തെറ്റായി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട് എന്ന കാരണത്താലാണ് ചില ഫിഖ്ഹീ പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വായിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചതും വിമർശനങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചതും.

സുന്നി പണ്ഡിതലോകത്തെ അംഗീകാരവും പ്രമാണബദ്ധ പ്രതിരോധങ്ങളും

നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഇസ്‌ലാമിക ലോകത്ത് ഉയർന്നുവന്ന പ്രമുഖരായ സുന്നീ പണ്ഡിതന്മാരും മുജദ്ദിദുകളും ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ ആത്മീയ പദവിയെ അത്യധികം പ്രശംസിക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ ഉയർന്ന നിഷേധങ്ങളെ ഖണ്ഡിച്ചു പോരുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
പ്രധാന സുന്നീ പണ്ഡിതന്മാരുടെയും അവരുടെ പ്രതിരോധ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെയും ചുരുക്കം താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന പട്ടികയിൽ നൽകുന്നു:

അഹ്‌ലുസ്സുന്നത്തി വൽ ജമാഅത്തിന്റെ കർമ്മശാസ്ത്ര-വിശ്വാസധാരകളിലെ പ്രമുഖ പണ്ഡിതന്മാർ ഇബ്നു അറബി (റ) യെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അക്ബറിയൻ വീക്ഷണങ്ങളെയും എപ്രകാരമാണ് നോക്കിക്കണ്ടതെന്നതിന്റെ ഒരു സാമാന്യവിശദീകരണം നൽകാം: ഇബ്നു അറബി(റ) യോട് ആദ്യം വിയോജിച്ചുവെങ്കിലും പിന്നീട് അം​ഗീകരിക്കുകയും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തവരും ഈ ​ഗണത്തിലുണ്ട്.
ഈ പ്രമുഖ പണ്ഡിതന്മാരിൽ പ്രഥമസ്ഥാനീയനാണ് സുൽത്താനുൽ ഉലമാ ഇസ്സുദ്ദീൻ ഇബ്നു അബ്ദിസ്സലാം (റ) (ഹി. 660 / ശാഫിഈ മദ്ഹബ്). ആരംഭത്തിൽ ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ ചില പ്രയോഗങ്ങളെ വിമർശിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പ്രശസ്ത സ്വൂഫിവര്യനായ അബുൽ ഹസൻ അൽ-ശാദിലി (റ) യെ കണ്ടുമുട്ടിയതോടെ ഇബ്നു അറബിയുടെ ആത്മീയ പദപ്രയോഗങ്ങളുടെ ഉള്ളടക്കവും ആന്തരിക അർത്ഥങ്ങളും അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുകയും, തുടർന്ന് ഇബ്നു അറബി(റ) യെ അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ ഇമാമായി അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

തുടർന്ന് ഹിജ്റ എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇമാം അൽ-സ്വഫദി (റ) (ഹി. 764 / ശാഫിഈ മദ്ഹബ്) തന്റെ ‘അൽ-വാഫി ബിൽ വഫയാത്ത്’ എന്ന വിഖ്യാത ജീവചരിത്ര ഗ്രന്ഥത്തിലൂടെ ഇബ്നു അറബിയുടെ ‘അൽ-ഫുതൂഹാത്തുൽ മക്കിയ്യ’ പരിശോധിക്കുകയും, അത് പൂർണ്ണമായും അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ അശ്അരി അഖീദക്ക് അനുസൃതമാണെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇതേ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇമാം സിറാജുദ്ദീൻ അൽ-ഹിന്ദി (റ) (ഹി. 773 / ഹനഫി മദ്ഹബ്) തന്റെ ‘അഖീദത്തുത്വഹാവിയ്യ വ്യാഖ്യാനത്തിലൂടെ’ ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ സമഗ്രമായ ആത്മീയ തത്വങ്ങളെ സുന്നീ മാതുരീദി അഖീദയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ പിന്തുണച്ച് രേഖപ്പെടുത്തി. പദവി ഒട്ടും കുറവില്ലാത്ത പിൽക്കാല പണ്ഡിതന്മാരും ഈ പിന്തുണ തുടരുന്നതാണ് കാണുന്നത്. ഇമാം ജലാലുദ്ദീൻ അസ്-സുയൂഥി (റ) (ഹി. 911 / ശാഫിഈ മദ്ഹബ്) തന്റെ ‘തൻബീഹുൽ ഗബീ ബി-തബ്രഇത്തി ഇബ്നി അറബി’ എന്ന പ്രത്യേക ഗ്രന്ഥത്തിലൂടെ ഇബ്നു അറബി (റ) അല്ലാഹുവിന്റെ വലിയ്യ് (മഹാനായ സ്വൂഫി) ആണെന്ന് ഉറപ്പിച്ചു സ്ഥാപിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ അന്യായമായി നിഷേധിച്ചവർക്ക് ശക്തമായ മറുപടി നൽകുകയും ചെയ്തു.

ഇബ്നു അറബി (റ) യെ വിമർശിച്ച പരമ്പരാഗത ഹദീസ്-ഫിഖ്ഹ് പണ്ഡിതന്മാരായ ഇബ്നു തൈമിയ്യ, അല്ലാമാ ദഹബി, ബുർഹാനുദ്ദീൻ അൽ-ബികാഈ തുടങ്ങിയവരുടെ വിമർശനങ്ങളുടെ സ്വഭാവം എന്തായിരുന്നുവെന്ന് വസ്തുനിഷ്ഠമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അവരുടെ വിമർശനങ്ങൾ പ്രധാനമായും വഹ്ദത്തുൽ വുജൂദ് (Unity of Being) എന്ന ആത്മീയ തത്വശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പദപ്രയോഗങ്ങളെയും, ഫുസൂസുൽ ഹികം (Fusus al-Hikam) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലെ സങ്കീർണ്ണമായ സ്വൂഫി ചിന്തകളെയും ചൊല്ലിയായിരുന്നു.
ഈ വിമർശകരായ പണ്ഡിതന്മാരാരും തന്നെ ഇബ്നു അറബി (റ) യെ ശിഈസത്തിന്റെ പേരിലോ, റാഫിളികളുടെ (Rafidha) ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചു എന്ന പേരിലോ കുറ്റപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. അക്കാലത്തെ എല്ലാ പണ്ഡിതന്മാർക്കും അദ്ദേഹം സുന്നീ പാരമ്പര്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന ശാഫിഈ-മാലികി-ളാഹിരി പശ്ചാത്തലമുള്ള വ്യക്തിയാണെന്ന് കൃത്യമായി അറിയാമായിരുന്നു. ആത്മീയ ഭാഷയിലെ (ശതഹാത്ത്) സങ്കീർണ്ണതകൾ സാധാരണക്കാർ തെറ്റായി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട് എന്ന കാരണത്താലാണ് ചില ഫിഖ്ഹീ പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വായിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചതും വിമർശനങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചതും.

പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ച ഇമാം അബ്ദുൽ വഹാബ് അൽ-ശഅ്റാനി (റ) (ഹി. 973 / ശാഫിഈ മദ്ഹബ്) ‘അൽ-യവാഖീത്തു വൽ ജവാഹിർ’, ‘അൽ-കിബ്‌രീതുൽ അഹ്‌മർ’ എന്നീ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെ ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ ആത്മീയ ചിന്തകളെ അശ്അരി-മാതുരീദി സുന്നീ അഖീദയുമായി പൂർണ്ണമായി സമന്വയിപ്പിച്ചു അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതേ കാലഘട്ടത്തിലെ തന്നെ പ്രമുഖ ഫഖീഹായ ഇമാം ഇബ്നു ഹജർ അൽ-ഹയ്തമി (റ) (ഹി. 974 / ശാഫിഈ മദ്ഹബ്) തന്റെ ‘അൽ-ഫതാവൽ ഹദീസിയ്യ’ എന്ന ഫത്‌വ ശേഖരത്തിൽ ഇബ്നു അറബി(റ) യെ ഔലിയാക്കളുടെ ഇമാമായി ആദരിക്കുകയും, സാധാരണക്കാർ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ ഉന്നയിക്കുന്ന വിമർശനങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വന്ന ഇമാം അബ്ദുൽ ഗനി അൽ-നാബൽസി (റ) (ഹി. 1143 / ഹനഫി മദ്ഹബ്) തന്റെ ‘അൽ-റദ്ദുൽ മതീൻ’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലൂടെ ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ സങ്കീർണ്ണമായ ചിന്തകൾക്കും വരികൾക്കും സുന്നീ പ്രമാണങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ തികച്ചും സമഗ്രവും ലളിതവുമായ വിശദീകരണങ്ങൾ നൽകി. ചുരുക്കത്തിൽ, അശ്അരി-മാതുരീദി അഖീദയിലുള്ള വിവിധ മദ്ഹബുകളിലെ പരമോന്നത പണ്ഡിതന്മാരെല്ലാം തന്നെ ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ വീക്ഷണങ്ങളെ സുന്നീ ചട്ടക്കൂടിൽ നിർത്തി സ്വീകരിക്കുകയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന് ഇത് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

ഇമാം ജലാലുദ്ദീൻ അസ്-സുയൂഥി (റ) തന്റെ തൻബീഹുൽ ഗബീ (Tanbih al-Ghabi) എന്ന വിശ്രുത ഗ്രന്ഥത്തിൽ, ഇബ്നു അറബി (റ) അല്ലാഹുവിന്റെ മാഹാത്മ്യമുള്ള ഔലിയാക്കളിൽ പെട്ടയാളാണെന്നും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രയോഗങ്ങൾ പ്രത്യേക സ്വൂഫി പദാവലികളാണെന്നും വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. സ്വൂഫി സാങ്കേതിക ശബ്ദങ്ങൾ പഠിക്കാത്തവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വായിച്ച് തെറ്റിദ്ധരിക്കരുതെന്ന ജാഗ്രത നിർദ്ദേശം നൽകുമ്പോൾ തന്നെ, ഇബ്നു അറബി (റ) യെ ആദരിച്ച പ്രമുഖ സുന്നീ പണ്ഡിതന്മാരുടെ വലിയൊരു നിര തന്നെ സുയൂഥി (റ) ഉദ്ധരിക്കുന്നുണ്ട്.
അതുപോലെ, ഷാഫിഇ മദ്ഹബിലെ പ്രമുഖരായ ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം സിറാജുദ്ദീൻ അൽ-ബുൽഖിനി (റ), തഖിയുദ്ദീൻ അസ്സുബ്കി (റ) തുടങ്ങിയ മഹാന്മാർ തുടക്കത്തിൽ ഇബ്നു അറബി (റ) യെ വിമർശിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വചനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ താത്പര്യം ഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ വിമർശനങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മീയ പദവിയെ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്ന് സിറാജുദ്ദീൻ അൽ-മഖ്സൂമി (റ) രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഇമാം സിറാജുദ്ദീൻ അൽ-മഖ്സൂമി (റ) തന്റെ ‘كشف الغطاء عن أسرار كلام الشيخ محيي الدين ‘كشف الغطاء عن أسرار كلام الشيخ محيي الدين) എന്ന പ്രശസ്തമായ ഗ്രന്ഥത്തിലാണ് ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം സിറാജുദ്ദീൻ അൽ-ബുൽഖിനി (റ), തഖിയുദ്ദീൻ അസ്സുബ്കി (റ) തുടങ്ങിയ അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ മുജ്തഹിദുകളായ പണ്ഡിതന്മാർ തുടക്കത്തിൽ ഇബ്നു അറബി (റ) യോട് കാണിച്ച വിയോജിപ്പുകളിൽ നിന്ന് പിന്നീട് പിന്മാറിയ ചരിത്രം വിശദമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ ഉദ്ധരണി നോക്കുക:
«وما أشد اعتناء الإمام شيخ الإسلام سراج الدين البلقيني بخدمة كتاب الشيخ وأرجو أن ينال بذلك الخير العظيم… وقد نقلتُ من خط الشيخ سراج الدين البلقيني رحمه الله تعالى أنه قال: كان الشيخان تقي الدين السبكي ووالدي أشد الناس إنكاراً على الشيخ محيي الدين بن عربي، ثم إنهما رجعا عن ذلك ورجعا إلى تعظيمه والاعتراف بفضله ووجدت ذلك بخطهما.»
”ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം സിറാജുദ്ദീൻ അൽ-ബുൽഖിനി (റ) ശൈഖ് ഇബ്നു അറബി(j) യുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങളെ ആദരിക്കുകയും അവയെ സേവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിൽ വലിയ ശ്രദ്ധ പുലർത്തിയിരുന്നു… ശൈഖ് സിറാജുദ്ദീൻ അൽ-ബുൽഖിനി (റ) തന്റെ കൈപ്പടയിൽ തന്നെ എഴുതിവെച്ചതായി ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘ഇമാം തഖിയുദ്ദീൻ അസ്സുബ്കിയും എന്റെ പിതാവും (ജലാലുദ്ദീൻ അൽ-ബുൽഖിനി) ശൈഖ് മുഹ് യിദ്ദീൻ ഇബ്നു അറബി (റ) യെ ഏറ്റവും ശക്തമായി എതിർത്തവരായിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് അവർ ആ എതിർപ്പിൽ നിന്നും പിന്മാറുകയും, ഇബ്നു അറബി (റ) യെ ആദരിക്കുന്നതിലേക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വലിപ്പവും പദവിയും അംഗീകരിക്കുന്നതിലേക്കും തിരിച്ചുവരികയും ചെയ്തു. അവരുടെ രണ്ടുപേരുടെയും സ്വന്തം കൈപ്പടയിൽ തന്നെ ഞാൻ ഇത് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.'(سراج الدين عمر المخزومي, كشف الغطاء عن أسرار كلام الشيخ محيي الدين)

ഈജിപ്തിലെ പ്രശസ്ത ശാഫിഈ പണ്ഡിതനായ അബ്ദുൽ വഹാബ് അൽ-ശഅ്റാനി (റ) തന്റെ അൽ-യവാഖീത്തു വൽ ജവാഹിർ ഫീ ബയാനി അഖാഇദിൽ അകലാബിർ എന്ന പ്രശസ്ത ഗ്രന്ഥത്തിലൂടെ ഇബ്നു അറബി(റ) യുടെ ചിന്തകളെ സുന്നീ അഖീദയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. പിൽക്കാലത്ത് വന്ന ഹദീസ് വിചക്ഷണനായ അബ്ദുൽ റഊഫ് അൽ-മുനാവി (റ) തന്റെ ഫൈദുൽ ഖദീർ (Fayd al-Qadir) എന്ന പ്രശസ്തമായ അൽ-ജാമിഉസ് സ്വഗീറിന്റെ വ്യാഖ്യാന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇരുനൂറിലധികം സ്ഥലങ്ങളിലാണ് ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ വചനങ്ങൾ പ്രമാണമായി ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഖാമൂസിന്റെ കർത്താവ് അല്ലാമാ ഫൈറൂസാബാദി (റ), മുർതദാ അസ്-സബീദി (റ), ശാഹ് വലിയ്യുല്ലാഹി അൽ-ദഹ്‌ലവി (റ), ശൈഖ് സാഹിദ് അൽ-കൗസരി (റ) തുടങ്ങിയ സുന്നീ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുൻനിര പണ്ഡിതന്മാരെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വചനങ്ങളെ ആദരവോടെയാണ് വീക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളത്.

ഉപസംഹാരം

പ്രമാണങ്ങളും ചരിത്രപരമായ രേഖകളും അപഗ്രഥിക്കുമ്പോൾ, ശൈഖുൽ അക്ബർ മുഹ്‌യിദ്ദീൻ ഇബ്നു അറബി (റ) യിൽ ശിഈസം ആരോപിക്കുന്നത് തികച്ചും ചരിത്രവിരുദ്ധവും അക്കാദമിക സത്യസന്ധത ഒട്ടുമേയില്ലാത്ത കുപ്രചരണം മാത്രമാണെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. അദ്ദേഹം ജനിച്ചു വളർന്നതും, വിദ്യ അഭ്യസിച്ചതും, ആശയം പ്രചരിപ്പിച്ചതും അഹ്‌ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅത്തിന്റെ കർമ്മശാസ്ത്ര-വിശ്വാസ ചട്ടക്കൂടുകൾക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ടാണ്. ഖുലഫാഉർ റാഷിദുകളുടെ സുന്നീ ക്രമത്തെ സ്ഥാപിക്കുകയും, അബൂബക്കർ സ്വിദ്ദീഖ് (റ) വിന്റെയും ഉമർ (റ) വിന്റെയും ശ്രേഷ്ഠതകളെ പ്രമാണബദ്ധമായി ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുകയും ചെയ്ത അദ്ദേഹത്തെ ശിഈസവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് വസ്തുതകൾക്ക് നിരക്കുന്നതല്ല.

ശിഈ പണ്ഡിതലോകം തന്നെയും ഇബ്നു അറബി (റ) യുടെ സുന്നീ അഖീദ നിമിത്തം അദ്ദേഹത്തെ തങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചു കാണുന്നു എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ പ്രമുഖരായ നൂറുകണക്കിന് ഇമാമുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരപരാധിത്വവും സുന്നീ സ്വഭാവവും തെളിയിച്ച് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ അല്ലാഹുവിന്റെ മഖ്ബൂലായ വലിയ്യായി അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ, കേരളീയ മുസ്ലിം അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഇബ്നു അറബി (റ) ക്കെതിരെ ഉയരുന്ന ശിഈസ ആരോപണങ്ങൾക്ക് യാതൊരു അടിസ്ഥാനവുമില്ലെന്നും, അത് ചരിത്രവസ്തുതകൾക്കും പാരമ്പര്യ സുന്നീ പണ്ഡിതന്മാരുടെ നിലപാടുകൾക്കും നിരക്കാത്ത കേവല പ്രചരണം മാത്രമാണെന്നും വസ്തുനിഷ്ടമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.