ഖാളി അത്ഹർ മുബാറക് പുരി:
സ്വതന്ത്രപരിഭാഷ: ദർവേശ് അൻവാരി
ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഇസ്ലാമിക ആഗമനത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന അൽ-ഇഖ്ദുദ്ദമീൻ സ്വതന്ത്ര പരിഭാഷ. ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ മറഞ്ഞുകിടന്ന അധ്യായങ്ങൾ തുറന്നു കാട്ടുന്ന ഒരു അപൂർവ്വ വൈജ്ഞാനിക അന്വേഷണം. സ്വതന്ത്ര പരിഭാഷ ആരംഭിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഇസ്ലാമിക ചരിത്രരചനാരംഗത്തും (Historiography) ഹദീസ് വിജ്ഞാനീയങ്ങളിലെയും അത്യപൂർവ്വമായ സംഭാവനകൾ കൊണ്ട് ശ്രദ്ധേയനായ ഉത്തരേന്ത്യൻ ആലിമും അക്കാദമിഷ്യനുമായിരുന്നു ഖാദി അബൂ അൽ-മആലി അഹ്തർ അൽ-മുബാറക്പൂരി (1916 – 1996). ഉത്തർപ്രദേശിലെ പ്രശസ്തമായ വിജ്ഞാനകേന്ദ്രമായ അഅ്ളംഗഢിലെ മുബാറക്പൂരിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. പരമ്പരാഗത ഇസ്ലാമിക പ്രബോധന പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ഹദീസ് അധ്യാപനത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായ ഈ മണ്ണിലെ വൈജ്ഞാനിക അന്തരീക്ഷമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിചാരമണ്ഡലത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്.
അറബിക്, ഉറുദു ഭാഷകളിൽ ഒരുപോലെ പണ്ഡിത്യമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം പത്രപ്രവർത്തകൻ, ഗ്രന്ഥകർത്താവ്, ഗവേഷകൻ എന്നീ നിലകളിൽ ദശാബ്ദങ്ങളോളം സജീവമായിരുന്നു. ബോംബെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പുറത്തിറങ്ങിയിരുന്ന ‘അൽ-ബലാഗ്’ മാസികയുടെയും ‘അൽ-ഖലാബ്’ പത്രത്തിന്റെയും ചീഫ് എഡിറ്ററായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം, അറബ് ലോകവും ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡവും തമ്മിലുള്ള ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ ബന്ധങ്ങളെ ശാസ്ത്രീയമായി വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവരുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു.
അറബ് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ‘അൽ-ഹിന്ദ്’ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഭൂവിഭാഗത്തിലേക്ക് പ്രവാചകാനുചരന്മാരുടെയും (സ്വഹാബികൾ) അവരുടെ അനുവർത്തികളുടെയും (താബിഉകൾ) കടന്നുവരവിനെയും, ക്ലാസിക്കൽ ഇസ്ലാമിക നാഗരികതയുടെ വ്യാപനത്തെയും പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ (Primary sources) മാത്രം അവലംബിച്ച് ക്രോഡീകരിക്കുകയാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ രചനകളിലൂടെ ചെയ്തത്. അൽ-അസ്ഹർ സർവ്വകലാശാലയിലെ പണ്ഡിതന്മാരും, അബ്ദുൽ ഖുദ്ദൂസ് അൽ-അൻസ്വാരി, സയ്യിദ് അലവി അൽ-മാലികി അൽ-ഹസനി തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ അറബ് അക്കാദമിഷ്യന്മാരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രീതിശാസ്ത്രത്തെയും ചരിത്ര നിഷ്പക്ഷതയെയും പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ട്.
അറബ് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ‘അൽ-ഹിന്ദ്’ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഭൂവിഭാഗത്തിലേക്ക് പ്രവാചകാനുചരന്മാരുടെയും (സ്വഹാബികൾ) അവരുടെ അനുവർത്തികളുടെയും (താബിഉകൾ) കടന്നുവരവിനെയും, ക്ലാസിക്കൽ ഇസ്ലാമിക നാഗരികതയുടെ വ്യാപനത്തെയും പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ (Primary sources) മാത്രം അവലംബിച്ച് ക്രോഡീകരിക്കുകയാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ രചനകളിലൂടെ ചെയ്തത്. അൽ-അസ്ഹർ സർവ്വകലാശാലയിലെ പണ്ഡിതന്മാരും, അബ്ദുൽ ഖുദ്ദൂസ് അൽ-അൻസ്വാരി, സയ്യിദ് അലവി അൽ-മാലികി അൽ-ഹസനി തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ അറബ് അക്കാദമിഷ്യന്മാരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രീതിശാസ്ത്രത്തെയും ചരിത്ര നിഷ്പക്ഷതയെയും പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രധാന കൃതികളും വൈജ്ഞാനിക സംഭാവനകളും (Major Works & Scholarly Contributions)
ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഇസ്ലാമിക ചരിത്രം, ഹദീസ് നിവേദകരുടെ ജീവചരിത്രം (ഇൽമുർറിജാൽ) എന്നിവ ആസ്പദമാക്കി അഞ്ച് പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങളാണ് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുള്ളത്:
- രിജാലുസ്സീന്ദ് വൽ ഹിന്ദ് ഇലൽ ഖർനിസ്സابع (رجال السند والهند إلى القرن السابع):
ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടു വരെയുള്ള സിന്ധിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെയും ചരിത്രപുരുഷന്മാരുടെയും ജീവചരിത്ര സമാഹാരം. - അൽ-അറബ് വൽ ഹിന്ദ് ഫീ അഹ്ദിർറിസാല (العرب والهند في عهد الرسالة):
പ്രവാചകത്വത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അറബികളും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന നാവിക, വ്യാപാര, സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചരിത്ര പഠനം. - അൽ-ഹുക്കൂമാതുൽ അറബിയ്യ ഫിൽ ഹിന്ദ് (الحكومات العربية في الهند):
മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന അറബ് ഭരണകൂടങ്ങളുടെയും അവരുടെ സാംസ്കാരിക ദാതാക്കളുടെയും ചരിത്രവിവരണം. - അൽ-മജ്ദുൽ ഗാബിർ ലിൽഹിന്ദിൽ ഇസ്ലാമിയ്യ (المجد الغابر للهند الإسلامية):
ഇസ്ലാമിക ഇന്ത്യയുടെ കഴിഞ്ഞകാല മഹത്വത്തെയും വൈജ്ഞാനിക മുന്നേറ്റങ്ങളെയും സംബന്ധിച്ച വിശകലനം. - അൽ-ഇഖ്ദുദ്ദമീൻ ഫീ ഫുതൂഹിന്റ ഹിന്ദ് വമൻ വറദ ഫീഹാ മിനസ്സഹാബതി വത്താബിഈൻ (العقد الثمين في فتوح الهند ومن ورد فيها من الصحابة والتابعين):
ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്ന സ്വഹാബികളുടെയും താബിഉകളുടെയും ചരിത്രവും സൈനിക-പ്രബോധന മുന്നേറ്റങ്ങളും സമഗ്രമായി പ്രതിപാദിക്കുന്ന പ്രശസ്തമായ ചരിത്രകൃതി.
നാമിവിടെ സ്വതന്ത്രപരിഭാഷയും പുതിയ ഗവേഷണ രീതിശാസ്ത്രങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി ആശയവിപുലനവും നടത്തുന്ന കൃതി അൽ-ഇഖ്ദുദ്ദമീൻ എന്ന പേരിലുള്ള ഈ അഞ്ചാമത്തെ കൃതിയാണ്. മൂലകൃതിയുടെ ആരംഭ ഭാഗത്ത് നൽകിയിട്ടുള്ള ചരിത്ര-ഭൂമിശാസ്ത്ര വിവരങ്ങൾ, പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകളുടെ (Primary Sources) അവലോകനം, നാമകരണ വിശകലനം എന്നിവ ആധുനിക അക്കാദമിക പഠനരീതിശാസ്ത്രത്തിന് (Academic Research Methodology) അനുയോജ്യമായ ഒരു ലിറ്ററേച്ചർ റിവ്യൂ ആയി പുനരാവിഷ്കരിച്ചതാണ് ഈ അദ്ധ്യായം. ഈ വിധം പുതിയ അക്കാദമിക വായനകൾക്ക് ഫലപ്പെടുന്നവിധം മൂലഗ്രന്ഥത്തിലെ ആശയങ്ങളെ പുനരാവിഷ്കരിക്കുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്രപരിഭാഷയായിരിക്കും ഇത്.
സാഹിത്യ അവലോകനവും സ്രോതസ്സ് വിശകലനവും
ചരിത്ര-ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുനർനിർവ്വചനം:
പ്രാചീന ഇസ്ലാമിക ഭൂപടശാസ്ത്രീയ (Cartographic) രേഖകളിൽ ‘സിന്ധ്’, ‘ഹിന്ദ്’ എന്നീ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ കൃത്യമായ അതിർത്തി നിർണ്ണയങ്ങളോടെയും സാംസ്കാരിക-ഭൗതിക സവിശേഷതകളോടെയുമാണ് അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ക്ലാസിക്കൽ അറബിക് ചരിത്രകാരനായ യാഖൂത് അൽ-ഹമവിയുടെ വർഗ്ഗീകരണപ്രകാരം, വിശാലമായ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡവും അനുബന്ധ മേഖലകളും അഞ്ച് പ്രധാന മേഖലകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു: മക്രാൻ (Makran), തുറാൻ (Turan), സിന്ധ് (Sindh), ഹിന്ദ് (Hind), മുൾത്താൻ (Multan).
ഇസ്ലാമിക ചരിത്രരേഖകളിൽ ഇന്ത്യയുടെ തീരദേശ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പേർഷ്യൻ ഉൾക്കടലിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന സമുദ്രപാതകൾ തിസ് (Tiz), ദീബൽ (Debal), അൽ-ഖുസ് (കുച്ച്), സോമനാഥ്, കംബായ, സൂറത്ത് എന്നീ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ തുറമുഖങ്ങൾ വഴി മലബാർ (Malabar) തീരങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചിരുന്നതായി സ്രോതസ്സുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മലബാർ തീരങ്ങളിലെ പ്രധാന വ്യാപാര-നാവിക കേന്ദ്രങ്ങളായി മഞ്ചരൂർ (മംഗലാപുരം), ഫക്കനൂർ (ബാർക്കൂർ), ഖോർഫക്കൽ, അൽ-മഅ്ബർ എന്നിവയെ ക്ലാസിക്കൽ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
അറബ് ചരിത്രഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ‘സിന്ധ്’, ‘ഹിന്ദ്’ എന്നിവയെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ഭരണ-ഭൂമിശാസ്ത്ര മേഖലകളായാണ് പരിഗണിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും, കാമഹുൽ (Qamhul), സൈമൂർ (Chaul), ബുദ്ധ, മക്രാൻ മുതൽ കാബൂൾ വരെയുള്ള വിശാലമായ ഭൂവിഭാഗങ്ങളെ മൊത്തത്തിൽ ‘ഹിന്ദ്’ എന്ന സാർവത്രിക സംജ്ഞയ്ക്ക് കീഴിലും വിശകലനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ആദ്യകാല ചരിത്രരചനകളും ചരിത്രസ്രോതസ്സുകളുടെ വർഗ്ഗീകരണവും
ഇസ്ലാമിക ചരിത്രരചനയുടെ ആദ്യഘട്ടം മുതൽ തന്നെ സിന്ധ്-ഹിന്ദ് മേഖലകളിലേക്ക് നടന്ന സൈനിക, സാംസ്കാരിക പ്രവേശനങ്ങളെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാർ വിവരങ്ങൾ സമാഹരിച്ചിരുന്നു. ആധുനിക സ്രോതസ്സ് വിശകലന രീതിശാസ്ത്രപ്രകാരം ഇവയെ പ്രധാനമായും രണ്ട് അക്കാദമിക വിഭാഗങ്ങളായി തിരിക്കാം:
പൊതു ചരിത്രഗ്രന്ഥങ്ങൾ (General Historiographical Works):
വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങളുടെയും ഭരണകൂടങ്ങളുടെയും പൊതുചരിത്രം പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയവയാണ് ആദ്യ വിഭാഗം.
അബൂ മഅ്ഷർ അൽ-സിന്ദി അൽ-മദനി (കിതാബുൽ മഗാസി)
അൽ-വാഖിദി (ഫുതൂഹുൽ ഇറാഖ്, കിതാബുത്താരീഖ് വൽ മഗാസി)
ഹിശാം ബിൻ മുഹമ്മദ് അൽ-കൽബി (കിതാബുൽ അഖാലീം)
സൈഫ് ബിൻ ഉമർ അൽ-അസദി (കിതാബുൽ ഫുതൂഹിൽ കബീർ)
ഖലീഫ ബിൻ ഖയ്യാത്ത് (കിതാബുത്താരീഖ് വത്ത്വബഖാത്)
അൽ-ബലാദുരി (ഫുതൂഹുൽ ബുൽദാൻ)
അൽ-ത്വബരി (താരീഖുർ റുസുലി വൽ മുലൂക്)
അൽ-യാഖൂബി (താരീഖുൽ യാഖൂബി)
വിഷയാധിഷ്ഠിത പ്രാദേശിക ചരിത്രഗ്രന്ഥങ്ങൾ:
പൊതു ചരിത്രരചനകൾക്ക് പുറമേ, ഇസ്ലാമിക സിന്ധ്-ഹിന്ദ് വിജയങ്ങളെയും അവിടുത്തെ ഭരണാധികാരികളെയും കുറിച്ച് മാത്രമായി രചിക്കപ്പെട്ട പ്രത്യേക സ്രോതസ്സുകളാണിവ.
അൽ-മദാഇനി (മരണം: ഹിജ്റ 225): സിന്ധ്-ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള മൂന്ന് പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചു (കിതാബു ഥഗ്രിൽ ഹിന്ദ്, കിതാബു ഉമ്മാലിൽ ഹിന്ദ്, കിതാബു ഫത്ഹി മക്രാൻ).
അൽ-വാഖിദി (മരണം: ഹിജ്റ 207): സിന്ധ് വിജയങ്ങളെക്കുറിച്ച് ‘കിതാബു അഖ്ബാരി ഫുതൂഹിസ്സീന്ദ്’ എന്ന പ്രത്യേക പഠനം നടത്തി.
അൽ-സഖഫി അൽ-സിന്ദി (മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് ഹിജ്റ): ‘മിൻഹാജുദ്ദീൻ’ എന്ന പ്രാഥമിക അറബിക് ചരിത്രഗ്രന്ഥം രചിച്ചു. ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ അവലംബിച്ചാണ് ഹിജ്റ 613-ൽ അലി ബിൻ ഹാമിദ് അൽ-കൂഫി ‘ഫത്ഹ് നാമെ സിന്ധ്’ (ചച്ച് നാമെ / Chach Nama) എന്ന പ്രശസ്ത പേർഷ്യൻ ചരിത്രകൃതി തയ്യാറാക്കിയത്.
ഇതിനുപുറമേ, പിൽക്കാല ക്ലാസിക്കൽ ചരിത്രകാരന്മാരായ അൽ-ദഹബി, ഇബ്നുൽ അസീർ, ഇബ്നു ഖൽദൂൻ, ഇബ്നു കഥീർ, ഇബ്നുൽ ഇമാദ് തുടങ്ങിയവരുടെ രചനകളും ഈ വിഷയം പഠനവിധേയമാക്കാൻ അവലംബമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.
രീതിശാസ്ത്രപരമായ സമീപനവും നാമകരണ വിശകലനവും
ചരിത്രകാരനായ ഹാഫിള് അബൂ ഖാസിം ഹംസ ബിൻ യൂസുഫ് അൽ-സഹ്മി തന്റെ ‘താരീഖു ജുർജാൻ’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന സ്രോതസ്സ് സമാഹരണ രീതിശാസ്ത്രമാണ് (Source Aggregation Methodology) ഈ പഠന മേഖലയിലും പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഓരോ ഭൂപ്രദേശത്തെയും ആദ്യകാല സാംസ്കാരിക, പ്രബോധന പ്രവേശനങ്ങളെ അപഗ്രഥിക്കാൻ പ്രാദേശികവും വ്യക്തിഗതവുമായ ചരിത്രശകലങ്ങൾ (Biographical entries / Tabaqat) ക്രോഡീകരിക്കുകയാണ് ഇതിലൂടെ ചെയ്യുന്നത്.
‘സ്വഹാബി’ എന്ന പദത്തിന്റെ നിർവ്വചനം:
ഇസ്ലാമിക ശാസ്ത്ര തത്ത്വങ്ങൾക്കനുസൃതമായി (Specifically Ibn Hajar’s criteria), പ്രവാചകനെ (സ്വ) നേരിൽ കാണുകയും അവിടുത്തെ സന്ദേശത്തിൽ വിശ്വസിച്ച് ജീവിക്കുകയും ചെയ്ത വ്യക്തികളെയാണ് ചരിത്രപരമായ സൂചകമായി സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്.
പഠനപരിധി:
ഖുലഫാഉർറാശിദുകളുടെ കാലഘട്ടം മുതൽ അബ്ബാസീ ഖിലാഫത്തിന്റെ നിശ്ചിത ഘട്ടങ്ങൾ വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ഇന്ത്യയിലേക്ക് ആഗമനം ചെയ്ത സ്വഹാബികൾ, താബിഉകൾ, പണ്ഡിതന്മാർ, സൈനികർ എന്നിവരുടെ ചരിത്രമാണ് ഈ ഗവേഷണ പഠനത്തിന്റെ പ്രാഥമിക വിവര ദാതാക്കളായി (Primary Subjects) സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്.
തുടരും…
(References)
Al-Mubarakpuri, Qadi Athar. Al-Iqd al-Thamin fi Futuh al-Hind wa Man Warada Fiha min al-Sahabah wa al-Tabi’in. Cairo: Dar al-Ansar, 1398 AH / 1978 CE.
Al-Mubarakpuri, Qadi Athar. Rijal al-Sind wa al-Hind ilal Qarn al-Sabi’. Bombay, 1968.
Al-Ansari, Abdul Qaddus. Introduction to Al-Iqd al-Thamin. Jeddah, 1388 AH / 1968 CE.
Al-Maliki, Muhammad Hasan bin Alawi. Appreciation Note in Al-Iqd al-Thamin*. Bombay, 1388 AH / 1968 CE.
Al-Nadim, Ibn. Kitab al-Fihrist. Beirut: Dar al-Ma’rifah.
Al-Baladhuri, Ahmad ibn Yahya. Futuh al-Buldan. Cairo, 1901.