വാക്കുകളുടെ സീമയും ഹൃദയത്തിന്റെ ശ്രവണവും

മൗലാനാ ജലാലുദ്ദീൻ റൂമി(റ):
പരിഭാഷയും വ്യാഖ്യാനവും: സൈനുദ്ദീൻ മന്ദലാംകുന്ന്
ഉറവിടം തേടുന്ന പ്രണയാതുരമായ പുല്ലാങ്കുഴൽ നാദം: 8
മസ്നവി പരിഭാഷയും വ്യാഖ്യാനവും തുടരുന്നു.

പേർഷ്യൻ സ്വൂഫി സാഹിത്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ മൗലാനാ ജലാലുദ്ദീൻ റൂമി(റ) യുടെ മസ്നവി-യെ മഅ്നവി (Mas̱navī-ye Maʿnavī) അനുപമമായ സ്ഥാനമാണ് അലങ്കരിക്കുന്നത്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ മഹാകാവ്യം ഇസ്‌ലാമിക ആത്മീയതയുടെയും സ്വൂഫി ചിന്തയുടെയും മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളുടെയും വിശാലമായ ആവിഷ്കാരമാണ്. ഖുർആനിക ആശയങ്ങൾ, പ്രവാചകചര്യകൾ, ആത്മീയ അനുഭവങ്ങൾ, ഉപമാകഥകൾ, ധാർമിക വിചിന്തനങ്ങൾ, പ്രണയത്തിന്റെയും വിരഹത്തിന്റെയും ആന്തരിക തലങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ കൃതിയിൽ സമന്വയിക്കുന്നു.
മസ്നവിയുടെ ഒന്നാം പുസ്തകത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ ഈരടികൾ (ബൈത്തുകൾ) ‘നെയ്നാമ’ (Ney-nāme / نی‌نامه) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പുല്ലാങ്കുഴലിന്റെ വിലാപഗീതം എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഈ പേര്, കാവ്യത്തിന്റെ പ്രമേയത്തെയും അതിന്റെ ആത്മീയ അന്തർധാരയെയും ഒരുപോലെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തന്റെ ഉറവിടത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട മുളങ്കുഴലിന്റെ ദുഃഖത്തിലൂടെയാണ് റൂമി(റ) മനുഷ്യാത്മാവിന്റെ വിരഹവും തിരിച്ചുചേരാനുള്ള അദമ്യമായ അഭിലാഷവും അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

പേർഷ്യൻ സ്വൂഫി സാഹിത്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ മൗലാനാ ജലാലുദ്ദീൻ റൂമി(റ) യുടെ മസ്നവി-യെ മഅ്നവി (Mas̱navī-ye Maʿnavī) അനുപമമായ സ്ഥാനമാണ് അലങ്കരിക്കുന്നത്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഈ മഹാകാവ്യം ഇസ്‌ലാമിക ആത്മീയതയുടെയും സ്വൂഫി ചിന്തയുടെയും മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളുടെയും വിശാലമായ ആവിഷ്കാരമാണ്. ഖുർആനിക ആശയങ്ങൾ, പ്രവാചകചര്യകൾ, ആത്മീയ അനുഭവങ്ങൾ, ഉപമാകഥകൾ, ധാർമിക വിചിന്തനങ്ങൾ, പ്രണയത്തിന്റെയും വിരഹത്തിന്റെയും ആന്തരിക തലങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ കൃതിയിൽ സമന്വയിക്കുന്നു.
മസ്നവിയുടെ ഒന്നാം പുസ്തകത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ ഈരടികൾ (ബൈത്തുകൾ) ‘നെയ്നാമ’ (Ney-nāme / نی‌نامه) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പുല്ലാങ്കുഴലിന്റെ വിലാപഗീതം എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഈ പേര്, കാവ്യത്തിന്റെ പ്രമേയത്തെയും അതിന്റെ ആത്മീയ അന്തർധാരയെയും ഒരുപോലെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തന്റെ ഉറവിടത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട മുളങ്കുഴലിന്റെ ദുഃഖത്തിലൂടെയാണ് റൂമി(റ) മനുഷ്യാത്മാവിന്റെ വിരഹവും തിരിച്ചുചേരാനുള്ള അദമ്യമായ അഭിലാഷവും അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

നെയ്നാമയിലെ ആദ്യ പതിമൂന്ന് ബൈത്തുകൾ മുളങ്കുഴലിന്റെ വിലാപം, വേർപാടിന്റെ വേദന, ആത്മീയ യാത്ര, പ്രണയത്തിന്റെ അഗ്നി തുടങ്ങിയ പ്രമേയങ്ങളിലൂടെ വികസിക്കുമ്പോൾ, പതിനാലു മുതൽ പതിനെട്ടു വരെയുള്ള ബൈത്തുകൾ ഈ ആത്മീയാനുഭവത്തിന്റെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായ തത്ത്വചിന്താത്മക തലങ്ങളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ആത്മീയബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം, വിരഹത്തിന്റെ ഉൾതീ, ദൈവിക സന്നിധിയുടെ ശാശ്വതികത്വം, ആത്മീയ ദാഹം, അനുഭവജ്ഞാനത്തിന്റെ പരിമിതമായ ഭാഷാവിഷ്കാരം എന്നിവയാണ് ഈ ബൈത്തുകളിലെ പ്രധാന പ്രമേയങ്ങൾ.

ഈ ബൈത്തുകളെ അവയുടെ പേർഷ്യൻ മൂലപാഠം, പരിശോധിക്കുകയും ഇസ്മായിൽ അങ്കറവി, ബഹ്റുൽ ഉലൂം, അശ്റഫ് അലി ഥാനവി, യൂസുഫ് ഇബ്നു അഹ്മദ് അൽ മൗലവി, ബദീഉസ്സമാൻ ഫുറൂസാൻഫർ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതരുടെ വ്യാഖ്യാനസമീപനങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ അവയുടെ ആത്മീയവും തത്ത്വചിന്താപരവുമായ തലങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്യുകയുമാണ് ഈ ലേഖനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.

നെയ്നാമയിലെ പതിനാലു മുതൽ പതിനെട്ടു വരെയുള്ള ബൈത്തുകൾ: മൂലപാഠവും വിവർത്തനവും

റൂമി(റ) യുടെ കവിതയെ അതിന്റെ യഥാർഥ അർത്ഥതലങ്ങളിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ പേർഷ്യൻ മൂലപാഠത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ പരിശോധന അനിവാര്യമാണ്. വിവിധഭാഷകളിൽ മസ്നവി പരിഭാഷയും വ്യാഖ്യാനവും നിർവ്വഹിച്ച പ്രശസ്തരായ ചില മസ്നവി വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെ വ്യാഖ്യാന​ഗ്രന്ഥങ്ങളെ മുൻനിറുത്തിയുള്ള വ്യാഖ്യാനങ്ങളും പേർഷ്യൻ പ്രയോഗങ്ങളുടെ ആത്മീയ സൂചനകൾ കൂടി പരിഗണിച്ചുള്ള മലയാള പരിഭാഷയുമാണ് താഴെ നൽകുന്നത്.

ആത്മീയബോധത്തിന്റെ അന്തരംഗം

محرم اين هوش جز بى هوش نيست
مر زبان را مشترى جز گوش نيست
“The confidant of this consciousness is none other than the unconscious (to material things):
the tongue hath no customer save the ear.”
ഈ ആത്മീയബോധത്തിന്റെ അന്തരംഗം അറിയുന്നവൻ ഭൗതികബോധത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായവനല്ലാതെ മറ്റാരുമല്ല. നാവു പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന വാക്കുകൾക്ക് ചെവിയല്ലാതെ മറ്റൊരു ഉപഭോക്താവില്ലാത്തതുപോലെയാണിത്.
در غم ما روزها بى گاه شد
روزها با سوزها همراه شد
“In our woe the days (of life) have become untimely: our days travel hand in hand with burning griefs.”
ഞങ്ങളുടെ വിരഹദുഃഖത്തിൽ ദിനങ്ങൾ അകാലത്തിൽ അസ്തമിച്ചു. ഓരോ ദിനവും ഉള്ളിലെ കത്തുന്ന വേദനയുടെ ജ്വാലകളോടൊപ്പം കടന്നുപോയി.
روزها گر رفت گو رو باك نيست
تو بمان اى آن كه چون تو پاك نيست
If our days are gone, let them go! — ’tis no matter. Do Thou remain, for none is holy as Thou art!”
ദിനങ്ങൾ കടന്നുപോയെങ്കിൽ പോകട്ടെ; അതിൽ ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ല. ഹേ പരിശുദ്ധനായ പ്രിയതമാ, നീ മാത്രം നിലനിൽക്കുക. നിന്നെപ്പോലെ പരിശുദ്ധനായ മറ്റൊരാളുമില്ലല്ലോ!
هر كه جز ماهى ز آبش سير شد
هر كه بى روزى است روزش دير ش
“Except the fish, everyone becomes sated with water; whoever is without daily bread finds the day long.”
മത്സ്യമൊഴികെ വെള്ളത്തിൽനിന്ന് എല്ലാവരും തൃപ്തരാകുന്നു. എന്നാൽ ഉപജീവനവിഭവം ലഭിക്കാത്തവന് ഓരോ ദിനവും ദീർഘമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
درنيابد حال پخته هيچ خام
پس سخن كوتاه بايد و السلام
“None that is raw understands the state of the ripe: therefore my words must be brief. Farewell!”
പക്വത പ്രാപിച്ചവന്റെ അവസ്ഥ അപക്വനായ ഒരാൾക്ക് ഒരിക്കലും ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ വാക്കുകൾ ചുരുക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. വസ്സലാം!

അർത്ഥതലങ്ങളിലെ സൂക്ഷ്മത

നെയ്നാമയിലെ ഈ ബൈത്തുകളെ പഠിക്കുമ്പോൾ ചില പേർഷ്യൻ പദങ്ങളുടെ അർത്ഥവ്യാപ്തി പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സാധാരണ ഭാഷയിലെ അർത്ഥം മാത്രം സ്വീകരിച്ചാൽ റൂമി(റ) യുടെ ആത്മീയ സൂചനകൾ പലതും നഷ്ടപ്പെടും. അതേസമയം, ഓരോ പദത്തിനും നിർബന്ധമായും ഒരു പ്രത്യേക സ്വൂഫി സാങ്കേതികാർഥം നൽകുന്നതും പാഠപരമായ സൂക്ഷ്മതയ്ക്ക് വിരുദ്ധമാണ്.

‘ഹോഷ്’, ‘ബെഹോഷ്’: ബോധത്തിന്റെ രണ്ട് തലങ്ങൾ

പതിനാലാം ബൈത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പദങ്ങളാണ് ‘ഹോഷ്’ (Hūsh), ‘ബെഹോഷ്’ (Bī-hūsh) എന്നിവ.
സാധാരണ പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ ഹോഷ് എന്നത് ബോധം, വിവേകം, തിരിച്ചറിവ്, ബുദ്ധി തുടങ്ങിയ അർത്ഥങ്ങൾ നൽകുന്നു. ബെഹോഷ് എന്നതിന് ബോധരഹിതൻ, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ എന്നൊക്കെയാണ് പൊതുവായ അർത്ഥം. എന്നാൽ റൂമി(റ) യുടെ സ്വൂഫി ഭാഷയിൽ ഈ പദങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള വ്യാഖ്യാനസാധ്യതകളുണ്ട്.
ഇവിടെ ബെഹോഷ് എന്നതിനെ കേവലം ഭ്രാന്ത് എന്ന അർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നത് ശരിയല്ല. സാധാരണ ലൗകിക ബോധത്തിന്റെയും അഹംബോധത്തിന്റെയും പരിമിതികൾ മറികടന്ന് ആത്മീയ അനുഭവത്തിന്റെ തലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന അവസ്ഥയുമായി ഈ പ്രയോഗത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കാം.

ക്ലാസിക്കൽ സ്വൂഫി വ്യാഖ്യാനങ്ങളിൽ മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയെ പൊതുവെ രണ്ട് തലങ്ങളിൽ ചർച്ച ചെയ്യാറുണ്ട്. ഒന്ന് ഐഹിക ജീവിതത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ബുദ്ധി; മറ്റൊന്ന് മനുഷ്യനെ തന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കും ദിവ്യസത്യത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന ആത്മീയ വിവേകം. അങ്കാറവിയുടെ വ്യാഖ്യാനസമീപനത്തിൽ ഈ വ്യത്യാസം പ്രസക്തമാണ്.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ, ഭൗതിക യുക്തിയുടെ പരിമിതികളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാത്തവനാണ് റൂമി(റ) യുടെ ആത്മീയ ഗീതത്തിന്റെ യഥാർഥ ശ്രോതാവ്. ദിവ്യപ്രണയത്തിന്റെ അനുഭവം കേവലമായ ബുദ്ധിവിശകലനത്തിലൂടെ മാത്രം സ്വായത്തമാക്കാനാവില്ല. അതിന് ഹൃദയത്തിന്റെ സാന്നിധ്യവും ആത്മീയമായ സ്വീകാര്യതയും ആവശ്യമാണ്.
രണ്ടാമത്തെ വരിയിൽ നാവിനും ചെവിക്കുമിടയിലുള്ള സ്വാഭാവിക ബന്ധമാണ് റൂമി(റ) ഉദാഹരിക്കുന്നത്. സംസാരിക്കുന്ന നാവിന് കേൾക്കുന്ന ചെവി ആവശ്യമായതുപോലെ, ആത്മീയ സത്യങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വാക്കുകൾക്ക് അവയുടെ അന്തസ്സത്ത ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന ഹൃദയവും ആവശ്യമാണ്.

ക്ലാസിക്കൽ സ്വൂഫി വ്യാഖ്യാനങ്ങളിൽ മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയെ പൊതുവെ രണ്ട് തലങ്ങളിൽ ചർച്ച ചെയ്യാറുണ്ട്. ഒന്ന് ഐഹിക ജീവിതത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ബുദ്ധി; മറ്റൊന്ന് മനുഷ്യനെ തന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കും ദിവ്യസത്യത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന ആത്മീയ വിവേകം. അങ്കാറവിയുടെ വ്യാഖ്യാനസമീപനത്തിൽ ഈ വ്യത്യാസം പ്രസക്തമാണ്.
ഈ അർത്ഥത്തിൽ, ഭൗതിക യുക്തിയുടെ പരിമിതികളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാത്തവനാണ് റൂമി(റ) യുടെ ആത്മീയ ഗീതത്തിന്റെ യഥാർഥ ശ്രോതാവ്. ദിവ്യപ്രണയത്തിന്റെ അനുഭവം കേവലമായ ബുദ്ധിവിശകലനത്തിലൂടെ മാത്രം സ്വായത്തമാക്കാനാവില്ല. അതിന് ഹൃദയത്തിന്റെ സാന്നിധ്യവും ആത്മീയമായ സ്വീകാര്യതയും ആവശ്യമാണ്.
രണ്ടാമത്തെ വരിയിൽ നാവിനും ചെവിക്കുമിടയിലുള്ള സ്വാഭാവിക ബന്ധമാണ് റൂമി(റ) ഉദാഹരിക്കുന്നത്. സംസാരിക്കുന്ന നാവിന് കേൾക്കുന്ന ചെവി ആവശ്യമായതുപോലെ, ആത്മീയ സത്യങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വാക്കുകൾക്ക് അവയുടെ അന്തസ്സത്ത ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന ഹൃദയവും ആവശ്യമാണ്. “വാക്കുകൾ കാതുകൊണ്ടേ കേൾക്കാനാവൂ എന്നിടത്ത് തങ്ങി നിൽക്കുന്നവർക്ക് അഥവാ പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങളാൽ മാത്രം ജ്ഞാനപ്രാപ്തികൊതിക്കുന്നവർക്ക് ഈ രഹസ്യം അപ്രാപ്യമത്രെ“ എന്നും ഇതിന് വ്യാഖ്യാനമുണ്ട്.
ഇവിടെ നാവും ചെവിയും കേവലം ശരീരാവയവങ്ങൾ മാത്രമല്ല. ആത്മീയ ആശയവിനിമയത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളായും വായിക്കാം.

‘പക്വത’യും ‘അപക്വത’യും: അനുഭവത്തിന്റെ ഭാഷ

പതിനെട്ടാം ബൈത്തിൽ റൂമി ഉപയോഗിക്കുന്ന ‘പുഖ്ത’ (پخته), ‘ഖാം’ (خام) എന്നീ പദങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്.
പുഖ്ത എന്നാൽ പാകം വന്നത്, പക്വത പ്രാപിച്ചത്, അനുഭവത്തിലൂടെ വളർന്നത് എന്നൊക്കെയാണ് അർത്ഥം. ഖാം എന്നാൽ പാകമാകാത്തത്, അപക്വമായത് എന്നുമാണ്. ഇവിടെ പക്വത പ്രാപിച്ചവൻ എന്നത് കേവലം അറിവും വിവരങ്ങളും ശേഖരിച്ച വ്യക്തിയല്ല. ആത്മീയമായ പരിശീലനത്തിലൂടെയും അനുഭവങ്ങളിലൂടെയും ആന്തരിക പരിവർത്തനം നേടിയ സാലിക്കിനെയാണ് ഈ പ്രയോഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
അതുപോലെ ഖാം എന്നതിനെ എല്ലാ സാധാരണ വിശ്വാസികളുടെയും അല്ലെങ്കിൽ ഭൗതികബോധമുള്ളവരുടെയും പൊതുവായ വിശേഷണമായി ചുരുക്കുന്നതും ഉചിതമല്ല. ആത്മീയ അനുഭവത്തിന്റെ ആന്തരിക രുചി ഇനിയും സ്വായത്തമാക്കാത്ത വ്യക്തിയെയാണ് സന്ദർഭത്തിനനുസരിച്ച് ഈ പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ബൈത്തുകളുടെ ആത്മീയവും ചിന്താപരവുമായ വിശകലനം

മനുഷ്യന്റെ അറിവ് കേവലം ബാഹ്യമായ ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളിൽ മാത്രം പരിമിതപ്പെടുന്നില്ല എന്നതാണ് പതിനാലാം ബൈത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സന്ദേശം. സ്വൂഫി പാരമ്പര്യത്തിൽ ഹൃദയം (ഖൽബ്) അറിവിന്റെയും തിരിച്ചറിവിന്റെയും പ്രധാന കേന്ദ്രമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ബാഹ്യമായ കണ്ണുകൾക്ക് ഭൗതിക വസ്തുക്കളെ കാണാൻ കഴിയുന്നതുപോലെ, ആത്മീയമായി ഉണർന്ന ഹൃദയത്തിന് ദിവ്യസത്യങ്ങളുടെ സൂചനകൾ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുമെന്ന് സ്വൂഫികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഇസ്മാഈൽ അങ്കറവിയുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ലൗകിക ബുദ്ധിയും ആത്മീയ വിവേകവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഈ ബൈത്ത് മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഭൗതിക ലോകത്തിന്റെ യുക്തിനിയമങ്ങൾക്കുള്ളിൽ മാത്രം ചിന്തിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് പ്രണയത്തിന്റെയും ആത്മീയ അനുഭവത്തിന്റെയും സൂക്ഷ്മതകൾ പൂർണമായി ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കണമെന്നില്ല.
മറ്റ് പ്രമുഖമായ പല വ്യാഖ്യാനസമീപനങ്ങളിലും ബാഹ്യമായ ശ്രവണശേഷിയും ആന്തരികമായ ഗ്രഹണശേഷിയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പ്രസക്തമാണ്. ആത്മീയമായ ശ്രവണത്തിന് ഹൃദയത്തിന്റെ ഉണർവ് ആവശ്യമാണ്.
അശ്റഫ് അലി ഥാനവിയുടെ സമീപനത്തിൽ തസ്വവ്വുഫ് കേവലം വൈകാരികമായ അനുഭവമല്ല. ശരീഅത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആത്മീയ പരിശീലനവും അഹന്തയുടെ സംസ്കരണവുമാണ് അതിന്റെ പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ.
അതിനാൽ പതിനാലാം ബൈത്തിനെ മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയ ഗ്രഹണശേഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സൂക്ഷ്മമായ പ്രസ്താവനയായി വായിക്കാം. സത്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നതും അതിന്റെ ആന്തരിക അർത്ഥം അനുഭവിക്കുന്നതും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളാണ്.

പതിനാലാം ബൈത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ‘ഹോശ്’ (Hosh) എന്നത് സാധാരണ ഭൗതിക ബുദ്ധിയെയോ (Intellect) ലൗകിക ജാഗ്രതയെയോ അല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; മറിച്ച്, സ്രഷ്ടാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള അതീന്ദ്രീയമായ ആത്മീയ ബോധത്തെയും (Divine Consciousness) ദിവ്യജ്ഞാനത്തെയുമാണ്. എന്നാൽ ‘ബെഹോഷ്’ (Bi-hosh) എന്നത് ഭൗതിക ലോകത്തെയോ അഹന്തയെയോ സംബന്ധിച്ച അബോധാവസ്ഥയോ വിസ്മൃതിയോ ആണ്.
സ്വൂഫി ദർശനമനുസരിച്ച്, ഭൗതിക ലോകത്തോടും അതിന്റെ അലങ്കാരങ്ങളോടും സ്വന്തം അഹന്തയോടും ഉള്ള ജാഗ്രതയും ബോധവും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ഒരാൾക്ക് ഈ ദിവ്യബോധത്തിന്റെ അന്തരംഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഭൗതികമായ സ്വാർത്ഥബോധങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ (‘ഫനാഅ്’ എന്ന അവസ്ഥയിൽ) മാത്രമേ ഒരാൾ ഈ ആത്മീയ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ‘മുഹ്‌രിം’ (അന്തരംഗങ്ങൾ അറിയാൻ അർഹതയുള്ളവൻ) ആയിത്തീരൂ. അതായത്, ലൗകിക ബോധത്തിന്റെ തലത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നവൻ മാത്രമേ ആത്മീയ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആകാശത്തേക്ക് ഉയരുകയുള്ളൂ.

പതിനാലാം ബൈത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ‘ഹോശ്’ (Hosh) എന്നത് സാധാരണ ഭൗതിക ബുദ്ധിയെയോ (Intellect) ലൗകിക ജാഗ്രതയെയോ അല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; മറിച്ച്, സ്രഷ്ടാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള അതീന്ദ്രീയമായ ആത്മീയ ബോധത്തെയും (Divine Consciousness) ദിവ്യജ്ഞാനത്തെയുമാണ്. എന്നാൽ ‘ബെഹോഷ്’ (Bi-hosh) എന്നത് ഭൗതിക ലോകത്തെയോ അഹന്തയെയോ സംബന്ധിച്ച അബോധാവസ്ഥയോ വിസ്മൃതിയോ ആണ്.
സ്വൂഫി ദർശനമനുസരിച്ച്, ഭൗതിക ലോകത്തോടും അതിന്റെ അലങ്കാരങ്ങളോടും സ്വന്തം അഹന്തയോടും ഉള്ള ജാഗ്രതയും ബോധവും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ഒരാൾക്ക് ഈ ദിവ്യബോധത്തിന്റെ അന്തരംഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഭൗതികമായ സ്വാർത്ഥബോധങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ (‘ഫനാഅ്’ എന്ന അവസ്ഥയിൽ) മാത്രമേ ഒരാൾ ഈ ആത്മീയ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ‘മുഹ്‌രിം’ (അന്തരംഗങ്ങൾ അറിയാൻ അർഹതയുള്ളവൻ) ആയിത്തീരൂ. അതായത്, ലൗകിക ബോധത്തിന്റെ തലത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നവൻ മാത്രമേ ആത്മീയ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആകാശത്തേക്ക് ഉയരുകയുള്ളൂ.
“നാവിന് ചെവിയല്ലാതെ മറ്റൊരു ഉപഭോക്താവില്ല” എന്ന പ്രയോ​ഗം പ്രകാശനത്തിന്റെയും ഗ്രഹണത്തിന്റെയും പരസ്പരാശ്രിതത്വത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. എത്രതന്നെ ഉന്നതമായ ആത്മീയ രഹസ്യങ്ങൾ വാക്കുകളിലൂടെ പ്രകടിപ്പിച്ചാലും, അത് ഉൾക്കൊള്ളാൻ പാകത്തിലുള്ള ‘ആന്തരിക ചെവി’ (ഹൃദയത്തിന്റെ കേൾവി) ഉള്ളവർക്ക് മാത്രമേ അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വാംശീകരിക്കാൻ കഴിയൂ.
ബാഹ്യമായ സംസാരത്തിന് കേൾവി എപ്രകാരമോ, അതുപോലെയാണ് ആത്മീയ വിജ്ഞാനങ്ങളും അവയെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ പ്രാപ്തമായ ഹൃദയങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം. ഭൗതികവസ്തുക്കളിൽ മുഴുകിയ ഒരുവന് ഈ വാക്കുകൾ കേൾക്കാനായേക്കുമെങ്കിലും അതിന്റെ സത്ത ഗ്രഹിക്കാൻ സാധ്യമല്ല. അർത്ഥപൂർണ്ണമായ ഒരു സംഭാഷണത്തിന് ഉചിതമായ ശ്രോതാവ് എത്രത്തോളം അത്യന്താപേക്ഷിതമോ, അത്രത്തോളം നിർണ്ണായകമാണ് ദിവ്യജ്ഞാനത്തിന് ഹൃദയശുദ്ധിയുള്ള ഒരുവന്റെ സന്നിധ്യം.
ചുരുക്കത്തിൽ, അഹന്തയുടെയും ഭൗതിക മോഹങ്ങളുടെയും ലോകത്തു നിന്ന് സ്വയം ഒഴിഞ്ഞുമാറി (നിർമൂലനം ചെയ്യപ്പെട്ട്), ഹൃദയത്തിന്റെ ആന്തരിക ചെവി തുറക്കുന്ന ഒരുവന് മാത്രമേ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പൊരുളായ ഈ ദിവ്യബോധത്തെ തൊട്ടറിയാൻ സാധിക്കൂ എന്ന ശാശ്വതമായ ആത്മീയ സത്യമാണ് റൂമി(റ) ഈ വരികളിലൂടെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത്.

പതിനഞ്ചാം ബൈത്തിൽ റൂമി(റ) വിരഹത്തെ ഒരു ആത്മീയ അനുഭവമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
‘ഗം’ (غم) എന്നതിന് ദുഃഖം, വേദന, മനോവ്യഥ എന്നൊക്കെയാണ് അർത്ഥം. ‘സൂസ്’ (سوز) എന്നത് കത്തൽ, ദഹനം, ആന്തരികമായ താപം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഈ ബൈത്തിലെ ദുഃഖത്തെ സാധാരണ ജീവിതത്തിലെ നഷ്ടങ്ങളുടെയും നിരാശകളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ മാത്രം വായിക്കാൻ കഴിയില്ല. നെയ്നാമയുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള പ്രമേയത്തിൽ ഇത് ദിവ്യ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടിന്റെ വേദനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മുളങ്കുഴൽ അതിന്റെ മുളങ്കാട്ടിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതുകൊണ്ടാണ് വിലപിക്കുന്നത്. അതിന്റെ സംഗീതം തന്നെ ആ വേർപാടിന്റെ ശബ്ദമാണ്. അതുപോലെ മനുഷ്യാത്മാവിന്റെ ദിവ്യ സാമീപ്യത്തിനായുള്ള അഭിലാഷവും വിരഹത്തിന്റെ അനുഭവത്തിലൂടെയാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.

വിരഹത്തിന്റെ അഗ്നിയും ആത്മീയ പരിവർത്തനവും

പതിനഞ്ചാം ബൈത്തിൽ റൂമി(റ) വിരഹത്തെ ഒരു ആത്മീയ അനുഭവമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
‘ഗം’ (غم) എന്നതിന് ദുഃഖം, വേദന, മനോവ്യഥ എന്നൊക്കെയാണ് അർത്ഥം. ‘സൂസ്’ (سوز) എന്നത് കത്തൽ, ദഹനം, ആന്തരികമായ താപം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഈ ബൈത്തിലെ ദുഃഖത്തെ സാധാരണ ജീവിതത്തിലെ നഷ്ടങ്ങളുടെയും നിരാശകളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ മാത്രം വായിക്കാൻ കഴിയില്ല. നെയ്നാമയുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള പ്രമേയത്തിൽ ഇത് ദിവ്യ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടിന്റെ വേദനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മുളങ്കുഴൽ അതിന്റെ മുളങ്കാട്ടിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതുകൊണ്ടാണ് വിലപിക്കുന്നത്. അതിന്റെ സംഗീതം തന്നെ ആ വേർപാടിന്റെ ശബ്ദമാണ്. അതുപോലെ മനുഷ്യാത്മാവിന്റെ ദിവ്യ സാമീപ്യത്തിനായുള്ള അഭിലാഷവും വിരഹത്തിന്റെ അനുഭവത്തിലൂടെയാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.

യൂസുഫ് ഇബ്നു അഹ്മദ് അൽ മൗലവിയുടെ അൽ മൻഹജുൽ ഖവി പോലുള്ള വ്യാഖ്യാനങ്ങളെ മുൻനിർത്തി ഈ ബൈത്തിനെ വായിക്കുമ്പോൾ സാലിക്കിന്റെ ആത്മീയ യാത്രയിലെ വിവിധ അവസ്ഥകൾക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നു. ആത്മീയ യാത്ര എല്ലായ്പ്പോഴും ആനന്ദത്തിന്റെ അനുഭവം മാത്രമല്ല. ചിലപ്പോൾ അതിൽ വിരഹവും കാത്തിരിപ്പും ആത്മസംഘർഷവും കടന്നുവരുന്നു.
ഫുറൂസാൻഫറിന്റെ മസ്നവി പഠനത്തിൽ റൂമി(റ) യുടെ കാവ്യത്തിലെ ഉൾതീയ്ക്കും ആത്മീയ പരിവർത്തനത്തിനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പരിശോധിക്കാൻ സഹായകമായ സമീപനമുണ്ട്.
ഈ വീക്ഷണത്തിൽ സൂസ് എന്നത് ആത്മാവിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന തീയല്ല; മറിച്ച് അഹന്തയുടെയും അധമവികാരങ്ങളുടെയും പിടിയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യനെ മോചിപ്പിക്കുന്ന ആത്മീയ ജ്വാലയാണ്. വിരഹം ഇവിടെ അഭാവത്തിന്റെ അനുഭവം മാത്രമല്ല. പ്രിയതമന്റെ സാമീപ്യത്തിനായുള്ള നിരന്തരമായ ആഗ്രഹത്തെ സജീവമാക്കുന്ന ആത്മീയ ശക്തി കൂടിയാണ്.
സാധാരണ ഭൗതിക ലോകത്ത് ദിവസങ്ങളും മാസങ്ങളും കൃത്യമായ ഒരു ക്രമത്തിലാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. എന്നാൽ ആത്മാവ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നോ (പ്രിയപ്പെട്ടവനില്‍ നിന്നോ) അകന്ന് വിരഹദുഃഖത്തിലാകുമ്പോൾ ഈ ലൗകികമായ കാലഗണന പൂർണ്ണമായി തകിടം മറിയുന്നു. ഇവിടെ ‘ദിനങ്ങൾ അകാലത്തിലായി’ എന്നു പറഞ്ഞാൽ, സന്തോഷമോ അർത്ഥമോ ഇല്ലാതെ ആ ദിവസങ്ങൾ അപൂർണ്ണമായി വഴിയിൽ വെച്ച് കരിഞ്ഞുപോയി എന്നാണർത്ഥം. ആന്തരികമായ തീവ്രദുഃഖം ബാഹ്യമായ സമയത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രവാഹത്തെ നിശ്ചലമാക്കുകയോ താളം തെറ്റിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.
ഓരോ ദിവസവും വെറുതെ കടന്നുപോവുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്; മറിച്ച് അവ ഹൃദയത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന വിരഹത്തിന്റെ തീജ്വാലകളോടൊപ്പം കൈകോർത്തുപിടിച്ചാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. സ്വൂഫി ദർശനത്തിൽ ഈ ‘സൂസ്’ (സൂചകമായ കത്തുന്ന വേദന/ആധി, ഉൾതീ) കേവലം ഒരു നിരാശയല്ല; മറിച്ച് അത് ആത്മാവിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ദിവ്യാനുഭവമാണ്. പ്രിയപ്പെട്ടവനിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവിനായുള്ള കൊതി കാരണം ഓരോ പകലും രാത്രിയും ഉൾതീയോടെ കടന്നുപോകുന്നതുപോലെയുള്ള അനുഭൂതിയായി മാറുന്നു.
പുറമെ നിന്ന് നോക്കുന്നവർക്ക് ഇതൊരു വലിയ ദുഃഖമായി തോന്നാമെങ്കിലും, സ്വൂഫികളുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ വേദന അനുഭവിക്കുന്നവൻ ലൗകികമായ മയക്കങ്ങളിൽ നിന്നും അശ്രദ്ധയിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായി വിമുക്തനാണ്. ഭൗതിക സുഖങ്ങളിൽ മതിമറന്ന് ദിവസങ്ങൾ തള്ളിനീക്കുന്നവരല്ല യഥാർത്ഥ പ്രണയികൾ; മറിച്ച് പ്രണയഭാജനത്തിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞതിന്റെ വിരഹത്തിൽ ഓരോ നിമിഷവും എരിഞ്ഞുതീരുന്നവരാണ്. ആ വേവലാതിയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യനെ അവന്റേതായ ഉന്നതമായ ആത്മീയ വേരുകളിലേക്ക് തിരികെ വിളിക്കുന്നത്. ചുരുക്കത്തിൽ, ദിവ്യമായ നഷ്ടബോധത്തിന്റെയും അതീന്ദ്രീയമായ വിരഹത്തിന്റെയും തീവ്രതയിൽ സാധാരണ ദിവസങ്ങൾ പോലും പ്രാണനെ നോവിക്കുന്ന തീക്കനലുകളായി മാറുന്ന അവസ്ഥയാണ് റൂമി(റ) ഈ വരികളിലൂടെ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ദിനങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു. ശരീരവും കാലവും ലോകത്തിലെ അനുഭവങ്ങളും മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നാൽ ആത്മീയ സാധകന്റെ ലക്ഷ്യം ഈ നശ്വരതകളിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അവന്റെ അന്തിമ അഭിലാഷം ശാശ്വതനായ അല്ലാഹുവിന്റെ സാമീപ്യമാണ്. സ്വൂഫി ചിന്തയിൽ ഈ ആശയം ഫനാഅ്, ബഖാഅ്, എന്നീ സാങ്കേതിക പദങ്ങളിലൂടെ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഫനാഅ് (Fanā) എന്നത് അഹന്തയുടെയും സ്വാർത്ഥമായ ആത്മബോധത്തിന്റെയും അധീശത്വം ഇല്ലാതാകുന്ന ആത്മീയ അവസ്ഥയാണ്. സ്വന്തം ഇച്ഛകളെയും അഹംബോധത്തെയും അതിജീവിച്ച് ദിവ്യസന്നിധിയിൽ പൂർണമായ സമർപ്പണം കൈവരിക്കുന്നതുമായി ഇത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ബഖാഅ് (Baqā) എന്നത് ദിവ്യസാമീപ്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ആത്മീയ അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അഹംബോധ നിർമൂലനത്തിന് ശേഷമുള്ള ഈ നിലനിൽപ്പ് നഫ്സാനിയായ സകല താത്പര്യങ്ങളും മറികടന്ന് ഹഖിന്റെ താത്പര്യത്തിൽ ശേഷിക്കുന്ന അവസ്ഥയായാണ് സ്വൂഫികൾ വിശദീകരിക്കുന്നത്. ഇതിനെ അല്ലാഹുവിന്റെ സത്തയിൽ മനുഷ്യൻ അക്ഷരാർഥത്തിൽ ലയിച്ചുപോകുന്നു എന്ന തത്ത്വശാസ്ത്രപരമായ വാദമായി ലളിതവൽക്കരിക്കേണ്ടതില്ല. മറിച്ച്, സൃഷ്ടിയുടെ നശ്വരതയ്ക്കു മുന്നിൽ സ്രഷ്ടാവിന്റെ ചിരസ്ഥായിത്വവും പരിശുദ്ധിയും അംഗീകരിക്കുന്ന ആത്മീയ സമർപ്പണത്തിന്റെ ഒരു അനുഭൂതി വിശേഷമായി ഇതിനെ മനസ്സിലാക്കാം.

ഫനാഅ്, ബഖാഅ്, ദിവ്യസാന്നിധ്യത്തിന്റെ ചിരസ്ഥായിത്വം

പതിനാറാം ബൈത്ത് നെയ്നാമയിലെ ഏറ്റവും ആഴമുള്ള തത്ത്വചിന്താപരമായ പ്രസ്താവനകളിലൊന്നാണ്.

«روزها گر رفت گو رو باک نیست
تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست»

ഇവിടെ റൂമി(റ) കാലത്തിന്റെ നശ്വരതയെയും ദൈവിക സത്തയുടെ ശാശ്വതികത്വത്തെയും തമ്മിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു.
മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ദിനങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു. ശരീരവും കാലവും ലോകത്തിലെ അനുഭവങ്ങളും മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നാൽ ആത്മീയ സാധകന്റെ ലക്ഷ്യം ഈ നശ്വരതകളിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അവന്റെ അന്തിമ അഭിലാഷം ശാശ്വതനായ അല്ലാഹുവിന്റെ സാമീപ്യമാണ്. സ്വൂഫി ചിന്തയിൽ ഈ ആശയം ഫനാഅ്, ബഖാഅ്, എന്നീ സാങ്കേതിക പദങ്ങളിലൂടെ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഫനാഅ് (Fanā) എന്നത് അഹന്തയുടെയും സ്വാർത്ഥമായ ആത്മബോധത്തിന്റെയും അധീശത്വം ഇല്ലാതാകുന്ന ആത്മീയ അവസ്ഥയാണ്. സ്വന്തം ഇച്ഛകളെയും അഹംബോധത്തെയും അതിജീവിച്ച് ദിവ്യസന്നിധിയിൽ പൂർണമായ സമർപ്പണം കൈവരിക്കുന്നതുമായി ഇത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ബഖാഅ് (Baqā) എന്നത് ദിവ്യസാമീപ്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ആത്മീയ അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അഹംബോധ നിർമൂലനത്തിന് ശേഷമുള്ള ഈ നിലനിൽപ്പ് നഫ്സാനിയായ സകല താത്പര്യങ്ങളും മറികടന്ന് ഹഖിന്റെ താത്പര്യത്തിൽ ശേഷിക്കുന്ന അവസ്ഥയായാണ് സ്വൂഫികൾ വിശദീകരിക്കുന്നത്. ഇതിനെ അല്ലാഹുവിന്റെ സത്തയിൽ മനുഷ്യൻ അക്ഷരാർഥത്തിൽ ലയിച്ചുപോകുന്നു എന്ന തത്ത്വശാസ്ത്രപരമായ വാദമായി ലളിതവൽക്കരിക്കേണ്ടതില്ല. മറിച്ച്, സൃഷ്ടിയുടെ നശ്വരതയ്ക്കു മുന്നിൽ സ്രഷ്ടാവിന്റെ ചിരസ്ഥായിത്വവും പരിശുദ്ധിയും അംഗീകരിക്കുന്ന ആത്മീയ സമർപ്പണത്തിന്റെ ഒരു അനുഭൂതി വിശേഷമായി ഇതിനെ മനസ്സിലാക്കാം.

അങ്കാറവിയുടെയും ഥാനവിയുടെയും വ്യാഖ്യാനസമീപനങ്ങളിൽ ഈ ആത്മീയ സമർപ്പണവും നശ്വരതയെ അതിജീവിക്കുന്ന ദിവ്യ ആശ്രയബോധവും കടന്നുവരുന്നുണ്ട്.
ഈ ബൈത്തിൽ റൂമി(റ) തന്റെ ആത്മീയ യാത്രയുടെ ലക്ഷ്യം വ്യക്തമാക്കുകയാണ്: കാലത്തിന്റെ കടന്നുപോക്ക് ഭയപ്പെടുത്തേണ്ടതില്ല; കാരണം സാധകന്റെ ഹൃദയം തേടുന്നത് കാലാതീതനായ അല്ലാഹുവിനെയാണ്.
മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ദിവസങ്ങളും വർഷങ്ങളും കടന്നുപോകുന്നതിനെക്കുറിച്ചോ സമയം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനെക്കുറിച്ചോ ഉള്ള ലൗകികമായ ആശങ്കകളെ സ്വൂഫി ദർശനത്തിൽ വലിയൊരു കാര്യമായി കാണുന്നില്ല. ഭൗതിക ലോകത്ത് സമയവും ആയുസ്സും ക്ഷണികമാണ്; അവ ഇന്നല്ലെങ്കിൽ നാളെ അവസാനിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. ആ ബാഹ്യമായ നഷ്ടങ്ങളെ ഓർത്ത് വിലപിക്കുന്നതിൽ അർത്ഥമില്ലെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇതിലുള്ളത്. മാറിമറിയുന്ന ഈ പ്രപഞ്ചത്തിൽ യഥാർത്ഥമായി നിലനിൽക്കുന്നതും മാറ്റമില്ലാത്തതും ദിവ്യസത്ത മാത്രമാണ്. ഭൗതികമായതെല്ലാം നശിച്ചുപോയാലും, ആത്മീയ പ്രണയത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായ ആ പരമമായ യാഥാർത്ഥ്യം (‘ഹഖ്’) അനശ്വരമായി അവശേഷിക്കുന്നു. പ്രിയപ്പെട്ടവന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം മതിയാകും മറ്റെല്ലാ നഷ്ടങ്ങളെയും നിസ്സാരമാക്കാൻ.
അല്ലാഹുവിന്റെ സത്തയുടെ പൂർണ്ണതയെയും പവിത്രതയെയും ആണ് ‘നീ മാത്രം പരിശുദ്ധൻ’ എന്ന പ്രയോഗം കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ഭൗതിക ലോകത്തെ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നും അപൂർണ്ണതകളിൽ നിന്നും മുക്തമായ ആ ദിവ്യസാന്നിധ്യം മാത്രമാണ് ആത്മാവിന് ശാന്തി നൽകുന്നത്. മറ്റെല്ലാം മാലിന്യങ്ങളും പരിമിതികളും നിറഞ്ഞതാണെന്ന തിരിച്ചറിവ്, സ്രഷ്ടാവിലേക്കുള്ള ആത്മാവിന്റെ സമ്പൂർണ്ണമായ സമർപ്പണത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ക്ഷണികമായ ലൗകിക ജീവിതത്തിന്റെയും സമയത്തിന്റെയും തിരോധാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആകുലതകൾക്കപ്പുറം, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിത്യസൗന്ദര്യവും പരമപവിത്രതയുമായ ഇലാഹി സാന്നിധ്യം മാത്രമാണ് ആത്മാവിന്റെ ഏക ആശ്രയമെന്ന ആത്മീയ ദർശനമാണ് റൂമി(റ) ഈ വരികളിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

മത്സ്യവും സമുദ്രവും ആത്മീയ ദാഹത്തിന്റെ രൂപകവും

നെയ്നാമയിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ രൂപകങ്ങളിലൊന്നാണ് പതിനേഴാം ബൈത്തിലെ മത്സ്യവും വെള്ളവും.
هر كه جز ماهى ز آبش سير شد
هر كه بى روزى است روزش دير شد
വെള്ളത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന മത്സ്യത്തിന് വെള്ളം ഒരിക്കലും അധികമാകുന്നില്ല. എന്നാൽ മറ്റു ജീവികൾക്ക് ഒരു പരിധി കഴിഞ്ഞാൽ വെള്ളം മതിയാകുന്നു. ഈ സ്വാഭാവിക സത്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് റൂമി(റ) ആത്മീയ ദാഹത്തിന്റെ ആഴം വിശദീകരിക്കുന്നത്.
സ്വൂഫി വ്യാഖ്യാനങ്ങളിൽ മത്സ്യം ദിവ്യജ്ഞാനത്തിലും സാമീപ്യത്തിലും നിരന്തരം ജീവിക്കുന്ന ആരിഫിന്റെ പ്രതീകമായി വായിക്കപ്പെടുന്നു. വെള്ളം ദിവ്യജ്ഞാനത്തിന്റെയും ആത്മീയ പോഷണത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്.
മത്സ്യത്തിന്റെ ജീവിതം വെള്ളത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ആരിഫിന്റെ ആത്മീയ ജീവിതം ഇലാഹി സ്മരണയെയും സാമീപ്യത്തെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ദിവ്യജ്ഞാനത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ എത്ര ആഴത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാലും അയാളുടെ ആത്മീയ ദാഹം അവസാനിക്കുന്നില്ല.
ഇവിടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സാധാരണ മനുഷ്യന് വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നതുപോലെ ആരിഫിന് ആത്മീയ ജ്ഞാനത്തിൽനിന്ന് തൃപ്തി ലഭിക്കില്ല എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച അറിവിന്റെ കുറവുകൊണ്ടല്ല. മറിച്ച്, അറിവിന്റെ ആഴം വർധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് കൂടുതൽ അറിയാനും കൂടുതൽ അടുക്കാനുമുള്ള ആഗ്രഹം വർധിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ്.
ഈ ആശയം സ്വൂഫി പാരമ്പര്യത്തിലെ ഇശ്ഖ് (ദൈവിക പ്രണയം), മഅ്‌രിഫത്ത് (ദിവ്യജ്ഞാനം), ത്വലബ് (ആത്മീയാന്വേഷണം) എന്നീ ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഈ വരികൾക്ക് ചിലർ ഇങ്ങനെയും വ്യാഖ്യാനം നൽകുന്നുണ്ട്:
മത്സ്യം ആത്മീയ സമുദ്രത്തിലെ സാധകന്റെ പ്രതീകമാണ്. വെള്ളം ദിവ്യസത്യത്തിന്റെ പ്രതീകവും.
അതേസമയം, ‘ബീറൂസി’ (بى روزى) എന്ന പദം ശ്രദ്ധേയമാണ്. റൂസി എന്നത് ഉപജീവനം, വിഹിതം, ലഭിക്കേണ്ട ആഹാരം തുടങ്ങിയ അർത്ഥങ്ങൾ നൽകുന്നു. അതിനാൽ ആത്മീയ വിഭവം ലഭിക്കാത്തവന് ദിനങ്ങൾ ദീർഘമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്ന അർത്ഥതലവും ഈ ബൈത്തിലുണ്ട്.
ഇവിടെനിന്ന് ആത്മീയമായി ദാഹിക്കുന്നവരും ആത്മീയ പോഷണത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്നവരും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം റൂമി(റ) വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ മത്സ്യത്തെ ആരിഫീങ്ങളുടെയും പ്രവാചകന്മാരുടെയും മാത്രം പ്രതീകമായും മറ്റു മനുഷ്യരെ നിർബന്ധമായും രണ്ട് താഴ്ന്ന വിഭാഗങ്ങളായും തരംതിരിക്കുന്ന ഒരു കർശനമായ വർഗീകരണമായി ഈ ബൈത്തിനെ കാണേണ്ടതില്ല. അത്തരം വിശദീകരണങ്ങൾ വ്യാഖ്യാനപരമായ വികസനങ്ങളാണ്. കവിതയുടെ അടിസ്ഥാന രൂപകത്തിന്റെ വിശാലത നിലനിർത്തുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉചിതം.
ദിവ്യപ്രണയവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചും ഈ വരികൾക്ക് വ്യാഖ്യാനങ്ങളുണ്ട്.
മത്സ്യത്തിന് വെള്ളം എങ്ങനെയോ, അതുപോലെയാണ് പ്രണയം ഒരു പ്രണയിക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പ്രേയസിക്ക്. ജലമാണ് മത്സ്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പും വളർച്ചയും. വെള്ളത്തിൽ ജീവിക്കുമ്പോൾ മീനിന് ആനന്ദവും സന്തോഷവുമുണ്ട്. എന്നാൽ കരയിലേക്ക് എടുത്താൽ അതിന്റെ ജീവിതം ദുസ്സഹമാവുകയും, അധികം വൈകാതെ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യും. ഇതുപോലെ തന്നെയാണ് പ്രണയിയുടെ സാന്നിധ്യവും സ്നേഹവും പ്രണയത്തിന് ജീവശ്വാസവും കരുത്തുമാകുന്നത്.
പ്രണയം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ അവസ്ഥ കരയിൽ പെട്ടുപോകുന്ന മീനിന്റെ അവസ്ഥയ്ക്ക് തുല്യമാണ്. ജീവിതത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോകാനും പ്രതിസന്ധികളെ തരണം ചെയ്യാനും പ്രണയം നൽകുന്ന ഊർജ്ജം ചെറുതല്ല. പ്രണയത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെ വലിയ പ്രയാസങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച് മുന്നേറാൻ ഒരു പ്രണയിക്ക് സാധിക്കും.

പക്വത പ്രാപിച്ചവന്റെ അവസ്ഥ അപക്വനായ ഒരാൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നാണ് റൂമി(റ) പറയുന്നത്.
ഇവിടെ അറിവിന്റെ രണ്ട് രൂപങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസമാണ് പ്രധാനമാകുന്നത്. ഒന്ന് ആശയങ്ങളിലൂടെയും വാക്കുകളിലൂടെയും ലഭിക്കുന്ന അറിവ്. മറ്റൊന്ന് അനുഭവത്തിലൂടെ ഹൃദയത്തിൽ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്ന അറിവ്.
സ്വൂഫി പാരമ്പര്യത്തിൽ ഈ വ്യത്യാസം ഇൽമും മഅ്‌രിഫത്തും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇൽമ് എന്നത് പഠനത്തിലൂടെയും ബൗദ്ധിക അന്വേഷണത്തിലൂടെയും സ്വായത്തമാക്കുന്ന അറിവാണ്. മഅ്‌രിഫത്ത് എന്നത് ആത്മീയ തിരിച്ചറിവിന്റെയും അനുഭവത്തിന്റെയും ആഴങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവ പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളല്ല. എന്നാൽ കേവലമായ വിവരശേഖരണം ആത്മീയാനുഭവത്തിന് തുല്യമാകില്ല.തേൻ എന്താണെന്ന് വിവരിക്കുന്നത് ഒരു കാര്യമാണ്; അതിന്റെ രുചി അനുഭവിക്കുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്. അതുപോലെ ദിവ്യപ്രണയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നതും ആ പ്രണയത്തിന്റെ അനുഭവത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതും വ്യത്യസ്തമാണ്.
റൂമി(റ) യുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ പക്വത പ്രാപിച്ച സാലിക്കിന്റെ ആന്തരിക അവസ്ഥയെ വാക്കുകൾക്ക് പൂർണമായി പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഭാഷയ്ക്ക് അതിന്റേതായ പരിമിതികളുണ്ട്. അനുഭവത്തിന്റെ ആഴം ചിലപ്പോൾ ഭാഷയുടെ അതിരുകൾ മറികടക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ടാണ് റൂമി(റ) തന്റെ വാക്കുകൾ ചുരുക്കി വസ്സലാം എന്ന് പറഞ്ഞ് ഈ ഭാഗം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്.

ആത്മീയ അനുഭവവും ഭാഷയുടെ പരിമിതിയും

പതിനെട്ടാമത്തെ ബൈത്ത് ഒരു കാവ്യാത്മക ഉപസംഹാരം മാത്രമല്ല; ആത്മീയ ജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തത്ത്വചിന്താപരമായ പ്രസ്താവന കൂടിയാണ്.
درنيابد حال پخته هيچ خام
پس سخن كوتاه بايد و السلام
പക്വത പ്രാപിച്ചവന്റെ അവസ്ഥ അപക്വനായ ഒരാൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നാണ് റൂമി(റ) പറയുന്നത്.
ഇവിടെ അറിവിന്റെ രണ്ട് രൂപങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസമാണ് പ്രധാനമാകുന്നത്. ഒന്ന് ആശയങ്ങളിലൂടെയും വാക്കുകളിലൂടെയും ലഭിക്കുന്ന അറിവ്. മറ്റൊന്ന് അനുഭവത്തിലൂടെ ഹൃദയത്തിൽ സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്ന അറിവ്.
സ്വൂഫി പാരമ്പര്യത്തിൽ ഈ വ്യത്യാസം ഇൽമും മഅ്‌രിഫത്തും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇൽമ് എന്നത് പഠനത്തിലൂടെയും ബൗദ്ധിക അന്വേഷണത്തിലൂടെയും സ്വായത്തമാക്കുന്ന അറിവാണ്. മഅ്‌രിഫത്ത് എന്നത് ആത്മീയ തിരിച്ചറിവിന്റെയും അനുഭവത്തിന്റെയും ആഴങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവ പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളല്ല. എന്നാൽ കേവലമായ വിവരശേഖരണം ആത്മീയാനുഭവത്തിന് തുല്യമാകില്ല.തേൻ എന്താണെന്ന് വിവരിക്കുന്നത് ഒരു കാര്യമാണ്; അതിന്റെ രുചി അനുഭവിക്കുന്നത് മറ്റൊന്നാണ്. അതുപോലെ ദിവ്യപ്രണയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നതും ആ പ്രണയത്തിന്റെ അനുഭവത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതും വ്യത്യസ്തമാണ്.
റൂമി(റ) യുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ പക്വത പ്രാപിച്ച സാലിക്കിന്റെ ആന്തരിക അവസ്ഥയെ വാക്കുകൾക്ക് പൂർണമായി പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഭാഷയ്ക്ക് അതിന്റേതായ പരിമിതികളുണ്ട്. അനുഭവത്തിന്റെ ആഴം ചിലപ്പോൾ ഭാഷയുടെ അതിരുകൾ മറികടക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ടാണ് റൂമി(റ) തന്റെ വാക്കുകൾ ചുരുക്കി വസ്സലാം എന്ന് പറഞ്ഞ് ഈ ഭാഗം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്.

പൊരുളുകളുടെ സം​ഗ്രഹം

പതിനാലു മുതൽ പതിനെട്ടു വരെയുള്ള ബൈത്തുകളെ സമഗ്രമായി പരിശോധിക്കുമ്പോൾ റൂമി(റ) യുടെ ആത്മീയ ദർശനത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ചില ആശയങ്ങൾ ഇവിടെ സുവ്യക്തമാകുന്നു.

അതിൽ ആദ്യത്തേത് അഹന്തയുടെ അതിരുകൾ അതിവർത്തിക്കലാണ്. മനുഷ്യന്റെ ലൗകിക ബോധവും അഹന്തയും ആത്മീയ തിരിച്ചറിവിന് ചിലപ്പോൾ തടസ്സങ്ങളായി മാറുന്നു. സ്വന്തം ബുദ്ധിയെയും അനുഭവങ്ങളെയും മാത്രമാണ് സത്യത്തിന്റെ അന്തിമ മാനദണ്ഡമായി മനുഷ്യൻ കാണുന്നതെങ്കിൽ ആത്മീയമായ വിശാലതയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ അവന് പ്രയാസമുണ്ടാകും.
ബെഹോഷ് എന്ന പ്രയോഗത്തിലൂടെ റൂമി(റ) സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ പരിമിതമായ ബോധത്തെ അതിജീവിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയാണ്. ആത്മീയമായി ഉണരുന്ന മനുഷ്യൻ തന്റെ അഹന്തയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകണം.
റൂമി(റ) യുടെ കാവ്യലോകത്ത് വിരഹം കേവലം ദുഃഖകരമായ ഒരു അനുഭവമല്ല. അത് മനുഷ്യനെ തന്റെ ഉറവിടത്തിലേക്ക് തിരികെ നയിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്. പുല്ലാങ്കുഴലിന്റെ വിലാപം ഈ ആശയത്തിന്റെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ പ്രതീകമാണ്. വേർപാടിന്റെ വേദന ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ പുല്ലാങ്കുഴലിന്റെ സംഗീതവും ഉണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല. അതുപോലെ ആത്മീയാന്വേഷണത്തിന്റെ പിന്നിലും ദിവ്യസാമീപ്യത്തിനായുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ആഗ്രഹമുണ്ട്.
കാലവും ജീവിതവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ​അല്ലാഹു മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമല്ല. മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയ യാത്ര നശ്വരമായ ലോകത്തിന്റെ പരിമിതികളിൽ നിന്ന് ശാശ്വതനായ അല്ലാഹുവിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുപോക്കാണ്. പതിനാറാം ബൈത്തിലെ ‘നീ മാത്രം നിലനിൽക്കുക’ എന്ന പ്രാർത്ഥന ഈ ആത്മീയ ദർശനത്തിന്റെ കാവ്യാത്മകമായ ആവിഷ്കാരമാണ്.
മത്സ്യത്തിന്റെ രൂപകത്തിലൂടെ റൂമി(റ) അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സന്ദേശം ആത്മീയ ദാഹത്തിന്റെ അനന്തതയാണ്. യഥാർഥ ജ്ഞാനം മനുഷ്യനെ അഹങ്കാരത്തിലേക്കല്ല, കൂടുതൽ വിനയത്തിലേക്കും അന്വേഷണത്തിലേക്കുമാണ് നയിക്കുന്നത്.
ദിവ്യജ്ഞാനത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവൻ തന്റെ അറിവിന്റെ പരിമിതിയെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആത്മീയാന്വേഷണം ഒരിക്കലും അവസാനിക്കുന്നില്ല.
ആത്മീയ അനുഭവങ്ങൾ വാക്കുകളിലൂടെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ വാക്കുകൾക്ക് അവയുടെ സമ്പൂർണത ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയില്ല. അനുഭവിച്ചറിവും കേട്ടറിവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം റൂമി(റ) അവസാന ബൈത്തിൽ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ആത്മീയ പഠനത്തിന് ബൗദ്ധികമായ അന്വേഷണത്തോടൊപ്പം ഹൃദയത്തിന്റെ സംസ്കരണവും ആത്മീയ പരിശീലനവും അനിവാര്യമാണ്.

ഉപസംഹാരം
പതിനാലു മുതൽ പതിനെട്ടു വരെയുള്ള ഈ ബൈത്തുകൾ ആത്മീയ യാത്രയുടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ ചില തലങ്ങളെയാണ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. ആത്മീയബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം, വിരഹത്തിന്റെ ഉൾതീ, ഫനാഅ്-ബഖാഅ് സങ്കൽപ്പങ്ങൾ, ദിവ്യജ്ഞാനത്തിന്റെ അനന്തത, അനുഭവജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭാഷാപരമായ പരിമിതികൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ വരികളിൽ സാന്ദ്രമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ഈ കാവ്യഭാ​ഗങ്ങളുടെ യഥാർഥ സൗന്ദര്യം അതിന്റെ വാക്കുകളിൽ മാത്രമല്ല, വാക്കുകൾക്കിടയിൽ നിശ്ശബ്ദമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആത്മീയാനുഭവത്തിലാണ്. പുല്ലാങ്കുഴൽ തന്റെ ഉറവിടത്തിൽനിന്നുള്ള വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ പാടുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യാത്മാവും അതിന്റെ ആദിമ ഉറവിടത്തിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുപോക്കിനായി നിരന്തരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ആ ആഗ്രഹത്തിന്റെ സംഗീതമാണ് നെയ്നാമ. അതിന്റെ വിലാപത്തിൽ വിരഹമുണ്ട്; വിരഹത്തിൽ പ്രണയമുണ്ട്; പ്രണയത്തിൽ ആത്മീയാന്വേഷണമുണ്ട്; ആ അന്വേഷണത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യം ശാശ്വതനായ അല്ലാഹുവിന്റെ സാമീപ്യമാണ്.

തുടരും…