സൈനുദ്ദീൻ മന്ദലാംകുന്ന്
ഇന്ത്യൻ മതേതരത്വത്തിന്റെ ചരിത്രപരവും സൈദ്ധാന്തികവുമായ ചട്ടക്കൂടുകളെ പുനർവിചാരണ ചെയ്ത പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്തകനാണ് അഖീൽ ബിൽഗാമി. മതേതരത്വം എന്നത് ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്നും സാമൂഹിക ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ നിന്നും വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന സാർവത്രികമോ അല്ലെങ്കിൽ കേവല ധാർമ്മികമോ ആയ ആശയമല്ലെന്നതാണ് ബിൽഗാമിയുടെ ചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വം. ഓരോ സമൂഹത്തിലെയും സവിശേഷമായ രാഷ്ട്രീയ തിന്മകളെയും സാമുദായിക സംഘർഷങ്ങളെയും ചെറുക്കുന്നതിനായി ഉരുത്തിരിയുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ നിലപാടാണ് മതേതരത്വം. മതേതരത്വം സ്വയം ഒരു ആത്യന്തിക നന്മയായി വർത്തിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച്, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം, സാമൂഹിക സമത്വം, ശാന്തി, സഹവർത്തിത്വം തുടങ്ങിയ മൗലിക മൂല്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രായോഗിക ഉപകരണം മാത്രമാണത്.
ഇന്ത്യൻ മതേതരത്വത്തിന്റെ ചരിത്രപരവും സൈദ്ധാന്തികവുമായ ചട്ടക്കൂടുകളെ പുനർവിചാരണ ചെയ്ത പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്തകനാണ് അഖിൽ ബിൽഗാമി. മതേതരത്വം എന്നത് ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്നും സാമൂഹിക ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ നിന്നും വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന സാർവത്രികമോ അല്ലെങ്കിൽ കേവല ധാർമ്മികമോ ആയ ആശയമല്ലെന്നതാണ് ബിൽഗാമിയുടെ ചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാന തത്ത്വം. ഓരോ സമൂഹത്തിലെയും സവിശേഷമായ രാഷ്ട്രീയ തിന്മകളെയും സാമുദായിക സംഘർഷങ്ങളെയും ചെറുക്കുന്നതിനായി ഉരുത്തിരിയുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ നിലപാടാണ് മതേതരത്വം. മതേതരത്വം സ്വയം ഒരു ആത്യന്തിക നന്മയായി വർത്തിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച്, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം, സാമൂഹിക സമത്വം, ശാന്തി, സഹവർത്തിത്വം തുടങ്ങിയ മൗലിക മൂല്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രായോഗിക ഉപകരണം മാത്രമാണത്.
പാശ്ചാത്യ ചരിത്ര പശ്ചാത്തലത്തിൽ വികസിച്ചുവന്ന മതേതര മാതൃകകളെ അതേപടി പകർത്തിവെക്കുന്നതാണ് ഉദാരവൽക്കരണ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ പ്രധാന പോരായ്മയെന്ന് ബിൽഗാമി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ വികസിച്ചുവന്ന മതേതര മാതൃക പ്രധാനമായും ഭരണകൂടവും മതവും തമ്മിൽ കർശനമായ വേർതിരിവ് (‘Wall of Separation’) നിലനിർത്തുന്നതിലാണ് ഊന്നൽ നൽകുന്നത്. എന്നാൽ ഇന്ത്യയെപ്പോലുള്ള ഒരു ബഹുസ്വര സമൂഹത്തിൽ മതം എന്നത് കേവലമൊരു വ്യക്തിഗത വിശ്വാസം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ജനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിന്റെയും ധാർമ്മിക സ്വത്വത്തിന്റെയും ആഴത്തിലുള്ള ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ, പാശ്ചാത്യ ലിബറൽ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ അതേപടി പകർത്തിവെച്ച് മതത്തെ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായി നിഷേധിക്കുന്നത് പ്രായോഗികമല്ലെന്ന് ബിൽഗാമി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയെപ്പോലുള്ള ബഹുസ്വരവും സങ്കീർണ്ണവുമായ സമൂഹങ്ങളിൽ, ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയതയെ പ്രതിരോധിക്കാനും മതസൗഹാർദ്ദം പുലർത്താനും കേവല അന്യവൽക്കരണത്തിലൂടെ സാധ്യമല്ല. വിശ്വാസങ്ങളെയും വിശ്വാസികളെയും അന്യവത്കരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു സമീപനമല്ല വേണ്ടത് എന്നാണ് ഇവിടെ വിവക്ഷ. അഥവാ മതേതരത്വത്തിന്റെ പേരിൽ മതപരമായ മൂല്യങ്ങളെ പൊതുചർച്ചകളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി മാറ്റിനിർത്തുമ്പോൾ, ആധുനിക മതേതര രാഷ്ട്രം തങ്ങളുടെ സംസ്കാരത്തിനും ആത്മീയ ജീവിതത്തിനും എതിരാണെന്ന ഭയവും അപകർഷതാബോധവും സാധാരണ വിശ്വാസികളിൽ ഉണ്ടാകുന്നു. ഇത് മതേതരത്വത്തെ ജനകീയ അടിത്തറയുള്ള ഒരു തത്ത്വമാക്കുന്നതിന് പകരം, ഉപരിവർഗ്ഗ പ്രമാണിമാർ മുകളിൽ നിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ഒരു ബാഹ്യ ആശയമാക്കി (External Reason) മാറ്റുന്നു. ഭൂരിപക്ഷവാദത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ മതപരമായ മൂല്യങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി മാറ്റിനിർത്തുന്നത് വിപരീതഫലം ചെയ്യും. ഇത് ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയതയ്ക്ക് കളമൊരുക്കലായി തീരും (Handing Over Religion to Extremists).
മതേതര പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ മതപരമായ ഭാഷയെയും മൂല്യങ്ങളെയും കേവലം അന്ധവിശ്വാസമെന്നോ വിപത്തെന്നോ കണ്ട് പൂർണ്ണമായി തള്ളിപ്പറയുമ്പോൾ, “മതത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും സംരക്ഷകർ ഞങ്ങൾ മാത്രമാണ്” എന്ന് അവകാശപ്പെടാൻ ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയ ശക്തികൾക്ക് (Majoritarian Forces) എളുപ്പത്തിൽ സാധിക്കുന്നു. മതേതരത്വം എന്നത് ‘മതവിരുദ്ധത’യാണെന്ന വ്യാജ പ്രചാരണം നടത്തി സാധാരണക്കാരെ വർഗീയമായി ധ്രുവീകരിക്കാൻ ഭൂരിപക്ഷവാദികൾക്ക് ഈ ഒഴിവാക്കൽ അവസരമൊരുക്കുന്നു.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബാഹ്യ യുക്തിക്ക് പകരമുള്ള മതത്തിൽ നിന്നു തന്നെയുള്ള ഒരു ആന്തരിക യുക്തി (Internal Reasons)യാണ് ഇവിടെ പ്രയോഗിക്കേണ്ടതെന്ന് ബിൽഗാമി വാദിക്കുന്നു.
ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയതയെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കേവല ഉദാരവൽക്കരണ വാദങ്ങളോ ബാഹ്യ നിയമങ്ങളോ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചാൽ അത് ജനങ്ങളുടെ ആത്മീയ ബോധ്യങ്ങളെ സ്പർശിക്കില്ല. അതിന് പകരം, ഓരോ മതത്തിനുമുള്ളിലെത്തന്നെ സഹിഷ്ണുതയുടെയും മാനവികതയുടെയും പാരമ്പര്യങ്ങളെ കണ്ടെത്തി പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം. ഉദാഹരണത്തിന്, മഹാത്മാഗാന്ധി തന്റെ സഹിഷ്ണുതാ നിലപാടുകൾ രൂപപ്പെടുത്തിയത് ഹിന്ദുധർമ്മത്തിലെയും മറ്റ് മതങ്ങളിലെയും ആത്മീയ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ്. ഭക്തനായ ഒരു വ്യക്തിക്ക് തന്റെ മതവിശ്വാസം ഉപേക്ഷിക്കാതെ തന്നെ, സ്വന്തം വിശ്വാസത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുതന്നെ മറ്റുള്ളവരെ ആദരിക്കാനുള്ള ‘ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ’ (Internal Reasons) നൽകാൻ ഇത്തരം സമീപനത്തിലൂടെ സാധിക്കും.
ചുരുക്കത്തിൽ മതേതരത്വം എന്നത് മതത്തെ പൂർണ്ണമായി നിരസിക്കലോ ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്ന് അതിനെ പാടെ ഒറ്റപ്പെടുത്തലോ അല്ല, മറിച്ച് വ്യത്യസ്ത മതവിഭാഗങ്ങളും ഭരണകൂടവും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന നിരന്തരവും സർഗ്ഗാത്മകവുമായ ‘മധ്യസ്ഥത’ (Negotiation) ആണെന്ന ബിൽഗാമിയുടെ വീക്ഷണം സവിശേഷമായ ശ്രദ്ധ അർഹിക്കുന്നു.
ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ മതേതര കാഴ്ചപ്പാടിനെ ബിൽഗാമി ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുകയും അതിലെ പ്രധാന ഘടനാപരമായ ദൗർബല്യത്തെ “ആർക്കിമിഡിയൻ മതേതരത്വം” (Archimedean Secularism) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗ്രീക്ക് ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനായ ആർക്കിമിഡീസ് ഭൗതിക ലോകത്തിന് പുറത്ത് നിൽക്കാൻ ഒരു കേന്ദ്രം ലഭിച്ചാൽ ഭൂമിയെ മുഴുവൻ അളന്നു മാറ്റാമെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടതുപോലെ, നെഹ്റൂവിയൻ മാതൃക മതേതരത്വത്തെ സമൂഹത്തിലെ വാസ്തവിക രാഷ്ട്രീയ-മതാത്മക പ്രതിബദ്ധതകൾക്ക് പൂർണ്ണമായും പുറത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു ഉന്നത ആദർശമായി സങ്കൽപ്പിച്ചു. ഈ ആർക്കിമിഡിയൻ നിലപാട് നെഹ്റൂവിയൻ ഭരണകൂടത്തിന് മതേതരത്വത്തിന് ഭരണഘടനയിലൂടെ നടപടിക്രമപരമായ മുൻഗണന (procedural priority) നൽകാൻ സഹായകരമായി.
ആർക്കിമിഡിയൻ മതേതരത്വം:
നെഹ്റൂവിയൻ മാതൃകയുടെ തത്ത്വചിന്താപരമായ പരിമിതികൾ:
ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ മതേതര കാഴ്ചപ്പാടിനെ ബിൽഗാമി ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യുകയും അതിലെ പ്രധാന ഘടനാപരമായ ദൗർബല്യത്തെ “ആർക്കിമിഡിയൻ മതേതരത്വം” (Archimedean Secularism) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗ്രീക്ക് ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനായ ആർക്കിമിഡീസ് ഭൗതിക ലോകത്തിന് പുറത്ത് നിൽക്കാൻ ഒരു കേന്ദ്രം ലഭിച്ചാൽ ഭൂമിയെ മുഴുവൻ അളന്നു മാറ്റാമെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടതുപോലെ, നെഹ്റൂവിയൻ മാതൃക മതേതരത്വത്തെ സമൂഹത്തിലെ വാസ്തവിക രാഷ്ട്രീയ-മതാത്മക പ്രതിബദ്ധതകൾക്ക് പൂർണ്ണമായും പുറത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു ഉന്നത ആദർശമായി സങ്കൽപ്പിച്ചു. ഈ ആർക്കിമിഡിയൻ നിലപാട് നെഹ്റൂവിയൻ ഭരണകൂടത്തിന് മതേതരത്വത്തിന് ഭരണഘടനയിലൂടെ നടപടിക്രമപരമായ മുൻഗണന (procedural priority) നൽകാൻ സഹായകരമായി.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ ദശകങ്ങളിൽ സർക്കാരിന്റെ വികസന മാതൃകകൾക്കും ശാസ്ത്രീയ ബോധത്തിനും (scientific temper) അടിത്തറയിടാൻ ഇതിന് കഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ, സമൂഹത്തിലെ വിവിധ മതവിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരസ്പര സംവാദത്തിലൂടെയോ ഉഭയകക്ഷി സമ്മതിയിലൂടെയോ അല്ല ഇത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. ഒരു ദേശീയ ഉപരിവർഗ്ഗ പ്രമാണിമാരുടെ സംഘം മേൽത്തട്ടിൽ നിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ഒരു തത്ത്വമായതുകൊണ്ടുതന്നെ, ജനങ്ങളുടെ കാതലും സ്ഥിരവുമായ (substantive) ആത്മീയ ബോധ്യങ്ങളിൽ ഈ മതേതരത്വത്തിന് സ്ഥാനം ലഭിച്ചില്ല. ഇതിന്റെ ഫലമായി നെഹ്റൂവിയൻ മതേതരത്വത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ സാമുദായിക ധ്രുവീകരണങ്ങളെ എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; മറിച്ച് അതിനൊരു ‘താൽക്കാലിക തടഞ്ഞുനിർത്തൽ പ്രക്രിയയായി’ (holding process) മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കാൻ സാധിച്ചുള്ളൂ എന്ന് ബിൽഗാമി വാദിക്കുന്നു. നെഹ്റുവിന്റെ വ്യക്തിപ്രഭാവവും ഭരണഘടനാപരമായ സന്ദേശങ്ങളും നിലനിന്ന കാലത്തോളം ഇത് പ്രഭാവത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ചെങ്കിലും, എൺപതുകൾക്കു ശേഷം ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയതയും (Hindutva) സാമുദായിക രാഷ്ട്രീയവും ശക്തമായപ്പോൾ ഈ ആർക്കിമിഡിയൻ തത്ത്വം തകരുകയും ജനസമ്മതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ദുർബലമാവുകയും ചെയ്തു. ഇക്കാര്യം സൂക്ഷ്മമായ വിശദാംശങ്ങളോടെ വിശദീകരിക്കാം:
നെഹ്റൂവിയൻ മതേതരത്വം നേരിട്ട പ്രധാന ദൗർബല്യം അത് “ആർക്കിമിഡിയൻ” ആയിരുന്നു എന്നതാണെന്ന് ബിൽഗാമി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഭൗതിക ലോകത്തിന് പുറത്തുനിന്നുകൊണ്ട് ഭൂമിയെ നിരീക്ഷിക്കാൻ ആർക്കിമിഡീസ് ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ, ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിലെ യഥാർത്ഥ മതാത്മകവും സാമുദായികവുമായ വൈവിധ്യങ്ങൾക്കും ബന്ധങ്ങൾക്കും ‘പുറത്ത്’ നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു ഉന്നത തത്ത്വമായാണ് നെഹ്റൂവിയൻ ഭരണകൂടം മതേതരത്വത്തെ സങ്കൽപ്പിച്ചത്.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദേശീയ ഉപരിവർഗ്ഗ പ്രമാണിമാർ (Pan-Indian Elite) ഭരണഘടനയിലൂടെ മതേതരത്വത്തിന് നടപടിക്രമപരമായ മുൻഗണന (procedural priority) നൽകി. എന്നാൽ, ഇത് ഹിന്ദു, മുസ്ലിം തുടങ്ങിയ വിവിധ മതവിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ താഴെത്തട്ടിൽ നടന്ന തുറന്ന സംവാദത്തിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പരസ്പര ധാരണയോടുകൂടിയുള്ള ഉഭയകക്ഷി സമ്മതിയിലൂടെയോ (Negotiation) രൂപപ്പെട്ടതായിരുന്നില്ല. കാതലായതും സ്ഥിരവുമായ ആത്മീയ അംഗീകാരത്തിന്റെ കുറവ് (Lack of Substantive Authority) എന്നാണ് ബിൽഗാമി ഇതിനെ നിർവ്വചിക്കുന്നത്.
മേൽത്തട്ടിൽ നിന്ന് ഒരു ഭരണഘടനാ തത്ത്വമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് തന്നെ, ഈ മതേതരത്വത്തിന് സാധാരണക്കാരായ വിശ്വാസികളുടെ മനസ്സിൽ ഒരു യഥാർത്ഥ ആത്മീയ-ധാർമ്മിക സ്ഥാനം (substantive authority) നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
വിശ്വാസികളായ ജനങ്ങൾക്ക് അവരുടെ സ്വന്തം മതപരമായ അനുഭൂതികളിൽ നിന്ന് മതേതരവാദികളാകാനുള്ള ‘ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ’ (Internal Reasons) നൽകാൻ നെഹ്റൂവിയൻ ശൈലിക്ക് സാധിച്ചില്ല എന്നും ബിൽഗാമി നിരീക്ഷിക്കുന്നു. പകരം, അത് ശാസ്ത്രീയ ബോധം (scientific temper), വികസനം, നിയമപരിഷ്കാരം തുടങ്ങിയ ബാഹ്യമായ (External) ആശയങ്ങളെ മുൻനിർത്തിയാണ് ഉയർന്നുവന്നത്.
തൽഫലമായി, ഇന്ത്യയുടെ ആധുനികീകരണത്തിനും സ്ഥാപന നിർമ്മിതിക്കും ഇത് സഹായിച്ചെങ്കിലും, ജനങ്ങളുടെ ഉള്ളിലുള്ള സാമുദായിക ബോധത്തെ അത് പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധീകരിക്കുകയോ മാറ്റിയെടുക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. ഇക്കാര്യം വിശദീകരിക്കുമ്പോൾ Holding Process എന്നൊരാശയം ബിൽഗാമി മുന്നോട്ടു വെക്കുന്നുണ്ട്. അഥവാ ‘താൽക്കാലിക തടഞ്ഞുനിർത്തൽ പ്രക്രിയ’ (Holding Process).
ബിൽഗാമിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, സമഗ്രമായ ഒരു സാമൂഹിക പരിവർത്തനത്തിലൂടെ സാമുദായിക സംഘർഷങ്ങളെ എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ നെഹ്റൂവിയൻ മാതൃകയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. അതിന് കഴിഞ്ഞത് സാമുദായിക വർഗീയതയെ താത്കാലികമായി അണക്കെട്ടി നിർത്താൻ (Holding Process) മാത്രമാണ്.
ഒരു നദിക്ക് കുറുകെ നിർമ്മിക്കുന്ന താൽക്കാലിക അണക്കെട്ട് പോലെയാണ് ഈ മതേതരത്വം പ്രവർത്തിച്ചത്. നദിയുടെ ഒഴുക്ക് (സാമുദായിക ധ്രുവീകരണം) നിലച്ചിരുന്നില്ല, മറിച്ച് അണക്കെട്ടിന് പിന്നിൽ തടഞ്ഞുനിർത്തപ്പെടുക മാത്രമാണ് ചെയ്തത്. എന്നാൽ നെഹ്റുവിയൻ മതേതരത്വം അണക്കെട്ടുപോലെ തടഞ്ഞുനിർത്തിയിരുന്ന ഈ സാമൂദായിക, വർഗീയ ഭൂതം എല്ലാ അണക്കെട്ടുകളും തകർത്ത് എൺപതുകളിൽ ഉയർന്നു വരികയും ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തെയും അതിന്റെ മതേതരമായ ഉള്ളടക്കത്തെയും കലുശിതമാക്കി മുന്നേറുകയുമാണ്. നെഹ്റുവിന്റെ Holding Process അഥവാ ‘തടഞ്ഞുനിർത്തൽ പ്രക്രിയ’ ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങൾ നിലനിന്ന കാലത്തോളം വിജയകരമായി പ്രവർത്തിച്ചു എന്നും അഖീൽ ബിൽഗാമി നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്. ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ ശക്തമായ വ്യക്തിപ്രഭാവമാണ് ഇതിന് അടിത്തറയൊരുക്കിയതെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
എന്നാൽ 1980-കളോടെ അവസ്ഥ മാറി. നെഹ്റൂവിയൻ ആധിപത്യം ദുർബലമാവുകയും ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയത (Hindutva) ജനങ്ങളെ സാമുദായികമായി സംഘടിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ജനങ്ങൾക്ക് ഈ ആർക്കിമിഡിയൻ മതേതരത്വത്തോട് വൈകാരികമായ പ്രതിബദ്ധതയൊന്നും തോന്നാതായി. ജനങ്ങളുടെ കാതലായ (Substantive) മതവിശ്വാസങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒന്നായതുകൊണ്ട് തന്നെ, വർഗീയതയുടെ അക്രമാസക്തമായ രാഷ്ട്രീയ തരംഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ നെഹ്റൂവിയൻ മതേതരത്വം എന്ന അണക്കെട്ട് തകരുകയും ജനസമ്മതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ദുർബലമാവുകയും ചെയ്തു.
ജനങ്ങളുടെ ആത്മീയ ബോധ്യങ്ങളെ ഒഴിവാക്കി മേൽത്തട്ടിൽ നിന്ന് സ്ഥാപിച്ചെടുത്ത മതേതരത്വം വർഗീയതയെ ‘ഇല്ലാതാക്കുകയായിരുന്നില്ല, താൽക്കാലികമായി ഒതുക്കിനിർത്തുക മാത്രമായിരുന്നു’ എന്ന് ബിൽഗാമി വാദിക്കുന്നു. അതിനാൽ, മതേതരത്വം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ അത് സമൂഹത്തിന്റെ ആന്തരിക മൂല്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ സംവാദങ്ങളിലൂടെയും (Negotiation) ധാരണകളിലൂടെയും പുനർജനിക്കണം എന്ന് അഖീൽ ബിൽഗാമി നിരീക്ഷിക്കുന്നു.(Two Concepts of Secularism: Reason, Modernity, and Archimedean Ideal by Akeel Bilgrami — A Summary)
ആർക്കിമിഡിയൻ മാതൃകയുടെ ദൗർബല്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ബിൽഗാമി മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന പ്രധാന സിദ്ധാന്തമാണ് “മധ്യസ്ഥതയിലധിഷ്ഠിതമായ മതേതരത്വം” അല്ലെങ്കിൽ “ഉരുത്തിരിയുന്ന മതേതരത്വ മാതൃക” (Negotiated or Emergent Secularism). ഈ മാതൃക മതേതരത്വത്തെ ഒരു ബാഹ്യ അടിച്ചേൽപ്പിക്കലായല്ല, മറിച്ച് സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്ത മതവിഭാഗങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ മൂല്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ജനാധിപത്യ സംവാദത്തിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന ഒന്നായാണ് കാണുന്നത്. ഈ ആശയത്തിന് തത്ത്വചിന്താപരമായ അടിത്തറ നൽകാൻ ബ്രിട്ടീഷ് തത്ത്വചിന്തകനായ ബർണാഡ് വില്യംസ് അവതരിപ്പിച്ച ‘ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ’ (Internal Reasons) എന്ന സങ്കൽപ്പത്തെ ബിൽഗാമി അവലംബിക്കുന്നു. ബാഹ്യ കാരണങ്ങൾ (External Reasons) എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ സമൂഹത്തിന്റെയോ നിലവിലുള്ള താൽപ്പര്യങ്ങൾക്കും മൂല്യങ്ങൾക്കും പുറത്തുനിന്നുകൊണ്ട് നൽകപ്പെടുന്ന ന്യായീകരണങ്ങളാണ്. നെഹ്റൂവിയൻ മാതൃക മതേതരത്വത്തിനായി നൽകിയത് ഇത്തരം ബാഹ്യ യുക്തികളായിരുന്നു. ഇത് വിശ്വാസികളായ ജനങ്ങളിൽ തങ്ങളുടെ സംസ്കാരത്തിന് മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമായി അനുഭപ്പെടാൻ ഇടയാക്കി. മറിച്ച്, ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വന്തം ധാർമ്മിക മനസ്സിലും മതപരമായ വിഹിതങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്ന തത്ത്വങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതാണ്. ഒരു ഭക്തനായ വ്യക്തിക്ക് തന്റെ മതപരമായ ഭക്തി പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കാതെ തന്നെ, സ്വന്തം മതത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങളിൽ നിന്നുകൊണ്ടുതന്നെ മറ്റുള്ളവരുടെ അവകാശങ്ങളെ മാനിക്കാനും രാഷ്ട്രത്തിൽ നിന്ന് മതത്തെ മാറ്റിനിർത്താനും കഴിയും. ഇത്തരത്തിൽ, മതങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ സഹിഷ്ണുതാപൂർവ്വമായ ധാർമ്മിക വിഹിതങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവയെ രാഷ്ട്രീയ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ സംവാദത്തിന് കൊണ്ടുവരികയാണ് മധ്യസ്ഥതാ മാതൃക ചെയ്യുന്നത്.
സങ്കൽപ്പിക ആന്തരികതയും മധ്യസ്ഥതാ മാതൃകയും: ബിൽഗാമിയുടെ ബദൽ
ആർക്കിമിഡിയൻ മാതൃകയുടെ ദൗർബല്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ബിൽഗാമി മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന പ്രധാന സിദ്ധാന്തമാണ് “മധ്യസ്ഥതയിലധിഷ്ഠിതമായ മതേതരത്വം” അല്ലെങ്കിൽ “ഉരുത്തിരിയുന്ന മതേതരത്വ മാതൃക” (Negotiated or Emergent Secularism). ഈ മാതൃക മതേതരത്വത്തെ ഒരു ബാഹ്യ അടിച്ചേൽപ്പിക്കലായല്ല, മറിച്ച് സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്ത മതവിഭാഗങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ മൂല്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ജനാധിപത്യ സംവാദത്തിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന ഒന്നായാണ് കാണുന്നത്. ഈ ആശയത്തിന് തത്ത്വചിന്താപരമായ അടിത്തറ നൽകാൻ ബ്രിട്ടീഷ് തത്ത്വചിന്തകനായ ബർണാഡ് വില്യംസ് അവതരിപ്പിച്ച ‘ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ’ (Internal Reasons) എന്ന സങ്കൽപ്പത്തെ ബിൽഗാമി അവലംബിക്കുന്നു. ബാഹ്യ കാരണങ്ങൾ (External Reasons) എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ സമൂഹത്തിന്റെയോ നിലവിലുള്ള താൽപ്പര്യങ്ങൾക്കും മൂല്യങ്ങൾക്കും പുറത്തുനിന്നുകൊണ്ട് നൽകപ്പെടുന്ന ന്യായീകരണങ്ങളാണ്. നെഹ്റൂവിയൻ മാതൃക മതേതരത്വത്തിനായി നൽകിയത് ഇത്തരം ബാഹ്യ യുക്തികളായിരുന്നു. ഇത് വിശ്വാസികളായ ജനങ്ങളിൽ തങ്ങളുടെ സംസ്കാരത്തിന് മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമായി അനുഭപ്പെടാൻ ഇടയാക്കി. മറിച്ച്, ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വന്തം ധാർമ്മിക മനസ്സിലും മതപരമായ വിഹിതങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്ന തത്ത്വങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതാണ്. ഒരു ഭക്തനായ വ്യക്തിക്ക് തന്റെ മതപരമായ ഭക്തി പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കാതെ തന്നെ, സ്വന്തം മതത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങളിൽ നിന്നുകൊണ്ടുതന്നെ മറ്റുള്ളവരുടെ അവകാശങ്ങളെ മാനിക്കാനും രാഷ്ട്രത്തിൽ നിന്ന് മതത്തെ മാറ്റിനിർത്താനും കഴിയും. ഇത്തരത്തിൽ, മതങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ സഹിഷ്ണുതാപൂർവ്വമായ ധാർമ്മിക വിഹിതങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവയെ രാഷ്ട്രീയ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ സംവാദത്തിന് കൊണ്ടുവരികയാണ് മധ്യസ്ഥതാ മാതൃക ചെയ്യുന്നത്. ഈ പ്രക്രിയയെ വിശദീകരിക്കാൻ ബിൽഗാമി ഒരു ‘ഏണിയുടെ’ (ladder) സങ്കൽപ്പം ഉപയോഗിക്കുന്നു. മതേതരത്വം ആദ്യം മതപരമായ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏണിയിലൂടെ മുകളിലേക്ക് കയറണം. അതായത്, മതവിഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ആവശ്യങ്ങളും ഭയങ്ങളും പരസ്പരം തുറന്നുപറഞ്ഞ് രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തിൽ ഏർപ്പെടണം. അങ്ങനെ പരസ്പര ധാരണയുടെയും നീതിയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ മതേതര സമാധാനം ഒരു കരാറായി രൂപപ്പെട്ടതിനു ശേഷം മാത്രമേ രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും ആ ഏണി തട്ടിമാറ്റാനും (kick the ladder away) മതേതരത്വത്തിന് സ്വയംഭൂവായ സ്വീകാര്യത നേടാനും സാധിക്കൂ.
ആധുനികതാ വിരുദ്ധതയോടുള്ള പ്രതികരണവും പാരമ്പര്യ വിമർശനവും
ഇന്ത്യൻ മതേതരത്വത്തെ വിമർശിച്ച ആന്റി-മോഡേണിസ്റ്റ് (Anti-Modernist) ചിന്തകരായ ആശിഷ് നന്ദി (Ashis Nandy), പാർത്ഥ ചാറ്റർജി (Partha Chatterjee) എന്നിവരുടെ ആന്റി-സെക്യുലറിസ്റ്റ് വാദങ്ങളെ ബിൽഗാമി കർശനമായി തള്ളിക്കളയുന്നു. ആധുനികതയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ വിദേശീയമായ ചട്ടക്കൂടുകളുമാണ് സാമുദായിക ധ്രുവീകരണങ്ങൾക്ക് കാരണമെന്നും, മതേതരത്വത്തിന് പകരം പ്രാചീനമായ അല്ലെങ്കിൽ പ്രീ-മോഡേൺ (pre-modern) നാടോടി മതപാരമ്പര്യങ്ങളിലെ സഹിഷ്ണുത വീണ്ടെടുക്കണമെന്നും നന്ദി വാദിച്ചിരുന്നു. ഈ വാദത്തിലെ മൂന്ന് പ്രധാന ദൗർബല്യങ്ങൾ ബിൽഗാമി തുറന്നുകാട്ടുന്നു. അതിൽ ആദ്യത്തെ ദൗർബല്യത്തെ ബിൽഗാമി വിളിക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായ നിഷ്കളങ്കതയുടെ വ്യാജനിർമ്മിതി എന്നാണ്. പ്രീ-മോഡേൺ കാലഘട്ടത്തിലെ മതങ്ങൾ തികച്ചും സഹിഷ്ണുത നിറഞ്ഞതായിരുന്നുവെന്ന ആന്റി-മോഡേണിസ്റ്റുകളുടെ വീക്ഷണം ചരിത്രപരമായ തെറ്റാണ്. ബ്രാഹ്മണ്യ ഭൂരിപക്ഷവാദവും ജാതീയമായ അടിച്ചമർത്തലുകളും ക്രൂരമായ അസമത്വങ്ങളും ആധുനിക ഭരണകൂടം നിലവിൽ വരുന്നതിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഇവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു.
ആധുനികതയുടെ ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത സാന്നിധ്യം (Ineradicable Modernity) എന്ന യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ബിൽഗാമി ഇവിടെ സവിശേഷം എടുത്തു പറയുന്നുണ്ട്. ആധുനികത ഇന്ന് ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിലും ജനങ്ങളുടെ ബോധത്തിലും ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിക്കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ നിന്ന് പ്രീ-മോഡേൺ നാടോടി സങ്കൽപ്പങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങാമെന്നത് ഒരു പരമ്പരാഗത ഗൃഹാതുരത്വം (traditionalist nostalgia) മാത്രമാണ്.
രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധത്തിന്റെ ആവശ്യകതയെയാണ് ഈ സന്ദർഭത്തിൽ അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറയുന്നത്. വർഗീയതയ്ക്കെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം ആധുനിക രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ടുതന്നെ നടപ്പിലാക്കണം. മതേതര ആധുനികതയെ പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളയുന്നത് തീവ്ര ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയ ശക്തികൾക്ക് കളമൊരുക്കാൻ മാത്രമേ സഹായിക്കൂ എന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
ഗാന്ധിയൻ സഹിഷ്ണുതയും നെഹ്റൂവിയൻ ഭരണഘടനാവാദവും
ഗാന്ധിജിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകളെയും നെഹ്റുവിന്റെ ഭരണഘടനാ കാഴ്ചപ്പാടുകളെയും താരതമ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് ബിൽഗാമി ഒരപൂർവ്വ വിശകലനം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. നെഹ്റു ആധുനിക ഭരണകൂടത്തിന്റെ കേവല മതേതരത്വത്തിൽ (statist secularism) ഉറച്ചുനിന്നപ്പോൾ, ഗാന്ധിജി മതപരമായ ആത്മീയ ധാരണകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ‘സർവ്വധർമ്മ സമഭാവം’ എന്ന ആശയമാണ് മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. ഗാന്ധിയൻ സമീപനത്തിന്റെ സവിശേഷത അത് ജനങ്ങൾക്ക് മതേതരത്വത്തിനായുള്ള ‘ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ’ നൽകി എന്നതാണ്. ഭക്തനായ ഒരു ഹിന്ദുവിന് സ്വന്തം വിശ്വാസത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ടുതന്നെ മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ എങ്ങിനെ ആദരിക്കാമെന്ന് ഗാന്ധിജി കാട്ടിക്കൊടുത്തു. എന്നാൽ, ഗാന്ധിയൻ മാതൃകയ്ക്ക് വ്യക്തമായ ഒരു ലിബറൽ ഭരണഘടനാ സ്ഥാപന രൂപം നൽകാൻ സാധിച്ചില്ല. മറിച്ച്, നെഹ്റൂവിയൻ മാതൃക ശക്തമായ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ പണിതുയർത്തിയെങ്കിലും അത് ജനങ്ങളുടെ മതപരമായ ആന്തരിക യുക്തികളുമായി സംവാദത്തിലേർപ്പെട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഗാന്ധിയൻ പാരമ്പര്യത്തിലെ ‘ആന്തരിക ധാർമ്മിക ബോധ്യങ്ങളെയും’ നെഹ്റൂവിയൻ പാരമ്പര്യത്തിലെ ‘ഭരണഘടനാപരമായ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളെയും’ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു പുതിയ സംവാദ മാതൃകയാണ് ബിൽഗാമി ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.
ഭൂരിപക്ഷവാദത്തിനെതിരായ താൽകാലിക പ്രതിരോധവും പ്രായോഗിക ചട്ടക്കൂടും
സമകാലിക ഇന്ത്യയിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഭൂരിപക്ഷവാദവും (Hindutva) ന്യൂനപക്ഷ പാർശ്വവൽക്കരണവും നേരിടാൻ ബിൽഗാമിയുടെ മധ്യസ്ഥതാ സിദ്ധാന്തം വലിയ വഴികാട്ടിയാണ്. ഭൂരിപക്ഷവാദത്തെ ചെറുക്കാൻ മതപരമായ മൂല്യങ്ങളെ തികച്ചും മാറ്റിനിർത്തുന്ന നെഹ്റൂവിയൻ ആർക്കിമിഡിയൻ ശൈലി ഇന്ന് അപകടകരവും അപര്യാപ്തവുമാണെന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു. കേവല മതവിരുദ്ധമായ ഉദാര മതേതര പ്രസംഗങ്ങൾ സാധാരണ വിശ്വാസികളിൽ അപകർഷതാബോധവും ഭയവും ഉണ്ടാക്കുകയും, അവരെ കൂടുതൽ തീവ്രമായ ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയ ശക്തികളുടെ തടവറയിലേക്ക് എത്തിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതിനെ ചെറുക്കാൻ, ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ധാർമ്മിക അനുഭവങ്ങളെയും അവരിലെ സഹിഷ്ണുതാപരമായ മത മൂല്യങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയ പ്രതിരോധത്തിനായി സമാഹരിക്കണം. ഭൂരിപക്ഷ മതം ഒരു അധിനിവേശ രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രമായി മാറുന്നത് തടയാൻ, ആ മതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ആത്മീയ-ധാർമ്മിക അടിത്തറ ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യണം. ഒപ്പം, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വവും സംരക്ഷണവും ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന ജനാധിപത്യപരമായ ഉഭയകക്ഷി മധ്യസ്ഥതകൾ സംസ്ഥാന-ദേശീയ തലങ്ങളിൽ നടപ്പിലാക്കുകയും വേണം.
ബിൽഗാമിയുടെ വിശകലന സംക്ഷേപം:
അഖിൽ ബിൽഗാമിയുടെ വിശകലനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രധാന മതേതരത്വ മാതൃകകളുടെ താരതമ്യം താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്നു:
- നെഹ്റൂവിയൻ ആർക്കിമിഡിയൻ മാതൃക (Archimedean Model – Nehru)
ഈ മാതൃകയിൽ ഭരണകൂടവും മതവും തമ്മിൽ കർശനമായ വേർതിരിവും ഭരണകൂടത്തിന്റെ മേൽത്തട്ടിൽ നിന്നുള്ള നിയന്ത്രണവുമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. സാർവത്രിക ആധുനിക യുക്തിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ‘ബാഹ്യ കാരണങ്ങളിലൂടെയാണ്’ (External Reasons) ഇതിന് ന്യായീകരണം കണ്ടെത്തുന്നത്. എലൈറ്റ് പ്രമാണികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഭരണഘടനാപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന (Procedural Priority) നൽകിയ ഈ രീതിക്ക്, ചരിത്രപരമായി ഒരു താൽക്കാലിക തടഞ്ഞുനിർത്തൽ പ്രക്രിയയായി (Holding process) മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞുള്ളൂ. ഭൂരിപക്ഷവാദത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കേവലം നിയമപരവും സ്ഥാപനപരവുമായ പ്രഖ്യാപനങ്ങളെയാണ് ഈ മാതൃക പ്രധാനമായും ആശ്രയിച്ചത്. - ആന്റി-മോഡേണിസ്റ്റ് മാതൃക (Anti-Modernist Model – Nandy/Chatterjee)
ആശിഷ് നന്ദി, പാർത്ഥ ചാറ്റർജി തുടങ്ങിയവരുടെ ഈ വീക്ഷണത്തിൽ, ആധുനിക ഭരണകൂടവും മതേതരത്വവും ഒരു അന്യമായ അടിച്ചേൽപ്പിക്കലായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. പ്രീ-മോഡേൺ ആചാരങ്ങളിലെയും നാടോടി സംസ്കാരങ്ങളിലെയും ജനകീയ സഹിഷ്ണുതയെ ന്യായീകരണമായി ഉന്നയിക്കുന്ന ഇവർ, പ്രീ-മോഡേൺ രീതികളിലേക്കുള്ള ഒരു ഗൃഹാതുര മടങ്ങിപ്പോക്കാണ് രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രമായി മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്. എന്നാൽ സമകാലിക പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയത്തിലെ വെല്ലുവിളികൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ ഈ സിദ്ധാന്തം പരാജയപ്പെടുന്നു. ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയതയെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിന് പകരം, മതേതരത്വമാണ് ഭൂരിപക്ഷവാദത്തെ സൃഷ്ടിച്ചത് എന്ന നിഷേധ നിലപാടാണ് ഈ മാതൃക സ്വീകരിക്കുന്നത്. - മധ്യസ്ഥതയിലധിഷ്ഠിത മാതൃക (Negotiated Emergent Model – Bilgrami)
അഖിൽ ബിൽഗാമി മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന ഈ ബദൽ മാതൃകയുടെ അടിസ്ഥാനം ഭരണകൂടവും വിവിധ മതവിഭാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ മധ്യസ്ഥതയാണ് (Negotiation). ജനങ്ങളുടെ സ്വന്തം ആത്മീയ-ധാർമ്മിക ബോധ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ‘ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ’ (Internal Reasons) ഇതിന് ന്യായീകരണമായി മാറുന്നു. ‘ഏണി കയറ്റ തത്ത്വം’ വഴി താഴെത്തട്ടിലെ ഉഭയകക്ഷി കരാറുകളിലൂടെ സംവാദം സാധ്യമാക്കുന്ന ഈ തന്ത്രം, സമൂഹത്തിൽ സുസ്ഥിരവും ആഴത്തിലുമുള്ള സാംസ്കാരിക അംഗീകാരമുള്ളതുമായ മതേതര സമാധാനം കൊണ്ടുവരുന്നു. ഭൂരിപക്ഷവാദത്തെ നേരിടാൻ മതങ്ങൾക്കുള്ളിലെ സഹിഷ്ണുതാപരമായ ധാർമ്മിക മൂല്യങ്ങളെ ഉണർത്തി ആന്തരികമായി പ്രതിരോധിക്കുക എന്നതാണ് ഈ രീതിയുടെ സവിശേഷത.
ഉപസംഹാരം
അഖിൽ ബിൽഗാമിയുടെ വിമർശനം നെഹ്റൂവിയൻ മാതൃകയുടെ മഹത്തായ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, അതിന്റെ തത്ത്വചിന്താപരമായ കുറ്റമറ്റ രീതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഭരണകൂടത്തിന്റെ നടപടിക്രമപരമായ മുൻഗണന കൊണ്ട് മാത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു മതേതരത്വത്തിനും ഭൂരിപക്ഷ വർഗീയതയുടെ അക്രമാസക്തമായ തരംഗങ്ങളെ എന്നെന്നേക്കുമായി തടഞ്ഞുനിർത്താൻ കഴിയില്ല എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ കാതൽ.
മതേതരത്വം നിലനിൽക്കേണ്ടത് സമൂഹത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കപരമായ സമവായത്തിലൂടെയും സംവാദത്തിലൂടെയുമാണ്. മതേതരത്വത്തെ ഒരു ആത്യന്തിക ആദർശമായി മുകളിൽ നിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിന് പകരം, ജനങ്ങളുടെ ആന്തരിക ധാർമ്മിക മൂല്യങ്ങളെ മാനിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ സമാധാന കരാറായി വളർത്തിയെടുക്കണം. മതത്തെ രാഷ്ടീയത്തിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായി നിഷേധിക്കുന്നതിന് പകരം, വിശ്വാസികൾക്ക് മതേതരവാദികളാകാനുള്ള ‘ആന്തരിക കാരണങ്ങൾ’ നൽകുകയും ഉഭയകക്ഷി മധ്യസ്ഥതകളിലൂടെ പൊതുസമ്മതി രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ് contemporary ഇന്ത്യയിൽ ബഹുസ്വരതയെയും ജനാധിപത്യത്തെയും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും ഉചിതമായ മാർഗ്ഗം.
അഖിൽ ബിൽഗാമി:
അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനായ ചിന്തകനും രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്തകനുമാണ് അഖിൽ ബിൽഗാമി. 1950-ൽ ഇന്ത്യയിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം ബോംബെ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ബിരുദവും, റോഡ്സ് സ്കോളർഷിപ്പോടെ (Rhodes Scholar) ഓക്സ്ഫോർഡ് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ഫിലോസഫി, പൊളിറ്റിക്സ്, ഇക്കണോമിക്സ് (PPE) പഠനവും പൂർത്തിയാക്കി. അമേരിക്കയിലെ ഷിക്കാഗോ സർവകലാശാലയിൽ നിന്നാണ് തത്ത്വചിന്തയിൽ ഡോക്ടറേറ്റ് (Ph.D.) കരസ്ഥമാക്കിയത്.
1985 മുതൽ ന്യൂയോർക്കിലെ കൊളംബിയ സർവകലാശാലയിൽ അധ്യാപകനായ ബിൽഗാമി, നിലവിൽ അവിടെ ‘സിഡ്നി മോർഗൻബെസ്സർ പ്രൊഫസർ ഓഫ് ഫിലോസഫി’ ആയി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. കൊളംബിയയിലെ ഫിലോസഫി വിഭാഗം മേധാവി, ഹെയ്മാൻ സെന്റർ ഫോർ ദി ഹ്യൂമാനിറ്റീസ് ഡയറക്ടർ, സൗത്ത് ഏഷ്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഡയറക്ടർ തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന അക്കാദമിക് പദവികളും അദ്ദേഹം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഭാഷാ തത്ത്വചിന്ത, മനസ്സിന്റെ തത്ത്വചിന്ത (Philosophy of Mind and Language) എന്നീ മേഖലകളിലായിരുന്നു ബിൽഗാമിയുടെ ആദ്യകാല അന്വേഷണങ്ങൾ. Belief and Meaning (1992), Self-Knowledge and Resentment (2006) എന്നിവ ഈ കാലയളവിലെ പ്രധാന കൃതികളാണ്.
പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്ത, ആധുനികത, സംസ്കാരം, മതേതരത്വം, ഗാന്ധിയൻ ആശയങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ വികസിച്ചു. ഭരണകൂടം മുകളിൽ നിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്ന കേവല മതേതരത്വത്തിന് പകരം, സമൂഹത്തിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആന്തരിക സംവാദത്തിലൂടെയും രാഷ്ട്രീയ മധ്യസ്ഥതയിലൂടെയും (Negotiation) രൂപപ്പെടുന്ന മതേതരത്വമാണ് ഇന്ത്യയെപ്പോലുള്ള ബഹുസ്വര സമൂഹങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് വലിയ ബൗദ്ധിക ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതുറന്നു. Secularism, Identity, and Enchantment (2014) ആണ് ഈ വിഷയത്തിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഗ്രന്ഥം.
Referance:
- cambridge.org, Indian Secularism and Its Critics: Some Reflections
- 2. dokumen.pub, Secularism and its Critics
- tif.ssrc.org
- SECULARISM: ITS CONTENT AND CONTEXT tandfonline.com Full article: Nehruvian Secularism and the Unnational State
- thedailystar.net Rethinking secularism in South Asia today –
- cluelesspoliticalscientist.wordpress.com, Akeel Bilgrami – Clueless Political Scientist
- cluelesspoliticalscientist.wordpress.com
- Secularism – Clueless Political Scientist
- Opens in a new window
- researchgate.net The Role of Muslim Identity in Akeel Bilgrami’s Critique of Political
- Two Concepts of Secularism: Reason, Modernity, and Archimedean
- czasopisma.uni.lodz.pl, Secularism and Its Discontents: The Moor’s Last Sigh and Riot
- dokumen.pub, Secularisms 9780822388890 – DOKUMEN.PUB
- scribd.com, Secularism and Nationalism in India | PDF | Jawaharlal Nehru – Scribd
