സെക്യുലറിസം: നരവംശശാസ്ത്രപരമായ ഒരു പുനർവായന

സെക്യുലറിസത്തിന്റെ അധികാര തന്ത്രങ്ങളും തലാൽ അസദിന്റെ വിചാര ലോകവും: 2
സൈനുദ്ദീൻ മന്ദലാംകന്ന്.

ആധുനിക രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക ചിന്തകളിൽ ‘മതം’ (religion), ‘മതേതരം’ (secular) എന്നീ ആശയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സങ്കീർണ്ണവും എന്നാൽ അനിവാര്യവുമായ ഒന്നാണ്. തലാൽ അസദ് തന്റെ കൃതിയുടെ ആദ്യ അധ്യായത്തിൽ, ഈ ആശയങ്ങളെ നരവംശശാസ്ത്രപരമായ വീക്ഷണകോണിലൂടെ എങ്ങനെ സമീപിക്കണം എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നു. മതേതരത്വം എന്നത് കേവലം മതത്തിന് എതിരായ ഒന്നല്ല, മറിച്ച് അത് പ്രത്യേക ചരിത്ര സാഹചര്യങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ട സവിശേഷമായ ഒരു ചിന്താപദ്ധതിയും (epistemology), ജീവിതരീതിയുമാണെന്ന് അസദ് വാദിക്കുന്നു.

ആധുനിക രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക ചിന്തകളിൽ ‘മതം’ (religion), ‘മതേതരം’ (secular) എന്നീ ആശയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സങ്കീർണ്ണവും എന്നാൽ അനിവാര്യവുമായ ഒന്നാണ്. തലാൽ അസദ് തന്റെ കൃതിയുടെ ആദ്യ അധ്യായത്തിൽ, ഈ ആശയങ്ങളെ നരവംശശാസ്ത്രപരമായ വീക്ഷണകോണിലൂടെ എങ്ങനെ സമീപിക്കണം എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നു. മതേതരത്വം എന്നത് കേവലം മതത്തിന് എതിരായ ഒന്നല്ല, മറിച്ച് അത് പ്രത്യേക ചരിത്ര സാഹചര്യങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ട സവിശേഷമായ ഒരു ചിന്താപദ്ധതിയും (epistemology), ജീവിതരീതിയുമാണെന്ന് അസദ് വാദിക്കുന്നു.
സോഷ്യോളജിസ്റ്റുകൾ, രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകർ, ചരിത്രകാരന്മാർ എന്നിവരെല്ലാം സെക്യുലറിസത്തെക്കുറിച്ച് ധാരാളമായി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. പല ഭാഗങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് മധ്യേഷ്യയിൽ ഇത് ശക്തമായ പൊതുചർച്ചയുടെ ഭാഗമാണ്. ഭൗതികമായ കാര്യങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്ന ഒരു ലോകവീക്ഷണം മാത്രമാണോ ‘സെക്യുലറിസം’? അതോ മതപരമായ വികാരങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുകയോ നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്തുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രീയ ഐക്യവും സമാധാനവും പുരോഗതിയും ഉറപ്പാക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തമാണോ ഇത്? ഈ ചോദ്യങ്ങളെയാണ് Formations of The Secular എന്ന ​ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ആദ്യ അദ്ധ്യായത്തിൽ അദ്ദേഹം ഉന്നയിക്കുന്നത്.

മതേതരത്വത്തിന്റെ നരവംശശാസ്ത്രപരമായ അവഗണന:

മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം നരവംശശാസ്ത്രത്തിൽ വളരെക്കാലമായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ‘മതേതര’ത്തെ (secular) ഈ അച്ചടക്കം അവഗണിക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്ന് അസദ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. മതം എന്ന പ്രതിഭാസത്തെ അതിന്റെ ‘മതേതര’മായ അപരത്തിൽ (other) നിന്ന് വേർപെടുത്തി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും, മതവും മതേതരത്വവും പരസ്പരപൂരകങ്ങളാണെന്നും അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു.
മതേതരത്വം ഒരു രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തം എന്ന നിലയിൽ പ്രവർത്തനക്ഷമമായതിന്റെ ചരിത്രം അദ്ദേഹം അന്വേഷിക്കുന്നുണ്ട്.
സെക്യുലറിസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നരവംശശാസ്ത്രപരമായ പഠനങ്ങൾക്ക് കാര്യമായ ശ്രദ്ധ പതിഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിലും, പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ മതം ഈ പഠനശാഖയുടെ കേന്ദ്രവിഷയമായിരുന്നു. ആധുനികവും മതേതരവുമായ അവസ്ഥകളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ എന്താണെന്ന് പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.
സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളെ നിഗൂഢതയിൽ നിന്ന് മാറ്റുക എന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ നിരവധി നരവംശശാസ്ത്രജ്ഞർ സെക്യുലറിസത്തെ സമീപിക്കാൻ തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. മുൻകാല ചിന്തകർ യുക്തിയെ സഹിഷ്ണുതയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, ഇവർ മതത്തെ മിത്തും അക്രമവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. അക്രമം ഒരു തരത്തിൽ ദൈവങ്ങളുടെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ അടയാളമാണെന്നും, ആധുനിക മതേതര ലോകത്ത് അക്രമവും യുക്തിയും ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നത് ഒരു പ്രത്യേക അധികാര സ്വഭാവം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടെന്നും അവർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ യൂറോപ്പിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് വ്യാവസായികവൽക്കരണത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ‘സെക്യുലറിസം’ എന്ന പദം പ്രയോഗത്തിൽ വരുന്നത്. ‘സെക്യുലറിസം’, ‘സെക്യുലറിസ്റ്റ്’ എന്നീ പദങ്ങൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് കടന്നുവന്നത് സ്വതന്ത്രചിന്തകർ മുഖേനയാണ്. അക്കാലത്തെ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ ‘നിരീശ്വരവാദി’ (atheist), ‘ഇൻഫിഡൽ’ (infidel) എന്നീ വാക്കുകൾ അനാചാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു, അത് ഒഴിവാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് അവർ ഈ പുതിയ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചത്.
മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾക്കപ്പുറം, ഒരു രാഷ്ട്രത്തെയും ജനതയെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ ആവശ്യമായ പുതിയ രീതികൾ, വർഗ്ഗീകരണങ്ങൾ, കണക്കുകൂട്ടലുകൾ എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് മതേതരത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെട്ടത്. മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ‘ദൈവികമായ സമുദായം’ എന്ന ആശയത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള വ്യക്തികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ആധുനിക സമൂഹത്തെയാണ് മതേതരത്വം മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നത്.

തലാൽ അസദിന്റെ വിശകലനം മതേതരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുൻവിധി നിറഞ്ഞ ധാരണകളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. മതേതരത്വം എന്നത് കേവലം മതത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് ആധുനിക ജീവിതത്തിലെ പെരുമാറ്റങ്ങളെയും അറിവുകളെയും വികാരങ്ങളെയും കൂട്ടിയിണക്കുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ സങ്കല്പമാണെന്ന് അസദ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. പാശ്ചാത്യ യൂറോപ്യൻ ചരിത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ ഉൾക്കാഴ്ചകൾ, ആധുനിക ലോകത്ത് മതേതരത്വത്തെ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ നരവംശശാസ്ത്രപരമായ അന്വേഷണങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നുണ്ട്.

മതവും മതേതരത്വവും തമ്മിലുള്ള അനിവാര്യമായ ബന്ധം:

മതേതരത്വം എന്നത് മതത്തിൽ നിന്നുള്ള കേവലമായ ഒരു വിച്ഛേദമല്ലെന്നും, മറിച്ച് മതപരമായ വാക്കുകളും രീതികളും പുതിയൊരു ഡിസ്കോഴ്സീവ് ഗ്രാമറിലേക്ക് (discursive grammar) പുനഃക്രമീകരിക്കപ്പെടുകയാണെന്നും അസദ് സമർത്ഥിക്കുന്നു. മതവും മതേതരത്വവും ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ടവയാണെന്നും, അവയ്ക്ക് സ്ഥിരമായ ഒരു സത്ത (universal essence) ഇല്ലെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
മതേതരത്വം എന്നത് കേവലം മത-രാഷ്ട്ര സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വേർതിരിക്കൽ മാത്രമല്ല, അത് ‘മതം’, ‘നൈതികത’, ‘രാഷ്ട്രീയം’ എന്നീ ആശയങ്ങളെ പുതിയ രീതിയിൽ പുനർനിർവചിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ആധുനിക രാഷ്ട്രത്തിന്റെ (nation-state) രൂപീകരണവുമായി സെക്യുലറിസം അനിവാര്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
തലാൽ അസദിന്റെ വിശകലനം മതേതരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുൻവിധി നിറഞ്ഞ ധാരണകളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. മതേതരത്വം എന്നത് കേവലം മതത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് ആധുനിക ജീവിതത്തിലെ പെരുമാറ്റങ്ങളെയും അറിവുകളെയും വികാരങ്ങളെയും കൂട്ടിയിണക്കുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ സങ്കല്പമാണെന്ന് അസദ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. പാശ്ചാത്യ യൂറോപ്യൻ ചരിത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ ഉൾക്കാഴ്ചകൾ, ആധുനിക ലോകത്ത് മതേതരത്വത്തെ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ നരവംശശാസ്ത്രപരമായ അന്വേഷണങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നുണ്ട്.

സെക്യുലറിസത്തിന്റെ നരവംശശാസ്ത്രം: തലാൽ അസദിന്റെ വിചാരങ്ങൾ

ആധുനിക സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ വ്യവഹാരങ്ങളിൽ ‘മതേതരം’ (secular), ‘മതം’ (religion) എന്നീ സങ്കല്പങ്ങൾ എപ്രകാരമാണ് രൂപപ്പെട്ടതെന്നും, അവയുടെ നരവംശശാസ്ത്രപരമായ പ്രസക്തിയെന്താണെന്നും തലാൽ അസദ് തന്റെ പഠനത്തിലൂടെ പരിശോധിക്കുന്നു. മതേതരത്വം എന്നത് മതത്തിൽ നിന്നുള്ള കേവലമായ വിമോചനമോ ആധുനികതയുടെ അനിവാര്യമായ ഫലമോ അല്ല, മറിച്ച് പ്രത്യേക ചരിത്ര-അധികാര സാഹചര്യങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ട സവിശേഷമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു.
മതം നരവംശശാസ്ത്രത്തിൽ ദീർഘകാലമായി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴും, അതിനോട് ഇണങ്ങിനിൽക്കുന്ന ‘മതേതരം’ എന്ന ആശയത്തെ നരവംശശാസ്ത്രം വലിയ തോതിൽ അവഗണിച്ചിട്ടുണ്ട്. മതവും മതേതരത്വവും പരസ്പരപൂരകങ്ങളാണെന്നും, ഒന്നിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ മറ്റേതിന്റെ ചരിത്രവും ഡിസ്കോഴ്സീവ് ഗ്രാമറും (discursive grammar) മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും അസദ് സമർത്ഥിക്കുന്നു.

അധികാരവും അച്ചടക്കവും:

ആധുനിക ലിബറൽ ജനാധിപത്യം ‘സ്വയം-അച്ചടക്കം’ (self-discipline), ‘പങ്കാളിത്തം’, ‘നിയമം’ എന്നിവയിലൂടെ ജനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ചാർൾസ് ടെയ്ലറെപ്പോലുള്ള ചിന്തകർ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന ‘ഇമാജിൻഡ് കമ്മ്യൂണിറ്റി’ എന്ന ആശയത്തെ അസദ് വിമർശിക്കുന്നുണ്ട്. മതേതരത്വം എന്നത് സമാധാനത്തിനും സഹിഷ്ണുതയ്ക്കുമുള്ള ഒരു മൗലികമായ ഉത്തരമല്ല, മറിച്ച് അത് രാഷ്ട്രത്തിന് അനുസരണയുള്ള പൗരന്മാരെ നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സങ്കേതമാണ്. മതത്തെ അക്രമത്തിന്റെ ഉറവിടമായി കാണുന്നതിനെ അസദ് ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. അക്രമം എന്നത് മതപരമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ മാത്രം ഉൽപ്പന്നമല്ല, മറിച്ച് അത് ആധുനിക രാഷ്ട്രങ്ങളുടെയും അധികാരഘടനകളുടെയും ഭാഗമായിത്തീരുന്നതാണ്. സെക്യുലറിസം പലപ്പോഴും അക്രമത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ സ്വഭാവത്തെ നിർവചിക്കാനും തങ്ങൾക്കിഷ്ടമില്ലാത്തവയെ അപരവൽക്കരിക്കാനുമാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്
തലാൽ അസദിന്റെ പഠനം മതേതരത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏകശിലാത്മകമായ ധാരണകളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. സെക്യുലറിസം എന്നത് മതവും മതനിഷേധവും തമ്മിലുള്ള ഒരു വിഭജന രേഖയല്ല; മറിച്ച്, മനുഷ്യന്റെ ശരീരം, വികാരങ്ങൾ, അവകാശം, അധികാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക വീക്ഷണങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ ‘ജീവിതരീതി’ (form of life) ആണ്. നരവംശശാസ്ത്രം കേവലം ഫീൽഡ്‌വർക്കുകളിൽ ഒതുങ്ങാതെ, ഇത്തരം ആഴത്തിലുള്ള ആശയങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുകയും, വിവിധ സമൂഹങ്ങളിൽ ഇവ എങ്ങനെയാണ് പ്രായോഗികമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും വേണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.

തുടരും…
‌
അവലംബം:

Asad Talal, Introduction: Thinking about Secularism, Formations of the Secular: Christianity islam modernity, Stanford University Press, California 2003.