മസ്നവിയിലെ രൂപകകഥകളും കഥയറിയാത്ത മസ്നവി വിമർശകരും

സൈനുദ്ദീൻ മന്ദലാംകുന്ന്

സമകാലിക കേരളത്തിലെ മതരംഗത്ത്, വഹാബി-സലഫി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമാണവാദി (Literalist) വിഭാഗങ്ങളും അവർക്ക് കുടപിടിക്കുന്ന സങ്കര ഇനത്തിൽ പെട്ട സോഷ്യൽ മീഡിയ പണ്ഡിറ്റുകളും മസ്‌നവിയിലെ ഈ ഭാഗത്തെ സന്ദർഭത്തിൽ നിന്നും അതിന്റെ ആത്മീയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നും അടർത്തിയെടുത്ത് അശ്ലീല സാഹിത്യമായി ചിത്രീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. സ്വൂഫി കാവ്യങ്ങളിലെ വ്യാവഹാരിക തലവും പ്രതീകാത്മക തലവും തിരിച്ചറിയാതെ വാചിക അർത്ഥത്തെ (Zaher) മാത്രം മുറുകെപ്പിടിക്കുന്നതാണ് ഇത്തരം വികലമായ പ്രചാരണങ്ങൾക്ക് കാരണം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, റെയ്നോൾഡ് എ. നിക്കോൾസൺ, ജാവേദ് മുജദ്ദിദി, ഇസ്മായിൽ അങ്കാരവി, അഷ്റഫലി ഥാനവി, അയ്യൂബ് പാർസ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെ പണ്ഡിതോചിതവും ദാർശനിക മാനങ്ങളുള്ളതുമായ പഠനങ്ങളെയും വ്യാഖ്യാനങ്ങളെയും വിശകലനം ചെയ്ത് കഥയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വൂഫി സാരാംശം വെളിപ്പെടുത്തേണ്ടത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

ആമുഖവും പ്രമേയ പശ്ചാത്തലവും

സ്വൂഫി സാഹിത്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മൗലികതയും ക്ലാസ്സിക്കൽ സ്വഭാവമുള്ളതുമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ബൃഹത്തായ കാവ്യഗ്രന്ഥമാണ് മൗലാനാ ജലാലുദ്ദീൻ റൂമി(റ) യുടെ ‘മസ്‌നവി-യെ മഅ്നവി’. പൗരസ്ത്യ പണ്ഡിതലോകം “പേർഷ്യൻ ഭാഷയിലെ ഖുർആൻ” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച ഈ ഗ്രന്ഥം, ഇസ്ലാമിക ചിന്തയെയും സ്വൂഫി പാതയിലെ (സുലൂക്) സൂക്ഷ്മമായ അനുഭൂതികളെയും കഥകളിലൂടെയും കാവ്യോപമകളിലൂടെയും (തംസീൽ) വിവരിക്കുന്ന സവിശേഷമായ ബോധനരീതിയാണ് അവലംബിച്ചിരിക്കുന്നത്. മസ്‌നവിയുടെ അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിൽ (Book V) ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള വീട്ടുജോലിക്കാരിയുടെയും (കനീസ്) യജമാനത്തിയുടെയും (ഖാതൂൻ) കഴുതയുടെയും കഥ, ബാഹ്യമായ ആശയ സംവേദനത്തിൽ തീവ്രമായ ലൈംഗികച്ചുവയുള്ളതാണെങ്കിലും, പൗരസ്ത്യ-പാശ്ചാത്യ മസ്‌നവി വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെ പഠനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത് ഇത് ആത്മാവിന്റെയും നഫ്സിന്റെയും (ശരീര കാമനകൾ) വിനാശകരമായ അവസ്ഥകളെ വിശദീകരിക്കുന്ന മഹത്തായ ഒരു സ്വൂഫി രൂപകമാണെന്നാണ്.
സമകാലിക കേരളത്തിലെ മതരംഗത്ത്, വഹാബി-സലഫി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമാണവാദി (Literalist) വിഭാഗങ്ങളും അവർക്ക് കുടപിടിക്കുന്ന സങ്കര ഇനത്തിൽ പെട്ട സോഷ്യൽ മീഡിയ പണ്ഡിറ്റുകളും മസ്‌നവിയിലെ ഈ ഭാഗത്തെ സന്ദർഭത്തിൽ നിന്നും അതിന്റെ ആത്മീയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നും അടർത്തിയെടുത്ത് അശ്ലീല സാഹിത്യമായി ചിത്രീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. സ്വൂഫി കാവ്യങ്ങളിലെ വ്യാവഹാരിക തലവും പ്രതീകാത്മക തലവും തിരിച്ചറിയാതെ വാചിക അർത്ഥത്തെ (Zaher) മാത്രം മുറുകെപ്പിടിക്കുന്നതാണ് ഇത്തരം വികലമായ പ്രചാരണങ്ങൾക്ക് കാരണം. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, റെയ്നോൾഡ് എ. നിക്കോൾസൺ, ജാവേദ് മുജദ്ദിദി, ഇസ്മായിൽ അങ്കാരവി, അഷ്റഫലി ഥാനവി, അയ്യൂബ് പാർസ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെ പണ്ഡിതോചിതവും ദാർശനിക മാനങ്ങളുള്ളതുമായ പഠനങ്ങളെയും വ്യാഖ്യാനങ്ങളെയും വിശകലനം ചെയ്ത് കഥയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വൂഫി സാരാംശം വെളിപ്പെടുത്തേണ്ടത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

മസ്‌നവിയുടെ അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിലെ 59-ാം വിഭാഗത്തിലാണ് (വരികൾ 1333–1405) ഈ വിഖ്യാത കഥ റൂമി(റ) അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. പേർഷ്യൻ സ്വൂഫി സാഹിത്യ പാരമ്പര്യത്തിലെ ഏറ്റവും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടതും വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഒരു കാവ്യഭാഗമാണിത്. ഉപരിപ്ലവമായ വായനയിൽ അങ്ങേയറ്റം അശ്ലീലമെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ഈ നരേഷൻ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വൂഫി ഹെർമന്യൂട്ടിക്സിലെ ‘ഹസൽ’ (Hazl – വികൃതികളോ ശൃംഗാരരസങ്ങളോ കലർന്ന അശ്ലീല ഹാസ്യം) എന്ന സങ്കേതത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. ഹസലിലൂടെ ഉന്നതമായ ആത്മീയ തത്ത്വങ്ങളെയും അനുഭൂതികളെയും സാധാരണക്കാരുടെ മനസ്സിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കുകയാണ് റൂമി(റ) ചെയ്യുന്നത്. പേർഷ്യൻ സ്വൂഫി കവിയായ ഹകീം സനാഈയുടെ (Hakim Sanai) മാതൃക പിന്തുടർന്ന് “എന്റെ ഹസൽ കേവലം പരിഹാസമല്ല, മറിച്ച് ദിവ്യശിക്ഷണമാണ്” (Hazl-i man hazl nist, ta’lim ast) എന്ന തത്ത്വമാണ് റൂമി ഇവിടെ പ്രയോഗിക്കുന്നത്. ഈ അധ്യായത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ദാസിയുടെയും യജമാനത്തിയുടെയും ആൺകഴുതയുടെയും ഉപമാകഥ (Parable) മനുഷ്യന്റെ അനിയന്ത്രിതമായ കാമവാസനയെയും (നഫ്സ്), ഗുരുവിന്റെ തുണയില്ലാത്ത അന്ധമായ അനുകരണത്തിന്റെ (തഖ്‌ലീദ്) വിനാശകരമായ പരിണതികളെയും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ആഴമേറിയ രൂപകമാണ്.

സാഹിത്യപരവും ചരിത്രപരവുമായ പശ്ചാത്തലം

പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട മസ്‌നവിയിലെ ശൃംഗാര രൂപകങ്ങളെയും ഇത്തരം പ്രതീകാത്മക ചിത്രീകരണങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കാൻ സ്വൂഫി സാഹിത്യത്തിലെ ആന്തരിക (ബാത്തീൻ), ബാഹ്യ (സാഹിർ) തലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ അനിവാര്യമാണ്. റൂമി(റ) യുടെ കാവ്യശൈലിയിൽ ഇത്തരം ഉപമാകഥകൾ കേവലം ലൈംഗികാസക്തിയെ ഉണർത്താനല്ല, മറിച്ച് വായനക്കാരന്റെ അഹന്തയെയും സാമൂഹികമായ വ്യാജ സദാചാര ബോധങ്ങളെയും ഞെട്ടിച്ച് ഉണർത്താനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിലെ 59-ാം വിഭാഗത്തിൽ വരുന്ന കഥയുടെ വേരുകൾ മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ നാടോടിക്കഥകളിലും വാമൊഴി വഴക്കങ്ങളിലും കാണാം. ഈ നാടോടിക്കഥയെ സ്വീകരിച്ച് അതിന് അതീന്ദ്രിയവും രൂപകാത്മകവുമായ വ്യാഖ്യാനം നൽകുകയാണ് റൂമി(റ) ചെയ്യുന്നത്. (Mahdi Tourage, Rumi and HermenuEtics of Erotism, Brill, Leiden Bosten 2007)

ആധുനിക മനോവിശ്ലേഷണ സിദ്ധാന്തങ്ങളുമായി, പ്രത്യേകിച്ച് ജാക്വിസ് ലക്കാന്റെ (Jacques Lacan) ചിന്തകളുമായി ഈ കഥയെ ഉപമിക്കാറുണ്ട്. ലാക്കാനിയൻ വീക്ഷണത്തിൽ, കഴുത അനിയന്ത്രിതമായ മൃഗീയ കാമത്തെയും അനിയന്ത്രിതമായ ആനന്ദത്തെയും (Jouissance) പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ, അതിൽ ഘടിപ്പിക്കുന്ന ചുരക്ക (കദൂ) പ്രതീകാത്മക ക്രമത്തെയും (Symbolic Order/Law) അതിർവരമ്പുകളെയും കുറിക്കുന്നു. ഗുരുവിന്റെയോ സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെയോ സഹായമില്ലാതെ അനിയന്ത്രിതമായ ആനന്ദത്തെ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന യജമാനത്തി, ആത്മീയവും ശാരീരികവുമായ വിനാശത്തെ ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു. സ്വൂഫി സമ്പ്രദായത്തിൽ ‘നഫ്സ്-ഇ അമ്മാറ’ (ഭോ​ഗകാമനകളോട് അമിതമായി ചായ് വുള്ള അധമമായ നഫ്സ്) എന്ന കഴുതയെ വരുതിയിലാക്കാൻ ‘മുർശിദ്’ (ഗുരു) നൽകുന്ന ആത്മീയ വിദ്യ അനിവാര്യമാണെന്നാണ് ഈ പ്രതീകകൽപനയിലൂടെ റൂമി(റ) സ്ഥാപിക്കുന്നത്.

കാവ്യഘടനയുടെയും പ്രതിപാദ്യവിഷയങ്ങളുടെയും അപഗ്രഥനം:

മസ്‌നവി അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിലെ 59-ാം വിഭാഗത്തിലെ വരികൾ 1333 മുതൽ 1405 വരെയുള്ള ഭാഗങ്ങൾ അഞ്ച് പ്രധാന ഉപവിഭാഗങ്ങളായി താഴെ നൽകുന്നു. ഓരോ വിഭാഗത്തിലും പേർഷ്യൻ മൂലകവിത, അതിൻ്റെ മലയാള ലിപ്യന്തരണം (Transliteration), വിശദമായ മലയാള പരിഭാഷ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

یک کنیزک یک خری بر خود فکند / از وفور شهوت و فرط گزند
آن خر نر را بگان خو کرده بود / خر جماع آدمی پی برده بود
یک کدویی بود حیلت‌سازه را / در نرش کردی پی اندازه را
در ذَکَر کردی کدو را آن عجوز / تا رود نیم ذکر وقت سپوز
خر همی شد لاغر و خاتون او / مانده عاجز کز چه شد این خر چو مو
نعل‌بندان را نمود آن خر که چیست / علت او که نتیجه‌ش لاغریست
هیچ علت اندرو ظاهر نشد / هیچ کس از سر او مخبر نشد
در تفحص اندر افتاد او به جد / شد تفحص را دمادم مستعد
چون تفحص کرد از حال اِشَک / دید خفته زیر خر آن نرگسک
از شکاف در بدید آن حال را / بس عجب آمد از آن آن زال را

ലിപ്യന്തരണം:
Yek kanizak yek khari bar khod fakand / az vofur-e shahvat o fart-e gazand
An khar-e nar ra be gan kho kardeh bud / khar jema’-e adami pey bordeh bud
Yek kaduyi bud hilat-sazeh ra / dar narash kardi pey-e andazeh ra
Dar zakar kardi kadu ra an ajuz / ta ravad nim-e zakar vaqt-e sapuz
Khar hami shod laghar o khatun-e u / mandeh ajiz kaz che shod in khar cho mu
Na’lbandan ra nemud an khar ke chist / ‘ellat-e u ke natijah’sh laghari st
Hich ‘ellat andar u zaher nashod / hich kas az serr-e u mokhbar nashod
Dar tafahhos andar oftad u be jedd / shod tafahhos ra damadam mosta’edd
Chun tafahhos kard az hal-e eshak / did khofteh zir-e khar an nargesak
Az eshkaf-e dar badid an hal ra / bas ‘ajab amad az an an zal ra

മലയാള പരിഭാഷ:

തീവ്രമായ കാമാസക്തിയാലും അനിയന്ത്രിതമായ തൃഷ്ണയാലും ഒരു ദാസി ഒരു ആൺകഴുതയുമായി ശാരീരിക ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. മനുഷ്യരെപ്പോലെ ലൈംഗികമായി പെരുമാറാൻ അവൾ ആ ആൺകഴുതയെ പരിശീലിപ്പിച്ചെടുത്തിരുന്നു. തന്ത്രശാലിയായ ആ ദാസിയുടെ പക്കൽ ഒരു ചുരക്ക (കദൂ) ഉണ്ടായിരുന്നു; അതിൻ്റെ അളവ് ക്രമീകരിക്കുന്നതിനായിട്ടായിരുന്നു അത്. ലൈംഗികബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ കഴുതയുടെ അവയവത്തിന്റെ പകുതി മാത്രം പ്രവേശിക്കത്തക്കവണ്ണം അവൾ ആ ചുരക്ക കഴുതയുടെ അവയവത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചിരുന്നു. ദിനംപ്രതി കഴുത മെലിഞ്ഞു ഉണങ്ങാൻ തുടങ്ങി; തൻ്റെ കഴുത എന്തുകൊണ്ടാണ് മുടിനാരുപോലെ മെലിയുന്നതെന്നറിയാതെ യജമാനത്തി അമ്പരന്നു. കുതിരലാടം തട്ടുന്നവരെ കാണിച്ചെങ്കിലും കഴുതയുടെ ക്ഷീണത്തിന് കാരണം കണ്ടെത്താൻ ആർക്കും കഴിഞ്ഞില്ല. കഴുതയിൽ യാതൊരു രോഗ ലക്ഷണവും ബാഹ്യമായി കണ്ടില്ല; അതിൻ്റെ രഹസ്യം എന്തെന്ന് ആരും അറിഞ്ഞതുമില്ല. തത്സമയം യജമാനത്തി സത്യം കണ്ടെത്താനായി സൂക്ഷ്മമായ അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു. കഴുതയുടെ അവസ്ഥ അന്വേഷിച്ചു ചെന്ന അവൾ, പൂവുപോലുള്ള ആ ദാസി കഴുതയുടെ അടിയിൽ കിടക്കുന്നത് കണ്ടു. വാതിലിൻ്റെ വിടവിലൂടെ ആ കാഴ്ച കണ്ട യജമാനത്തി അളവറ്റ അത്ഭുതത്തോടും അമ്പരപ്പോടും കൂടി ആ കാഴ്ച നോക്കിനിന്നു.

പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ട മസ്‌നവിയിലെ ശൃംഗാര രൂപകങ്ങളെയും ഇത്തരം പ്രതീകാത്മക ചിത്രീകരണങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കാൻ സ്വൂഫി സാഹിത്യത്തിലെ ആന്തരിക (ബാത്തീൻ), ബാഹ്യ (സാഹിർ) തലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണ അനിവാര്യമാണ്. റൂമി(റ) യുടെ കാവ്യശൈലിയിൽ ഇത്തരം ഉപമാകഥകൾ കേവലം ലൈംഗികാസക്തിയെ ഉണർത്താനല്ല, മറിച്ച് വായനക്കാരന്റെ അഹന്തയെയും സാമൂഹികമായ വ്യാജ സദാചാര ബോധങ്ങളെയും ഞെട്ടിച്ച് ഉണർത്താനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിലെ 59-ാം വിഭാഗത്തിൽ വരുന്ന കഥയുടെ വേരുകൾ മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ നാടോടിക്കഥകളിലും വാമൊഴി വഴക്കങ്ങളിലും കാണാം. ഈ നാടോടിക്കഥയെ സ്വീകരിച്ച് അതിന് അതീന്ദ്രിയവും രൂപകാത്മകവുമായ വ്യാഖ്യാനം നൽകുകയാണ് റൂമി(റ) ചെയ്യുന്നത്. (Mahdi Tourage, Rumi and HermenuEtics of Erotism, Brill, Leiden Bosten 2007)

ആധുനിക മനോവിശ്ലേഷണ സിദ്ധാന്തങ്ങളുമായി, പ്രത്യേകിച്ച് ജാക്വിസ് ലക്കാന്റെ (Jacques Lacan) ചിന്തകളുമായി ഈ കഥയെ ഉപമിക്കാറുണ്ട്. ലാക്കാനിയൻ വീക്ഷണത്തിൽ, കഴുത അനിയന്ത്രിതമായ മൃഗീയ കാമത്തെയും അനിയന്ത്രിതമായ ആനന്ദത്തെയും (Jouissance) പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ, അതിൽ ഘടിപ്പിക്കുന്ന ചുരക്ക (കദൂ) പ്രതീകാത്മക ക്രമത്തെയും (Symbolic Order/Law) അതിർവരമ്പുകളെയും കുറിക്കുന്നു. ഗുരുവിന്റെയോ സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെയോ സഹായമില്ലാതെ അനിയന്ത്രിതമായ ആനന്ദത്തെ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന യജമാനത്തി, ആത്മീയവും ശാരീരികവുമായ വിനാശത്തെ ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു. സ്വൂഫി സമ്പ്രദായത്തിൽ ‘നഫ്സ്-ഇ അമ്മാറ’ (ഭോ​ഗകാമനകളോട് അമിതമായി ചായ് വുള്ള അധമമായ നഫ്സ്) എന്ന കഴുതയെ വരുതിയിലാക്കാൻ ‘മുർശിദ്’ (ഗുരു) നൽകുന്ന ആത്മീയ വിദ്യ അനിവാര്യമാണെന്നാണ് ഈ പ്രതീകകൽപനയിലൂടെ റൂമി(റ) സ്ഥാപിക്കുന്നത്.

യജമാനത്തിയുടെ അസൂയയും ദാസിയെ അകറ്റലും (വരികൾ 1345–1364)

خر همی‌گاید کنیزک را چنان / که به عقل و رسم مردان با زنان
در حسد شد گفت چون این ممکنست / پس من اولیتر که خر ملک منست
خر مهذّب گشته و آموخته / خوان نهاده‌ست و چراغ افروخته
کرد نادیده و در خانه بکوفت / کای کنیزک چند خواهی خانه روفت
از پی روپوش می‌گفت این سخُن / کای کنیزک آمدم در باز کن
کرد خاموش و کنیزک را نگفت / راز را از بهر طمْع خود نهفت
پس کنیزک جمله آلات فساد / کرد پنهان پیش شد در را گشاد
رو ترش کرد و دو دیده پر ز نم / لب فرو مالید یعنی صایمم
در کف او نرمه جاروبی که من / خانه را می‌روفتم بهر عطن
چونک با جاروب در را وا گشاد / گفت خاتون زیر لب کای اوستاد
رو ترش کردی و جاروبی به کف / چیست آن خر برگسسته از علف
نیمکاره و خشمگین جنبان ذَکَر / از انتظار تو دو چشمش سوی در
چادر نه به سر رو فلان خانه ز من / پیغام بر این چنین گو وین چنین
بود از مستی شهوت شادمان / در فرو بست و همی‌گفت آن زمان
یافتم خلوت زنم از شُکر بانگ / رسته‌ام از چار دانگ و از دو دانگ

ലിപ്യന്തരണം:
Khar hami-gayad kanizak ra chanan / ke be aql o rasm-e mardan ba zanan
Dar hasad shod goft chun in momken ast / pas man avlaytar ke khar mekl-e man ast
Khar mohazzab gashteh o amukhteh / khwan nehadah-st o cheragh afrukhteh
Kard nadideh o dar khaneh bakuft / kay kanizak chand khahi khaneh ruft
Az pey-e rupush migoft in sokhan / kay kanizak amadam dar baz kon
Kard khamush o kanizak ra nagoft / raz ra az bahr-e tam’e khod nahoft
Pas kanizak jomleh alat-e fasad / kard penhan pish shod dar ra goshad
Ru torosh kard o do dideh por ze nam / lab foru malid ya’ni sayemam
Dar kaf-e u narmeh jarubi ke man / khaneh ra miroftam bahr-e atan
Chunke ba jarub dar ra va goshad / goft khatun zir-e lab kay ostad
Ru torosh kardi o jarubi be kaf / chist an khar bargasasteh az alaf
Nimkareh o khashmgin jonban zakar / az entezar-e to do cheshmash suy-e dar
Chador neh be sar ro folan khaneh ze man / peygham bar in chanan go vin chanan
Bud az masti-ye shahvat shadman / dar foru bast o hami goft an zaman
Yaftam khelvat zanam az shokr bang / rastah-am az char dang o az do dang

മലയാള പരിഭാഷ:
മനുഷ്യരായ പുരുഷന്മാർ സ്ത്രീകളോട് പെരുമാറുന്നതുപോലെ തികച്ചും ക്രമമായി ആ കഴുത ദാസിയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത് യജമാനത്തി കണ്ടു. ഇത് കണ്ടതും അവളിൽ അസൂയ മൂത്തു, അവൾ പറഞ്ഞു: “ഇത് സാധ്യമാണെങ്കിൽ, ഇതിന് ഏറ്റവും അർഹത എനിക്കാണ്, എന്തെന്നാൽ കഴുത എൻ്റെ സ്വത്താണ്”. കഴുത വിനീതനും നന്നായി പരിശീലിക്കപ്പെട്ടവനുമായി മാറിയിരിക്കുന്നു; സദ്യ ഒരുക്കിവെച്ചിരിക്കുന്നു, വിളക്ക് കൊളുത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു. കണ്ട് കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ യജമാനത്തി ഒന്നും കണ്ടില്ലെന്ന് നടിച്ച് വാതിലിൽ മുട്ടി വിളിച്ചു:
“ഓ ദാസീ, നീ എത്ര നേരം വീട് അടിച്ചുവാരിത്തുടയ്ക്കും?” കാര്യങ്ങൾ ഒളിച്ചുവെക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് അവൾ ആ വാതിലിൽ മുട്ടി വിളിച്ചത്. തൻ്റെ ദുരാഗ്രഹം കാരണം യജമാനത്തി ഈ രഹസ്യം ദാസിയോട് വെളിപ്പെടുത്തിയില്ല, നിശ്ശബ്ദത പാലിച്ചു. ദാസി തൻ്റെ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുടെ തെളിവുകളെല്ലാം ധൃതിയിൽ ഒളിപ്പിച്ച് മുന്നോട്ടുവന്നു വാതിൽ തുറന്നു നൽകി. അവൾ മുഖം കടുപ്പിച്ചു, കണ്ണുകളിൽ വെള്ളം വരുത്തി, ചുണ്ടുകൾ നനച്ചു താൻ ഉപവാസത്തിലാണെന്ന് വരുത്തിത്തീർത്തു. അവളുടെ കയ്യിൽ വീട് വൃത്തിയാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ചൂലുണ്ടായിരുന്നു. ചൂലുമായി ദാസി വാതിൽ തുറന്നപ്പോൾ യജമാനത്തി മനസ്സിൽ പറഞ്ഞു: “ഓ മഹാ അദ്ധ്യാപികേ! നീ മുഖം കടുപ്പിച്ചു ചൂലും പിടിച്ച് നിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ അവിടെ കഴുത തീറ്റ പോലും ഉപേക്ഷിച്ചു ലിംഗവും ഇളക്കി കാമഭ്രാന്തനായി നിൽക്കുന്നതെന്താണ്? അവൻ്റെ കണ്ണുകൾ നിന്നെ പ്രതീക്ഷിച്ചു വാതിലിലേക്ക് തന്നെ നോക്കിയിരിക്കുകയാണ്”. യജമാനത്തി ദാസിയോട് പറഞ്ഞു: “തലയിൽ ശിരോവസ്ത്രമിട്ടു നീ ഇന്ന വീട്ടിലേക്ക് പോവുക; എൻ്റെ ഈ സന്ദേശം അവിടെ അറിയിക്കുക”. ദാസിയെ അകറ്റിയ സന്തോഷത്തിൽ, കാമാന്ധതയാൽ മത്തുപിടിച്ച യജമാനത്തി വാതിലടച്ച് സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: “എനിക്ക് വിജനമായ അന്തരീക്ഷം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു, ഞാൻ ദൈവത്തിന് നന്ദി പറയുന്നു, എല്ലാ ലൗകിക വേവലാതികളിൽ നിന്നും ഞാൻ മുക്തയായിരിക്കുന്നു”.

കാമാന്ധതയുടെ സ്വഭാവവും ആത്മീയ തത്ത്വചിന്തയും (വരികൾ 1365–1379)

പേർഷ്യൻ മൂലരൂപം:
میل شهوت کر کند دل را و کور / تا نماید خر چو یوسف نار نور
ای بسا سرمست نار و نارجو / خویشتن را نور مطلق داند او
جز مگر بندهٔ خدا یا جذب حق / با رهش آرد بگرداند ورق
تا بداند کآن خیال ناریه / در طریقت نیست الّا عاریه
زشت‌ها را خوب بنماید شَرَه / نیست چون شهوت بتر ز آفاتِ راه
صد هزاران نام خوش را کرد ننگ / صد هزاران زیرکان را کرد دنگ
چون خری را یوسف مصری نمود / یوسفی را چون نماید آن جهود
بر تو سرگین را فسونش شهد کرد / شهد را خود چون کند وقت نبرد
شهوت از خوردن بود کم کن ز خور / یا نکاحی کن گریزان شو ز شر
پس نکاح آمد چو لاحول و لا / تا که دیوَت نفکند اندر بلا
علم دیگ و آتش ار نبود ترا / از شرر نه دیگ ماند نه ابا
آب حاضر باید و فرهنگ نیز / تا پزد آب دیگ سالم در ازیز

ലിപ്യന്തരണം:
Mil-e shahvat kor konad del ra o kur / ta namayad khar cho Yosef nar nur
Ey basa sarmast-e nar o nar-ju / khwishtan ra nur-e motlaq danad u
Jaz magar bandeh-ye Khoda ya jazb-e Haq / ba rahash arad begardanad varaq
Ta bedanad kan khayal-e nariyeh / dar tariqat nist illa ‘ariyeh
Zesht-ha ra khub benmayad sharah / nist chun shahvat batar az afat-e rah
Sad hazaran nam-e khosh ra kard nang / sad hazaran zirakan ra kard dang
Chun khari ra Yosef-e Mesri nemud / Yosefi ra chun namayad an jahud
Bar to sargin ra fasonash shahd kard / shahd ra khod chun konad vaqt-e nabard
Shahvat az khordan bavad kam kon ze khor / ya nekahi kon gorizan sho ze shar
Pas nekah amad cho la-hawla va la / ta ke divat nafkand andar bala
‘Elm-e deg o atash ar nabavad tora / az sharar neh deg manad neh aba
Ab hazer bayad o farhang niz / ta pazad ab-e deg salem dar aziz

മലയാള പരിഭാഷ:
കാമാസക്തി ഹൃദയത്തെ കുരുടനും ചെകിടനുമാക്കുന്നു; അത് കഴുതയെ യൂസഫ് (അ) പ്രവാചകനെപ്പോലെ സുന്ദരനായും, നരകാഗ്നിയെ ദിവ്യപ്രകാശമായും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നു. നരകാഗ്നിയുടെ മദ്യത്താൽ മത്തരായ എത്രയോ ആളുകൾ തങ്ങൾ സാക്ഷാൽ ദിവ്യപ്രകാശത്തിലാണെന്ന് അഹങ്കരിക്കുന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ യഥാർത്ഥ ദാസനോ ദിവ്യ ആകർഷണമോ (ജദ്ബ്) മാത്രമാണ് അവരെ ആ തെറ്റായ പാതയിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നത്. ആത്മീയ പാതയിൽ ഈ അഗ്നിമയമായ വിചാരങ്ങൾ കേവലം താൽക്കാലികവും വഞ്ചനാത്മകവുമാണെന്ന് അപ്പോൾ മാത്രമാണ് മനുഷ്യൻ തിരിച്ചറിയുന്നത്. ദുരാഗ്രഹം തിന്മകളെ നന്മകളായി കാണിക്കുന്നു; സ്വൂഫി പാതയിൽ കാമത്തേക്കാൾ വലിയ വിപത്ത് വേറെയില്ല. അത് ലക്ഷക്കണക്കിന് സൽപേരുകളെ അപമാനത്തിലാഴ്ത്തി, ലക്ഷക്കണക്കിന് ബുദ്ധിമാന്മാരെ ഭ്രാന്തന്മാരാക്കി മാറ്റിയെടുത്തു. കാമം ഒരു കഴുതയെ ഈജിപ്തിലെ യൂസഫിനെപ്പോലെ കാണിച്ചുവെങ്കിൽ, യഥാർത്ഥ യൂസഫിനെ അത് എങ്ങനെയായിരിക്കും തരംതാഴ്ത്തി കാണിക്കുക! കാമത്തിന്റെ അക്ഷരങ്ങൾ ചാണകത്തെ തേനായി തോന്നിപ്പിക്കുന്നു. ആഹാരത്തിൽ നിന്നാണ് കാമമുണ്ടാകുന്നത്, അതിനാൽ ഭക്ഷണം കുറയ്ക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ വിവാഹം കഴിച്ച് ഈ തിന്മയിൽ നിന്ന് ഓടിയകലുക. സാത്താൻ നിന്നെ നാശത്തിൽ തള്ളാതിരിക്കാൻ വിവാഹം ഒരു പ്രാർത്ഥന പോലെ കവചമാകുന്നു. പാചകപാത്രത്തെക്കുറിച്ചും അഗ്നിയെക്കുറിച്ചും നിനക്ക് അറിവില്ലെങ്കിൽ, അഗ്നിജ്വാലയിൽ പാത്രവും ഭക്ഷണവും ഒരുപോലെ കരിഞ്ഞുപോകും. വെള്ളവും ഒപ്പം പാചകവിദ്യയും ഉണ്ടായാൽ മാത്രമേ പാത്രത്തിലെ ഭക്ഷണം കേടുപാടുകളില്ലാതെ വെന്തുപാകമാകൂ.

അന്ധമായ അവിവേകവും ദുരന്തപൂർണ്ണമായ പതനവും (വരികൾ 1380–1390)

പേർഷ്യൻ മൂലരൂപം:
در فرو بست آن زن و خر را کشید / شادمانه لاجرم کیفر چشید
در میان خانه آوردش کشان / خفت اندر زیر آن نر خر ستان
هم بر آن کرسی که دید او از کنیز / تا رسد در کام خود آن قحبه نیز
پا بر آورد و خر اندر ویی سپوخت / آتشی از کیر خر در وی فروخت
خر مؤدب گشته در خاتون فشرد / تا بخایه در زمان خاتون بمرد
بر درید از زخم کیر خر جگر / روده‌ها بسکسته شد از همدگر
دم نزد در حال آن زن جان بداد / کرسی از یک‌سو زن از یک‌سو فتاد
صحن خانه پر ز خون شد زن نگون / مُرد او و برد جان ریب المنون

ലിപ്യന്തരണം:
Dar foru bast an zan o khar ra kashid / shadmaneh lajaram keyfar chashid
Dar miyan-e khaneh avardash kashan / khoft andar zir-e an nar-e khar setan
Ham bar an korsi ke did u az kaniz / ta rasad dar kam-e khod an qahbeh niz
Pa bar avard o khar andar vey sapokht / atashi az kir-e khar dar vey farukht
Khar mohazzab gashteh dar khatun fashord / ta be khayeh dar zaman khatun bamord
Bar darid az zakhm-e kir-e khar megar / rudeha baskasteh shod az hamdegar
Dam nazad dar hal an zan jan bedad / korsi az yek-su zan az yek-su fatad
Sahn-e khaneh por ze khun shod zan negun / mord u o bord jan reybal-manun

മലയാള പരിഭാഷ:
ആ സ്ത്രീ വാതിലടച്ച് കഴുതയെ ഉള്ളിലേക്ക് വലിച്ചിഴച്ചു; സന്തോഷത്തോടെ ചെയ്ത ആ പ്രവർത്തിക്ക് അവൾ ശിക്ഷ അനുഭവിച്ചു. വീടിന്റെ നടുമുറ്റത്തേക്ക് കഴുതയെ നയിച്ച അവൾ തത്സമയം കഴുതയ്ക്ക് കീഴെ മലർന്നുകിടന്നു. ദാസി നിൽക്കുന്നത് കണ്ട അതേ കസേരയിൽത്തന്നെ കാമാന്ധയായ ആ സ്ത്രീയും കാലുകൾ ഉയർത്തിവെച്ചു. കഴുത അവളുടെ ശരീരത്തിലേക്ക് ആഞ്ഞുതള്ളി, കാമത്തിന്റെ കഠിനാഗ്നി അവളിൽ കൊളുത്തി. ആൺകഴുത യജമാനത്തിയിലേക്ക് അതിശക്തമായി അമർന്നു പ്രവേശിച്ചു; തൻ്റെ ലൈംഗികാവയവം പൂർണ്ണമായി ഉള്ളിലേക്ക് കയറിയ നിമിഷം യജമാനത്തി തൽക്ഷണം മരണപ്പെട്ടു. കഴുതയുടെ അവയവമേറ്റ ആഘാതത്തിൽ അവളുടെ കരൾ പിളരുകയും കുടലുകൾ ചിന്നിച്ചിതറുകയും ചെയ്തു. ഒരു വാക്കുപോലും ഉച്ചരിക്കാൻ കഴിയാതെ ആ സ്ത്രീ തൽക്ഷണം ജീവൻ വെടിഞ്ഞു; കസേര ഒരു വശത്തേക്കും സ്ത്രീ മറു വശത്തേക്കും മറിഞ്ഞുവീണു. വീടിന്റെ മുറ്റം രക്തത്താൽ നിറഞ്ഞു; കമിഴ്ന്നുകിടന്ന് ആ സ്ത്രീ അപായകരമായ മരണത്തിലേക്ക് പതിച്ചു.

ദാസിയുടെ തിരിച്ചുവരവും ഗുരുവിദ്യയില്ലാത്ത അനുകരണത്തിന്റെ പാഠവും (വരികൾ 1391–1405)

പേർഷ്യൻ മൂലരൂപം:
دانک این نفس بهیمی نر خرست / زیر او بودن از آن ننگین‌ترست
پس کنیزک آمد از اشکاف در / دید خاتون را به مرده زیر خر
گفت ای خاتون احمق این چه بود / گر ترا استاد خود نقشی نمود
ظاهرش دیدی سرش از تو نهان / اوستا ناگشته بگشادی دکان
کیر دیدی هم‌چو شهد و چون خبیص / آن کدو را چون ندیدی ای حریص
یا چون مستغرق شدی در عشق خر / آن کدو پنهان بماندت از نظر
ظاهر صنعت بدیدی زوستاد / اوستادی برگرفتی شاد شاد
ای بسا زراق گول بی‌وقوف / از ره مردان ندیده غیر صوف
ای بسا شوخان ز اندک احتراف / از شهان ناموخته جز گفت و لاف
صورتی بنشینده گشتی ترجمان / بی‌خبر از گفت خود چون طوطیان

ലിപ്യന്തരണം:
Danake in nafs-e bahimi nar khar ast / zir-e u budan az an nangin tar ast
Pas kanizak amad az eshkaf-e dar / did khatun ra be mordeh zir-e khar
Goft ey khatun-e ahmaq in che bud / gar tora ostad-e khod naqshi nemud
Zahirash didi sorrash az to nehan / ostad nagashteh bogshadi dokan
Kir didi hamchu shahd o chun khabis / an kadu ra chun nadidi ey haris
Ya chun mostaghraq shodi dar eshq-e khar / an kadu penhan bemandat az nazar
Zahir-e san’at badidi z-ostad / ostadi bargarfti shad shad
Ey basa zarraq-e gul-e bi-vaquf / az rah-e mardan nadideh gheyri suf
Ey basa shukhan ze andak ehtaraf / az shahan namukhteh joz goft o laf
Surati benshinideh gashti tarjoman / bi-khabar az goft-e khod chun tutiyan

മലയാള പരിഭാഷ:
മൃഗീയമായ നിന്റെ മനസ്സ് (നഫ്സ്) ഒരു ആൺകഴുതയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക; അതിന് കീഴടങ്ങിക്കഴിയുന്നത് ഇതിനേക്കാൾ നാണംകെട്ട അവസ്ഥയാണ്. തുടർന്ന് ദാസി തിരികെ എത്തുമ്പോൾ വാതിലിന്റെ വിടവിലൂടെ കഴുതയുടെ അടിയിൽ യജമാനത്തി മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു. ദാസി പറഞ്ഞു: “ഓ മൂഢയായ യജമാനത്തീ, ഇതെന്തൊരു വിഡ്ഢിത്തമാണ് നീ കാണിച്ചത്! നിന്റെ ഗുരു നിനക്ക് ഒരു വഴി കാണിച്ചു തന്നുവെങ്കിലും, നീ അതിന്റെ ബാഹ്യരൂപം (ളാഹിർ) മാത്രമാണ് കണ്ടത്, അതിന്റെ രഹസ്യം (സിർറ്/ബാത്വിൻ) നിനക്ക് അജ്ഞാതമായിരുന്നു. ഒരു പൂർണ്ണ അധ്യാപികയോ ഗുരുവോ ആകാതെ നീ കട തുറന്നു പ്രവർത്തിച്ചു! ആർത്തി മൂത്തവളേ, നീ കഴുതയുടെ അവയവത്തെ തേൻ പോലെ കണ്ടു, എന്നാൽ ആ ചുരക്കയെ (കദൂ) നീ എന്തുകൊണ്ട് കണ്ടില്ല? അതോ കഴുതയോടുള്ള മോഹത്തിൽ മുഴുകിയപ്പോൾ ആ ചുരക്ക നിന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നും മറഞ്ഞുപോയോ? വിദ്യയുടെ ബാഹ്യമായ രൂപം മാത്രം ഗുരുവിൽ നിന്നും കണ്ട് നീ സന്തോഷത്തോടെ അനുകരണം സ്വീകരിച്ചു! ആത്മീയ സാമ്രാജ്യത്തിലെ മഹാന്മാരുടെ കമ്പിളി വസ്ത്രം (സ്വൂഫ്) അല്ലാതെ ആത്മീയ പാത കാണാത്ത എത്രയോ വഞ്ചകരായ മണ്ടന്മാരുണ്ട്! അല്പം പരിശീലനം കൊണ്ട് തങ്ങളുടെ ഗുരുക്കന്മാരിൽ നിന്ന് വാചകമടിയും അഹങ്കാരവും മാത്രം പഠിച്ച എത്രയോ കപടന്മാരുണ്ട്! അർത്ഥമറിയാതെ വാചകങ്ങൾ മാത്രം കേട്ട് സംസാരിക്കുന്ന തത്തകളെപ്പോലെ സ്വന്തം വാക്കിന്റെ ആഴമറിയാതെ അവർ വ്യാഖ്യാതാക്കളാകുന്നു.”

ആഴത്തിലുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങൾ

മസ്നവിയിലെ വിവാദ​കഥയുടെ കാവ്യരൂപത്തിലുള്ള ആഖ്യാനത്തിന്റെ മൂലരൂപവും അതിന്റെ മലയാള ആശയരൂപവുമാണ് ഇവിടെ വിവരിച്ചത്.
മസ്‌നവി അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിലെ ഈ അധ്യായം ഉപരിപ്ലവമായ ഒരു കഥ എന്നതിലുപരി, ആത്മീയ പാതയിലെ സൂക്ഷ്മമായ തത്ത്വങ്ങളെയും അപായങ്ങളെയും തുറന്നു കാണിക്കുന്ന ഒരു പ്രതീകാത്മക ആഖ്യാനമാണ്. കഥയുടെ ഘടനയിലൂടെ റൂമി(റ) കൈമാറുന്ന രണ്ടാമത്തെയും മൂന്നാമത്തെയും തലങ്ങളിലുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്ന തത്ത്വങ്ങളിലേക്ക് വിരൽചൂണ്ടുന്നു:

തഖ്‌ലീദും തഹ്ഖീഖും

ആത്മീയ പാതയിൽ ഗുരുക്കന്മാരുടെ ബാഹ്യാനുകരണങ്ങളെ മാത്രം പിന്തുടരുന്നവരെയാണ് യജമാനത്തി പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ദാസിയുടെ ശാരീരികമായ പ്രവൃത്തിയെ യജമാനത്തി കണ്ടെങ്കിലും, അതിനെ സുരക്ഷിതമാക്കുന്ന ആന്തരിക സൂത്രവാക്യം അല്ലെങ്കിൽ നിയന്ത്രണ ഉപാധി (ചുരക്ക) മനസ്സിലാക്കാൻ അവൾ ശ്രമിച്ചില്ല. സ്വൂഫി പ്രതീകകൽപനകൾ ഇതിനെ തഖ്‌ലീദ് (Blind Imitation) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ആന്തരിക സാക്ഷാത്കാരമില്ലാതെ (തഹ്ഖീഖ്) ഉയർന്ന ധ്യാനമുറകളോ ആത്മീയ വ്യായാമങ്ങളോ അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് വ്യക്തിയുടെ മാനസികവും ആത്മീയവുമായ നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കും എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ് യജമാനത്തിയുടെ മരണം.

മുർശിദിന്റെ (ഗുരുവിന്റെ) അനിവാര്യത

കഥയിലെ ചുരക്ക (കദൂ) സ്വൂഫി പാതയിലെ മുർശിദ് അല്ലെങ്കിൽ ശൈഖ് നൽകുന്ന മധ്യവർത്തിത്വത്തെയും കൽപ്പനകളെയും പ്രതീകവത്കരിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിലെ അനിയന്ത്രിതമായ ശക്തികളുമായും ഇലാഹിയായ പ്രകാശവുമായും നേരിട്ട് ഇടപഴകാൻ ഒരു സാധകന് കഴിയില്ല. ഗുരു നിർദ്ദേശിക്കുന്ന അതിർവരമ്പുകൾക്കു ഉള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് മാത്രമേ സാധകന് ആന്തരിക ഊർജ്ജത്തെ പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ സാധിക്കൂ. ഗുരുവിനെ ഒഴിവാക്കി നേരിട്ട് ആനന്ദം തേടുന്ന സാധകൻ, കഴുതയുടെ പ്രഹരമേറ്റ് കുടൽ തകർന്നു മരിച്ച യജമാനത്തിയുടെ അവസ്ഥയിലെത്തുന്നു.
ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങളുടെ അന്ധത (Fetishization of the Signifier) യാണ് ഇവിടെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.
യജമാനത്തി ‘തേൻ പോലെ മധുരമുള്ള’ ബാഹ്യമായ ചിഹ്നത്തിൽ (കഴുതയുടെ അവയവത്തിൽ) മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും അതിന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രയോഗത്തെ അവഗണിക്കുകയും ചെയ്തു. റൂമി(റ) യുടെ ഹെർമന്യൂട്ടിക്സ് അനുസരിച്ച്, മിക്ക മതാചാരികളും മതത്തിന്റെ ബാഹ്യമായ ചടങ്ങുകളിൽ (അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ, വസ്ത്രധാരണം, വാചകമടികൾ) ആകൃഷ്ടരാവുകയും മതത്തിന്റെ ആന്തരിക ലക്ഷ്യമായ സ്നേഹവും അഹന്താനാശവും (ചുരക്ക/വിവേകം) വിസ്മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

മസ്നവിയുടെ വ്യാഖ്യാതാക്കളിൽ പ്രമുഖനും ഇന്ത്യാ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ വിഖ്യാത സ്വൂഫിയും ദയൂബന്ദി പശ്ചാത്തലമുള്ള പ്രമുഖ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ശൈഖുമെല്ലാമായ മൗലാനാ അഷ്റഫലി ഥാനവി തന്റെ ‘കീലിദെ മസ്‌നവി’ (Keelid-e-Mathnawi) എന്ന സമഗ്ര വ്യാഖ്യാന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ കഥയുടെ ഇസ്ലാമിക അധ്യാപനപരമായ വശങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഖുർആനിക ശൈലിയെ മുൻനിർത്തിയാണ് ഥാനവി ഇതിനെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നത്. പരിശുദ്ധ ഖുർആൻ മനുഷ്യ മനസ്സിനെ ഉപദേശിക്കാൻ നായ, കഴുത, ചിലന്തി തുടങ്ങിയ പ്രതീകങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതുപോലെ, റൂമി(റ) ഇവിടെ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇസ്ലാമിക സാഹിത്യത്തിലെ ‘തംസീൽ’ (Allegory) എന്ന രീതിയാണെന്ന് ഥാനവി വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഥാനവിയുടെ വിശകലനത്തിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന കൃത്യത്തിന്റെ ഭൗതികമായ നിന്ദ്യതയല്ല, മറിച്ച് അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ‘ഉപദേശമാണ്’ ഗ്രഹിക്കേണ്ടത്. ‘തഖ്ലീദേ ജാഹിലാന’ (അജ്ഞതയില അധിഷ്ഠിതമായ അന്ധമായ അനുകരണം) എത്രത്തോളം അപകടകരമാണെന്ന് ഈ കഥ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മതപരമായ അറിവുകളോ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളോ ഇല്ലാതെ സ്വന്തം തൃഷ്ണകളെയും അനുമാനങ്ങളെയും മാത്രം പിന്തുടർന്ന് ആത്മീയ കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നവൻ സ്വന്തം നാശമാണ് ഇരന്നുവാങ്ങുന്നത് എന്ന് ഥാനവി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഈ വ്യാഖ്യാനം ഇന്നത്തെ മതേതര സ്വൂഫികൾക്കെല്ലാം വലിയ ഉൾക്കാഴ്ചയും മുന്നറിയിപ്പുമാണ് നൽകുന്നത്.

പൗരസ്ത്യ-പാശ്ചാത്യ വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ:

കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലാ പണ്ഡിതനായ വിഖ്യാത മസ്‌നവി വിവർത്തകൻ ആർ.എ. നിക്കോൾസൺ, വിക്ടോറിയൻ സദാചാര നിയമങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിലാണ് മസ്‌നവിയുടെ പൂർണ്ണമായ വിവർത്തനം നിർവ്വഹിച്ചത്. കാവ്യത്തിലെ അതിതീവ്രമായ ലൈംഗിക പദപ്രയോഗങ്ങൾ സാധാരണ വായനക്കാരിൽ അപഥസഞ്ചാരത്തിന് കാരണമാകരുത് എന്ന് കരുതി നിക്കോൾസൺ ഈ വരികൾ ഇംഗ്ലീഷിന് പകരം ലാറ്റിൻ ഭാഷയിലേക്കാണ് മാറ്റിയെഴുതിയത്. ലാറ്റിൻ വിവർത്തനത്തിലെ വിഖ്യാതമായ വാചകം “veretrum vidisti, cucurbitam non vidisti” (“നീ ലിംഗം കണ്ടു, എന്നാൽ മത്തങ്ങ കണ്ടില്ല”) എന്നതായിരുന്നു. നിക്കോൾസൺ ഇവിടെ, റൂമി(റ) ഈ പരീക്ഷണാത്മക ശൈലി സ്വീകരിച്ചത് സ്വൂഫി കവിയായ ഹക്കീം സനായിയുടെ (Hakim Sanai) ആഖ്യാന പാരമ്പര്യത്തെ പിന്തുടർന്നാണ് എന്ന് സവിശേഷം എടുത്തു പറയുന്നുണ്ട്. മനുഷ്യന്റെ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ആത്മീയ ബോധത്തെ പെട്ടെന്ന് ഞെട്ടിച്ചുണർത്താൻ ഇത്തരം ‘ഹജ് വ്’ (Satire/Bawdy imagery) അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്ന് നിക്കോൾസൺ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ താഴെ സം​ഗ്രഹിക്കാം:
കഴുത എന്നത് അധമ മനസ്സിലെ(അമ്മാറത്തുന്നഫ്സ്) വിവേകരഹിതമായ കാമനകളുടെയും (Unrestrained carnal desire) മൃഗീയ ശക്തിയുടെയും പ്രതീകമാണ്. ചുരക്ക എന്നത് കാമനകളെ നിയന്ത്രിക്കാനും പരിമിതപ്പെടുത്താനും ആവശ്യമായ ആത്മീയ വിവേകത്തെയും (Spiritual restraint) ശരീഅത്തിന്റെ അതിരുകളെയുമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. യജമാനത്തിയുടെ ദാരുണമായ മരണം, ഒരു ആത്മീയ ഗുരുവോ അച്ചടക്കമോ ഇല്ലാതെ നഫ്സിന്റെ ശക്തികളെ അനുഭവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന അജ്ഞനായ വ്യക്തിയുടെ ആത്മീയ വിനാശത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഓക്സ്ഫോർഡ് വേൾഡ് ക്ലാസിക്സിനു വേണ്ടി മസ്‌നവിയുടെ ആധുനിക വിവർത്തനം നിർവ്വഹിച്ച റട്ഗേഴ്സ് സർവ്വകലാശാല പ്രൊഫസർ ജാവേദ് മുജദ്ദിദി, അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിന്റെ പ്രമേയപരമായ പ്രത്യേകതകളെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നുണ്ട്. അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിൽ സാധാരണയേക്കാൾ കൂടുതൽ ലൈംഗിക സൂചനകളുള്ള കഥകൾ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നും, ഇവയെല്ലാം “ആത്മാവിന്റെ(നഫ്സിന്റെ) രഹസ്യമായ അഴിമതികളെ” (Secret corruptions of the soul) തുറന്നുകാട്ടാൻ വേണ്ടിയാണ് റൂമി(റ) ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നതെന്നും മുജദ്ദിദി സമർത്ഥിക്കുന്നു. (Rumi’s Masnavi: A Sufi Masterpiece | PDF – Scribd)
സമൂഹത്തിൽ മതഭക്തിയും വിശുദ്ധിയും നടിക്കുന്ന മനുഷ്യർ സ്വകാര്യതയിൽ സൂക്ഷിക്കുന്ന അധമമായ വികാരങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കണ്ണാടിയാണ് ഈ കഥകൾ. വിഡ്ഢിയായ യജമാനത്തി കഴുതയുടെ ബാഹ്യമായ ശക്തിയിൽ മാത്രമാണ് കണ്ണുവെച്ചത്; അതിന്റെ അപകടം ഒഴിവാക്കാനുള്ള സാങ്കേതിക ഉപകരണം (കദു-ചുരക്ക) കണ്ടതുമില്ല. ഭൗതിക ലഹരിയിൽ മാത്രം ആകൃഷ്ടരാകുകയും അതിന്റെ നാശത്തെ തിരിച്ചറിയാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാലിക്കീങ്ങൾക്ക് (ആത്മീയ യാത്രക്കാർ) ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ താക്കീതാണ് ഈ കഥയെന്ന് മുജദ്ദിദി നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ ശരീഅത്തില്ലാതെ ത്വരീഖത്ത്(സ്വൂഫിസം) സ്വീകരിക്കുന്നവരുടെ ദുരന്തപരിണതിയെയാണ് ഈ ഉപമാകഥ പ്രതീകവത്കരിക്കുന്നത്.

ഉസ്മാനിയ്യ ഖിലാഫത്ത് കാലത്തെ പ്രമുഖ സ്വൂഫി പണ്ഡിതനായ ഇസ്മായിൽ റുസൂഖി അങ്കാരവി ഈ കാവ്യഭാഗത്തിന് നൽകുന്നത് അത്യന്തം തത്ത്വാധിഷ്ഠിതമായ വിശകലനമാണ്. അങ്കാരവിയുടെ വ്യാഖ്യാന പ്രകാരം കഥയിലെ ഓരോ കഥാപാത്രവും മാനസിക വ്യാപാരങ്ങളുടെ രൂപകങ്ങളാണ്. വീട്ടുജോലിക്കാരി (കനീസ്) പ്രായോഗിക ബുദ്ധിയെയും സാങ്കേതിക ജ്ഞാനത്തെയും (Tadbir/Aql-i Amali) സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നഫ്സിനെ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യണമെന്ന് അവൾക്കറിയാം. യജമാനത്തി (ഖാതൂൻ) വിവേകശൂന്യമായ അഹംഭാവത്തെയും (Nafs-i Ammara) അന്ധമായ അനുകരണത്തെയും (Blind imitation/Takheed) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
അങ്കാരവിയുടെ പഠനമനുസരിച്ച്, മഹത്തുക്കളായ സ്വൂഫി വര്യന്മാരുടെ ബാഹ്യാവസ്ഥകൾ (ആത്മീയ നിർവൃതി, തവക്കുൽ മുതലായവ) കണ്ടു പഠിച്ച്, ആത്മീയ പരിശീലനമോ (രിയാളഃ) ശരീഅത്തിന്റെ അതിരുകളോ പാലിക്കാതെ ആ അവസ്ഥകളിലേക്ക് എടുത്തുചാടുന്ന വ്യാജ സാധകന്മാർക്കുള്ള മുന്നറിയിപ്പാണിത്. ആത്മീയ ശിക്ഷണം കൂടാതെ നഫ്സുമായി ഇടപെട്ടാൽ നഫ്സ് മനുഷ്യനെ ആത്മീയമായി വധിക്കും എന്നാണ് ഈ കഥയുടെ തത്വം എന്നാണ് അങ്കാരവി സം​ഗ്രഹിക്കുന്നത്.
മസ്നവിയുടെ വ്യാഖ്യാതാക്കളിൽ പ്രമുഖനും ഇന്ത്യാ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ വിഖ്യാത സ്വൂഫിയും ദയൂബന്ദി പശ്ചാത്തലമുള്ള പ്രമുഖ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ശൈഖുമെല്ലാമായ മൗലാനാ അഷ്റഫലി ഥാനവി തന്റെ ‘കീലിദെ മസ്‌നവി’ (Keelid-e-Mathnawi) എന്ന സമഗ്ര വ്യാഖ്യാന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ കഥയുടെ ഇസ്ലാമിക അധ്യാപനപരമായ വശങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഖുർആനിക ശൈലിയെ മുൻനിർത്തിയാണ് ഥാനവി ഇതിനെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നത്. പരിശുദ്ധ ഖുർആൻ മനുഷ്യ മനസ്സിനെ ഉപദേശിക്കാൻ നായ, കഴുത, ചിലന്തി തുടങ്ങിയ പ്രതീകങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതുപോലെ, റൂമി(റ) ഇവിടെ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇസ്ലാമിക സാഹിത്യത്തിലെ ‘തംസീൽ’ (Allegory) എന്ന രീതിയാണെന്ന് ഥാനവി വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഥാനവിയുടെ വിശകലനത്തിൽ, കഥാപാത്രങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന കൃത്യത്തിന്റെ ഭൗതികമായ നിന്ദ്യതയല്ല, മറിച്ച് അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ‘ഉപദേശമാണ്’ ഗ്രഹിക്കേണ്ടത്. ‘തഖ്ലീദേ ജാഹിലാന’ (അജ്ഞതയില അധിഷ്ഠിതമായ അന്ധമായ അനുകരണം) എത്രത്തോളം അപകടകരമാണെന്ന് ഈ കഥ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മതപരമായ അറിവുകളോ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളോ ഇല്ലാതെ സ്വന്തം തൃഷ്ണകളെയും അനുമാനങ്ങളെയും മാത്രം പിന്തുടർന്ന് ആത്മീയ കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നവൻ സ്വന്തം നാശമാണ് ഇരന്നുവാങ്ങുന്നത് എന്ന് ഥാനവി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഈ വ്യാഖ്യാനം ഇന്നത്തെ മതേതര സ്വൂഫികൾക്കെല്ലാം വലിയ ഉൾക്കാഴ്ചയും മുന്നറിയിപ്പുമാണ് നൽകുന്നത്.
പെർഷ്യൻ ക്ലാസിക്കൽ മസ്‌നവി വ്യാഖ്യാതാവായ അയ്യൂബ് പാർസയെപ്പോലുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ ഈ കഥയെ സൂഫി പാതയിലെ ‘സുലൂക്’ (Spiritual wayfaring) എന്ന ഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അവരുടെ നിരീക്ഷണത്തിൽ മനുഷ്യനിലെ നഫ്സ് എന്നത് മെരുക്കപ്പെടാത്ത ആൺകഴുതയെപ്പോലെ ശക്തവും ക്രൂരവുമായ ഭോ​ഗകാമനകളുടെ ഒരു പ്രതീകമാണ്. അനുഭവസമ്പന്നനായ ഒരു ശൈഖിന്റെയോ ആത്മീയ ഗുരുവിന്റെയോ മാർ​ഗദർശനമില്ലാതെ സ്വന്തം നിലയ്ക്ക് നഫ്സിനെ കീഴടക്കാൻ തുനിയുന്നവൻ, കഴുതയുടെ അമർച്ചയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട യജമാനത്തിയെപ്പോലെ ആത്മീയമായി കൊല്ലപ്പെടും. ബാഹ്യനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് കഴുതയെ (സുഖങ്ങളെ) മാത്രം കാണുകയും, ആന്തരികനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് (ആന്തരിക കാഴ്ച-ബസ്വീറത്ത്) ചുരുക്കയെ (അച്ചടക്കത്തെ/നിയന്ത്രണത്തെ) കാണാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് സർവ്വ നാശങ്ങൾക്കും കാരണം.

രൂപക പ്രതീകങ്ങളുടെ സാഹിത്യ-ആത്മീയ വിശകലനം

ഈ കാവ്യത്തിലെ പ്രതീകങ്ങളും അവയുടെ ഇസ്ലാമിക-സൂഫി തത്ത്വചിന്താപരമായ അർത്ഥങ്ങളും ഇവിടെ വിശകലനം ചെയ്ത സർവ്വ വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെയും നിരീക്ഷണങ്ങളെ മുൻനിർത്തി ഇപ്രകാരം സം​ഗ്രഹിക്കാം:
ഇതിലെ കഥാപാത്രങ്ങളും ഘടകങ്ങളും ഇസ്ലാമിക-സ്വൂഫി തത്ത്വചിന്താപരമായ ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയ അർത്ഥങ്ങൾ വഹിക്കുന്നവയാണ്. ഇതിലെ ആൺകഴുത (Nar-Khar) എന്നത് അനിയന്ത്രിതമായ മൃഗീയശക്തിയെയും ഭൗതിക തൃഷ്ണകളെയും കുറിക്കുന്നതാണ്; ഇത് മനുഷ്യന്റെ അനിയന്ത്രിതമായ കാമനകളായ ‘നഫ്സ്-ഇ അമ്മാറ’യെ (Nafs-i Ammara) പ്രതീകവൽക്കരിക്കുന്നു. പ്രവേശന വ്യാപ്തി നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഉപകരണമായ ചുരക്ക (Kadu), ശരീഅത്തിന്റെ അതിരുകളെയും ആത്മീയ പരിശീലനത്തെയും (റിയാദത്ത്), വിവേകത്തെയും (ഹിക്മ) പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഇത് നാശത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യനെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ആത്മീയ നിയന്ത്രണമാണ്. ഉപായമറിയാവുന്ന വീട്ടുജോലിക്കാരി (Kanizak) പ്രായോഗിക ബുദ്ധിയുടെയും (അഖ്ല്-ഇ അമലി) തദ്ബീറിന്റെയും രൂപകമാണ്; അപകടമില്ലാതെ അഹന്തയെയും കാമനകളെയും കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ അറിയുന്ന സാധകനെയാണ് ഇതുകൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. എന്നാൽ വിഡ്ഢിയായ യജമാനത്തി (Khatun) ആകട്ടെ, അന്ധമായി അനുകരിക്കുന്ന അജ്ഞനെയും (മുഖല്ലിദ്) കപട ഭക്തിയെയുമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ആന്തരിക സത്യമറിയാതെ ബാഹ്യരൂപം മാത്രം കണ്ട് ആത്മീയ പദവി അവകാശപ്പെടുന്ന അഹങ്കാരിയാണവർ. വാതിലിന്റെ വിടവ് (Shikaf-e Dar) എന്നത് അപൂർണ്ണമായ കാഴ്ചയെയും ആ കാഴ്ചയെ മുൻനിറുത്തിയുള്ള അറിവിനെയുമാണ് കുറിക്കുന്നത്. ആന്തരിക തത്ത്വമറിയാതെ ബാഹ്യ പ്രവൃത്തികളെ മാത്രം കാണുന്നതിനെ ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ സംഭവിക്കുന്ന ദാരുണ മരണം (Halakat) കേവലം ശാരീരിക വിനാശം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വഴിതെറ്റിപ്പോകുന്നതിലൂടെ സംഭവിക്കുന്ന ഭയാനകമായ ആത്മീയ മരണത്തെയും (റൂഹാനി വിനാശം) ആണ് പ്രതീകവൽക്കരിക്കുന്നത്.
ചുരുക്കത്തിൽ കഥയുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ സ്വൂഫി പണ്ഡിതന്മാരെല്ലാം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്, യജമാനത്തിയുടെ മരണം കേവലമൊരു അപകടമല്ല, മറിച്ച് വിവേകമില്ലാത്ത ആത്മീയ അഹങ്കാരത്തിന് ലഭിക്കുന്ന അനിവാര്യമായ ശിക്ഷയാണെന്നാണ്. നഫ്സിന്റെ ഭീകരതയെ തിരിച്ചറിയാതെ അതിനെ താലോലിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഏതൊരു വ്യക്തിയും ഈ കഥയിലെ യജമാനത്തിയുടെ അവസ്ഥയിലെത്തിച്ചേരും.

റൂമി(റ) യുടെ ബോധനരീതി: ഹജ് വും തംസീലും

സ്വൂഫി കവിതകളിൽ ഇത്തരം ലൈം​ഗിക ചുവയുള്ള കഥകൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിന് കൃത്യമായ ആത്മീയ മനഃശാസ്ത്ര തത്ത്വങ്ങളുണ്ട്. റൂമി(റ) തന്നെ മസ്‌നവിയിൽ ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്: “എന്റെ കവിത ഒരു കുട്ടിക്കളിയല്ല, അത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ കണ്ണാടിയാണ്.” പെർഷ്യൻ കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ രണ്ട് പ്രധാന ശൈലികൾ ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതിലൊന്ന് തംസീൽ (Tamthil – Allegory) ആണ്. അമൂർത്തമായ ആത്മീയ സത്യങ്ങളെ മനുഷ്യർക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന ലളിതമോ തീവ്രമോ ആയ ചിത്രണങ്ങളിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുക. മറ്റൊരു കാവ്യസങ്കേതം
ഹജ് വ് / മിസാഹ് (Hajjw/Mizah – Satire/Bawdy Comedy) എന്നതാണ്. ഭൗതിക ജീവിതത്തിൽ മുഴുകി കിടക്കുന്ന മനസ്സുകളെ ഉണർത്താൻ ഞെട്ടിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ പറയുക. ഇതിലൂടെ അനുവാചകരുടെ സവിശേഷ ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കുകയും ആശയ ​ഗ്രാഹ്യത എളുപ്പമാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നത്.
നഫ്സിന്റെ കെടുതികളെക്കുറിച്ച് റൂമി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നത് കാവ്യത്തിന്റെ ഉപസംഹാര വരികളിൽ
വ്യക്തമാണ്:
دانک این نفس بهیمی نر خرست / زیر او بودن از آن ننگین‌ترست
در راه نفس ار بمیری در منی / تو حقیقت دان که مثل آن زنی
(മസ്‌നവി, പുസ്തകം 5, വരികൾ: 1365–1366) [cite: 9, 12]
മലയാള പരിഭാഷ: “നിന്റെ മൃഗീയമായ നഫ്സ് ഒരു ആൺകഴുതയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുക! അതിന് കീഴെ കിടക്കുന്നത് അപമാനകരമാണ്. കാമനകളുടെ വഴിയിൽ അഹംഭാവത്തോടെ നീ മരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നീ ആ സ്ത്രീയെപ്പോലെ തന്നെയാണ്.”[cite: 5, 9, 12]

കേരളത്തിലെ വഹാബി-സലഫി പ്രസ്ഥാനങ്ങളും സ്വൂഫിസത്തെ ശിഈസവുമായി ചേർത്ത് വെച്ച് ചരിത്രനിഷേധം പ്രകടമാക്കുകയും സുന്നി പ്രതിനിധാനമവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന തീവ്ര സ്വൂഫി വിരുദ്ധരും സ്വൂഫിസത്തെയും മസ്‌നവിയെയും വിമർശിക്കാൻ ഈ കഥയെ ഉദ്ധരിക്കുന്നത്, കൃതിയുടെ ആന്തരിക തലങ്ങളെ (Batin) പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളയുന്നത് കൊണ്ടാണ്. ഇസ്ലാമിക ചിന്തയിൽ ‘രൂപം’ (Form/Zaher), ‘സാരം’ (Meaning/Batin) എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു തലങ്ങളുണ്ട്. രൂപത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നവർ മസ്‌നവിയിലെ ഇത്തരം ഭാ​ഗങ്ങളെ അശ്ലീലമായി കാണുമ്പോൾ, സാരത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നവർ അതിലെ ആത്മീയ മുന്നറിയിപ്പുകളെ തിരിച്ചറിയുന്നു. പരിശുദ്ധ ഖുർആനിലും തിരു ഹദീസുകളിലും പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ​ഗുണപാഠകഥകളെ ഉപയോ​ഗിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തൗറാത്ത് നൽകപ്പെട്ടിട്ടും അത് അനുസരിക്കാത്തവരെ “ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ചുമക്കുന്ന കഴുത”യെന്നാണ് പരിശുദ്ധ ഖുർആൻ വിശേഷിപ്പിച്ചത് (സൂറഃ അൽ-ജുമുഅ: 5). കൂടാതെ ഫിഖഹ് ​ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ചില കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെയും അതിന്റെ ശിക്ഷകളുടെയും കാഠിന്യം പറയാൻ മൃ​ഗഭോ​ഗം, സ്വവർ​ഗഭോ​ഗം, ശവഭോ​ഗം പോലുള്ള ഹീനമായ കൃത്യങ്ങളെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത്തരം ഭാ​ഗങ്ങൾ സലഫികളുടെയും വഹാബികളുടെയും മദ്ഹബിന്റെ പണ്ഡിതന്മാരുടെയും ​ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് സന്ദർഭവും പശ്ചാത്തലവും പരി​ഗണിക്കാതെ ഉദ്ധരിച്ച് ഈ ​ഗ്രന്ഥങ്ങളെല്ലാം അശ്ലീല പരാമർശങ്ങളുൾക്കൊള്ളുന്ന ​ഗ്രന്ഥങ്ങളാണെന്ന് ആരെങ്കിലും ​ഗവേഷണം ചെയ്താൽ മസ്നവിയിൽ അശ്ലീലമാരോപിക്കുന്ന ഈ വിവേക ശൂന്യർ അത് അം​ഗീകരിക്കുമോ? തീർച്ചയായും ഇല്ല. ആ വിമർശനങ്ങൾക്കു തന്നെ യാതൊരു സാധൂകരണവുമില്ല.

സമകാലിക വിമർശനങ്ങളും ആത്മീയ വായനയും

കേരളത്തിലെ വഹാബി-സലഫി പ്രസ്ഥാനങ്ങളും സ്വൂഫിസത്തെ ശിഈസവുമായി ചേർത്ത് വെച്ച് ചരിത്രനിഷേധം പ്രകടമാക്കുകയും സുന്നി പ്രതിനിധാനമവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന തീവ്ര സ്വൂഫി വിരുദ്ധരും സൂഫിസത്തെയും മസ്‌നവിയെയും വിമർശിക്കാൻ ഈ കഥയെ ഉദ്ധരിക്കുന്നത്, കൃതിയുടെ ആന്തരിക തലങ്ങളെ (Batin) പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളയുന്നത് കൊണ്ടാണ്. ഇസ്ലാമിക ചിന്തയിൽ ‘രൂപം’ (Form/Zaher), ‘സാരം’ (Meaning/Batin) എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു തലങ്ങളുണ്ട്. രൂപത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നവർ മസ്‌നവിയിലെ ഇത്തരം ഭാ​ഗങ്ങളെ അശ്ലീലമായി കാണുമ്പോൾ, സാരത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നവർ അതിലെ ആത്മീയ മുന്നറിയിപ്പുകളെ തിരിച്ചറിയുന്നു. പരിശുദ്ധ ഖുർആനിലും തിരു ഹദീസുകളിലും പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ​ഗുണപാഠകഥകളെ ഉപയോ​ഗിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തൗറാത്ത് നൽകപ്പെട്ടിട്ടും അത് അനുസരിക്കാത്തവരെ “ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ചുമക്കുന്ന കഴുത”യെന്നാണ് പരിശുദ്ധ ഖുർആൻ വിശേഷിപ്പിച്ചത് (സൂറഃ അൽ-ജുമുഅ: 5). കൂടാതെ ഫിഖഹ് ​ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ചില കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെയും അതിന്റെ ശിക്ഷകളുടെയും കാഠിന്യം പറയാൻ മൃ​ഗഭോ​ഗം, സ്വവർ​ഗഭോ​ഗം, ശവഭോ​ഗം പോലുള്ള ഹീനമായ കൃത്യങ്ങളെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത്തരം ഭാ​ഗങ്ങൾ സലഫികളുടെയും വഹാബികളുടെയും മദ്ഹബിന്റെ പണ്ഡിതന്മാരുടെയും ​ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് സന്ദർഭവും പശ്ചാത്തലവും പരി​ഗണിക്കാതെ ഉദ്ധരിച്ച് ഈ ​ഗ്രന്ഥങ്ങളെല്ലാം അശ്ലീല പരാമർശങ്ങളുൾക്കൊള്ളുന്ന ​ഗ്രന്ഥങ്ങളാണെന്ന് ആരെങ്കിലും ​ഗവേഷണം ചെയ്താൽ മസ്നവിയിൽ അശ്ലീലമാരോപിക്കുന്ന ഈ വിവേക ശൂന്യർ അത് അം​ഗീകരിക്കുമോ? തീർച്ചയായും ഇല്ല. ആ വിമർശനങ്ങൾക്കു തന്നെ യാതൊരു സാധൂകരണവുമില്ല.

ആത്മീയ പരിശീലനമില്ലാതെ സ്വന്തം ഇച്ഛകൾക്ക് അടിമപ്പെടുന്നവന്റെ അവസ്ഥ എത്രത്തോളം നികൃഷ്ടവും ഭയാനകവുമാണെന്ന് കാണിക്കാനാണ് റൂമി(റ) ഈ കഥ അവതരിപ്പിച്ചത്. കഥയുടെ അവസാന ഭാഗത്ത് റൂമി യജമാനത്തിയുടെ വിഡ്ഢിത്തത്തെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് എഴുതുന്നു:
آن کنیزک می‌شد و می‌گفت آه / کردی ای خاتون تو استا را به راه
کار بی‌استاد خواهی ساختن / جاهلانه جان بخواهی باختن
(മസ്‌നവി, പുസ്തകം 5, വരികൾ: 1385–1386)[cite: 12]
മലയാള പരിഭാഷ: “ആ ജോലിക്കാരി മടങ്ങിവന്ന് നിലവിളിച്ചു: ‘ഹേ യജമാനത്തീ, നീ ഗുരുവിനെ ഒഴിവാക്കി വലിയ തെറ്റ് ചെയ്തു! ഒരു ഗുരുവിന്റെ സഹായമില്ലാതെ നീ സ്വയം കാര്യം ചെയ്യാൻ തുനിഞ്ഞു; അജ്ഞതയാൽ സ്വന്തം ജീവൻ ബലിനൽകി!'”[cite: 5, 12]
ഈ പരാമർശങ്ങൾ ആരെങ്കിലും പ്രത്യക്ഷാർത്ഥത്തിൽ പരി​ഗണിക്കുമോ? ഇവിടെ ​ഗുരുശിഷ്യ ബന്ധമാണോ പ്രത്യക്ഷാർത്ഥത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്തത്. ഏറ്റവും നികൃഷ്ടമായ, നിന്ദ്യമായ ഈ ലൈം​ഗിക കുറ്റകൃത്യത്തെ കേവലമായി ആവിഷ്കരിച്ച് വായനക്കാരിലേക്ക് അധമവികാരങ്ങൾ സംക്രമിക്കലാണ് ഉദ്ദേശമെങ്കിൽ ഇവിടെ ​ഗുരുശിഷ്യബന്ധത്തെ പരാമർശിക്കുന്നതിൽ എന്ത് സാം​ഗത്യം?

ഉപസംഹാരം

ചുരുക്കത്തിൽ മൗലാനാ ജലാലുദ്ദീൻ റൂമി(റ) യുടെ മസ്‌നവിയിലെ അഞ്ചാം പുസ്തകത്തിലെ വീട്ടുജോലിക്കാരിയുടെയും കഴുതയുടെയും കഥ കേവലം ഒരു സാഹിത്യ വിനോദമോ അശ്ലീല വിവരണമോ അല്ല; മറിച്ച്, അത് മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിനെയും നഫ്സിനെയും കുറിച്ചുള്ള അത്യന്തം ഗൗരവമേറിയ ഒരു സ്വൂഫി നിരീക്ഷണമാണ്. റെയ്നോൾഡ് എ. നിക്കോൾസൺ, ജാവേദ് മുജദ്ദിദി, ഇസ്മായിൽ അങ്കാരവി, അഷ്റഫലി ഥാനവി, അയ്യൂബ് പാർസ തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ പണ്ഡിതന്മാരുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ സമഗ്രമായി വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ താഴെ പറയുന്ന പ്രധാന നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും:
നഫ്സിന്റെ നിന്ദ്യതയും അധമത്വവുമാണ് ഇതിൽ ആവിഷ്കരിക്കുന്നത്. മനുഷ്യനിലെ ശരീര കാമനകൾ അനിയന്ത്രിതമായ മൃഗത്തെപ്പോലെയാണ്. ശിക്ഷണവും (ശരീഅത്ത്) വിവേകവുമില്ലാതെ അതിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ആത്മീയ നാശത്തിന് കാരണമാകും. അന്ധമായ അനുകരണത്തിന്റെ അപകടമാണ് ഇതിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ആത്മീയ പാതയിൽ യഥാർത്ഥ അറിവോ പരിശീലനമോ ഇല്ലാതെ, മഹത്തുക്കളുടെ ബാഹ്യ പ്രവൃത്തികളെ മാത്രം അന്ധമായി അനുകരിക്കുന്നവൻ (തഖ്ലീദേ ജാഹിലാന) സ്വന്തം ആത്മാവിനെ വിനാശത്തിലേക്ക് തള്ളിയിടുന്നു. അതുകൊണ്ടൊക്കെ തന്നെയാണ് ആത്മീയ ഗുരുവിന്റെ (മുർഷിദ്) അനിവാര്യതയും ഈ കഥ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നത്. ഒരു ആചാര്യന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശമില്ലാതെ സ്വന്തം അനുമാനങ്ങളെ മാത്രം വിശ്വസിച്ച് നഫ്സുമായി പോരാടാൻ ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെടുന്നവൻ ആത്മീയമായി മരിക്കും. ബാഹ്യമായ പദപ്രയോഗങ്ങളെ മാത്രം മുറുകെപ്പിടിച്ച് സ്വൂഫി പാരമ്പര്യത്തെയും മസ്‌നവിയെയും ആക്ഷേപിക്കുന്ന പ്രചാരണങ്ങൾ, കാവ്യത്തിന്റെ രൂപക സ്വഭാവത്തെയും (Allegorical method) മുസ് ലിം സമൂഹങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന പാരമ്പര്യ ബോധന സമ്പ്രദായങ്ങളെയും തിരിച്ചറിയാത്തതിന്റെ ഫലമാണ് . റൂമിയുടെ കാവ്യസന്ദേശം ബാഹ്യമായ കഥയ്ക്കപ്പുറമുള്ള ആത്മീയ ഉപദേശത്തെ സ്വീകരിക്കാനാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.