വിശ്വാസം, അർത്ഥം, മനഃശാസ്ത്രം: അഖീൽ ബിൽ​​ഗ്രാമിയുടെ തത്വചിന്താ വിശകലനങ്ങൾ

സൈനുദ്ദീൻ മന്ദലാംകുന്ന്.

അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ പ്രശസ്തനായ ഇന്ത്യൻ വംശജനായ തത്ത്വചിന്തകനും കൊളംബിയ സർവകലാശാലയിലെ സിഡ്നി മോർഗൻബെസ്സർ പ്രൊഫസറുമായ അഖീൽ ബിൽഗ്രാമിയുടെ 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രബന്ധഗ്രന്ഥമാണ് Belief and Meaning: The Unity and Locality of Mental Content. മനഃശാസ്ത്രപരമായ അവസ്ഥകളായ ‘വിശ്വാസം’ (Belief), ഭാഷാപരമായ ‘അർത്ഥം’ (Meaning), മനുഷ്യന്റെ വിചാരങ്ങൾ ലോകത്തെ എങ്ങനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു എന്ന വിഷയം (Intentionality) എന്നിവ തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് തികച്ചും മൗലികവും അപഗ്രഥനാത്മകവുമായ സിദ്ധാന്തമവതരിപ്പിക്കുന്ന ബിൽഗ്രാമിയുടെ ചിന്താലോകത്തേക്കൊരു പ്രവേശികയാണ് ഈ ലേഖനം.

അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ പ്രശസ്തനായ ഇന്ത്യൻ വംശജനായ തത്ത്വചിന്തകനും കൊളംബിയ സർവകലാശാലയിലെ സിഡ്നി മോർഗൻബെസ്സർ പ്രൊഫസറുമായ അഖീൽ ബിൽഗ്രാമിയുടെ 1992-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രബന്ധഗ്രന്ഥമാണ് Belief and Meaning: The Unity and Locality of Mental Content. മനഃശാസ്ത്രപരമായ അവസ്ഥകളായ ‘വിശ്വാസം’ (Belief), ഭാഷാപരമായ ‘അർത്ഥം’ (Meaning), മനുഷ്യന്റെ വിചാരങ്ങൾ ലോകത്തെ എങ്ങനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു എന്ന വിഷയം (Intentionality) എന്നിവ തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് തികച്ചും മൗലികവും അപഗ്രഥനാത്മകവുമായ ഒരു സിദ്ധാന്തമാണ് ബിൽഗ്രാമി ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ആവിഷ്കരിക്കുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ അവസ്ഥകൾ, പ്രത്യേകിച്ചും വിശ്വാസങ്ങൾ, കേവലം വ്യക്തിയുടെ തലച്ചോറിലെ ആന്തരികപ്രതിഭാസങ്ങൾ മാത്രമാണോ അതോ അവ ബാഹ്യലോകവുമായുള്ള നിത്യബന്ധത്താൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നവയാണോ എന്ന തത്ത്വചിന്താപരമായ ചോദ്യമാണ് ഈ കൃതിയുടെ കേന്ദ്രവിഷയം. പരമ്പരാഗത വിശകലന തത്ത്വചിന്തയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ആന്തരികവാദത്തെയും (Internalism) ബാഹ്യവാദത്തെയും (Externalism) ഒരുപോലെ വിമർശിച്ചുകൊണ്ട്, അവ രണ്ടിന്റെയും യുക്തിഭദ്രമായ ഘടകങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ‘ഏകീകൃത മാനസിക ഉള്ളടക്കം’ (Unified Content), ‘ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ പ്രാദേശികത’ (Locality of Content) എന്നീ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ബിൽഗ്രാമി സ്ഥാപിച്ചെടുക്കുന്നു.

രൂപീകരണ നിബന്ധനകൾ: ഫ്രീജിയൻ പരിമിതിയും എക്സ്റ്റേണലിസ്റ്റ് ആവശ്യകതയും

മനുഷ്യന്റെ വിശ്വാസങ്ങളെയും ചിന്തകളുടെ ഉള്ളടക്കത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തത്ത്വചിന്താപരവും മനഃശാസ്ത്രപരവുമായ ഏതു പഠനവും ഒരേ സമയം തികച്ചും വിരുദ്ധമെന്നു തോന്നിക്കുന്ന രണ്ട് പ്രധാന നിബന്ധനകൾ (Constraints) തൃപ്തിപ്പെടുത്തണമെന്ന് ബിൽഗ്രാമി വാദിക്കുന്നു. ഇതിൽ ആദ്യത്തേത് വിഖ്യാത ജർമ്മൻ തത്ത്വചിന്തകനായ ഗോട്ട്‌ലോബ് ഫ്രീഗെയുടെ (Gottlob Frege) വീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയ ‘ഫ്രീജിയൻ നിബന്ധന’ (Fregean Constraint) ആണ്. ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്യർ ആരോപിച്ചുകൊടുക്കുന്ന വിശ്വാസങ്ങൾ, ആ വ്യക്തിയുടെ സ്വന്തം കാഴ്ചപ്പാടിലും യുക്തിചിന്തയിലും (Rational by their own lights) തികച്ചും സ്വയംബന്ധിതവും യുക്തിഭദ്രവുമായിരിക്കണം എന്ന് ഈ തത്ത്വം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഒരു വ്യക്തിക്ക് ബാഹ്യലോകത്തെ വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് അജ്ഞതയോ തെറ്റായ ധാരണയോ ഉണ്ടാകാം. സാവൂൾ ക്രിപ്‌കെയുടെ (Saul Kripke) പ്രസിദ്ധമായ തത്ത്വചിന്താ സമസ്യയിലെ ‘പിയറെ’ (Pierre) എന്ന കഥാപാത്രം ലണ്ടൻ നഗരത്തെക്കുറിച്ച് ‘ലണ്ടൻ മനോഹരമാണ്’, ‘ലണ്ടൻ മനോഹരമല്ല’ എന്ന് വിരുദ്ധമായി ചിന്തിക്കുന്നത് അവരുടെ വിവരമില്ലായ്മ കൊണ്ടാണ്.
ഫ്രാൻസിൽ ജീവിക്കുന്ന പിയറെ (Pierre) എന്ന ഫ്രഞ്ചുകാരൻ ലണ്ടൻ നഗരത്തിന്റെ മനോഹരമായ ചിത്രങ്ങൾ കാണുകയും ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ “Londres est jolie” എന്ന് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഫ്രഞ്ചിൽ ‘Londres’ എന്നാൽ ലണ്ടൻ ആണ്. അതുകൊണ്ട് അവൻ പറയുന്നത് “ലണ്ടൻ മനോഹരമാണ്” എന്നാണ്. എന്നാൽ പിന്നീട് പിയറെ ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് താമസം മാറുന്നു. അവിടെ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ പഠിക്കുന്ന അവൻ ലണ്ടനിലെ അത്ര ഭംഗിയില്ലാത്ത, ചേരി പ്രദേശത്താണ് താമസിക്കുന്നത്. താൻ താമസിക്കുന്ന ആ നഗരത്തിന്റെ പേര് ‘London’ ആണെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇംഗ്ലീഷിൽ അവൻ വിശ്വസിക്കുന്നത് “London is not pretty” എന്നാണ്. അതായത് “ലണ്ടൻ മനോഹരമല്ല”.പ്രധാന പ്രശ്നം: ഫ്രഞ്ചിൽ താൻ “Londres” എന്ന് വിളിച്ച അതേ നഗരമാണ് ഇംഗ്ലീഷിലെ “London” എന്ന് പിയറെയ്ക്ക് അറിയില്ല.
എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത് ‘വിവരമില്ലായ്മ’ അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റ് മാത്രമല്ലാത്തത്?
സാധാരണയായി ഒരാൾ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചാൽ നമ്മൾ പറയും അയാൾക്ക് യുക്തിയില്ല അല്ലെങ്കിൽ അയാൾക്ക് വിവരമില്ല എന്ന്. എന്നാൽ പിയറെയുടെ കാര്യത്തിൽ അവൻ യുക്തിബോധമുള്ളയാളാണ്. പിയറെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി ചിന്തിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അവൻ രണ്ട് ഭാഷകളിലും വളരെ യുക്തിസഹമായാണ് കാര്യങ്ങളെ കാണുന്നത്. വിവരം പൂർണ്ണമായി അറിയാത്തത് സ്വാഭാവികമാണ്: ‘Londres’ എന്നതും ‘London’ എന്നതും ഒരേ സ്ഥലമാണെന്ന വസ്തുത അവന് അറിയില്ല എന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ തത്ത്വചിന്താപരമായി പ്രശ്നം വരുന്നത് നമ്മൾ അത് മറ്റൊരാളോട് വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴാണ്.
ഇതിലെ തത്ത്വചിന്താപരമായ കുരുക്ക് (The Philosophical Dilemma) എന്താണ്? നമ്മൾ പുറത്തുനിന്ന് പിയറെയെ നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ എന്തുപറയും? പിയറെ “ലണ്ടൻ മനോഹരമാണ് എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടോ?” — ഉണ്ട്, കാരണം അവൻ ഫ്രഞ്ചിൽ “Londres est jolie” എന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു. പിയറെ “ലണ്ടൻ മനോഹരമല്ല എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടോ?” — ഉണ്ട്, കാരണം അവൻ ഇംഗ്ലീഷിൽ “London is not pretty” എന്നും ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു. പിയറെയ്ക്ക് “Londres = London” എന്ന വസ്തുത അറിയില്ലെങ്കിലും, ബാഹ്യലോകത്തിൽ അത് ഒരേ നഗരം തന്നെയാണ്. അതിനാൽ പിയറെ എന്ന വ്യക്തി ഒരേ സമയത്ത് ലണ്ടൻ മനോഹരമാണെന്നും, ലണ്ടൻ മനോഹരമല്ലെന്നും വിശ്വസിക്കുന്നു എന്ന് നമ്മൾ പറയേണ്ടി വരുന്നു.
സാവൂൾ ക്രിപ്‌കെ എന്താണ് ഇതിലൂടെ തെളിയിക്കുന്നത്?
നമ്മൾ സാധാരണ ഉപയോഗിക്കുന്ന രണ്ട് തത്ത്വങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ക്രിപ്‌കെ ഇത് വിശദീകരിക്കുന്നത്. പരിഭാഷാ തത്ത്വമാണ് അതിൽ ആദ്യത്തേത് (Principle of Translation): ഒരു ഭാഷയിലെ സത്യസന്ധമായ ഒരു വിശ്വാസത്തെ മറ്റൊരു ഭാഷയിലേക്ക് മാറ്റുമ്പോൾ അതിന്റെ അർത്ഥം മാറില്ല. (‘Londres est jolie’ = ‘ലണ്ടൻ മനോഹരമാണ്’).വെളിപ്പെടുത്തൽ തത്ത്വം (Principle of Disquotation): ഒരാൾ ഒരു കാര്യം ആത്മാർത്ഥമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അയാൾ അത് വിശ്വസിക്കുന്നു എന്ന് കരുതാം. ഈ രണ്ട് തത്ത്വങ്ങളും ശരിയാണെങ്കിൽ, പിയറെ ഒരേ സമയം പരസ്പരവിരുദ്ധമായ രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നു എന്ന് കരുതേണ്ടിവരും. ചുരുക്കത്തിൽ: പിയറെയ്ക്ക് ‘Londres’, ‘London’ എന്നിവ ഒന്നാണെന്ന വിവരമില്ല എന്നതൊരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. എന്നാൽ ക്രിപ്‌കെയുടെ ഉദ്ദേശ്യം പിയറെയുടെ അറിവില്ലായ്മ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കലല്ല; മറിച്ച് ‘ഒരു ഭാഷയിലെ നാമങ്ങൾ (names) എങ്ങനെയാണ് നമ്മുടെ മനസ്സിലെ ചിന്തകളുമായും ബാഹ്യലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്’ എന്ന് കാണിച്ചുതരാൻ ഭാഷാശാസ്ത്രപരമായി നമ്മൾ നേരിടുന്ന ഒരു കുരുക്ക് വെളിപ്പെടുത്തുകയാണ്.
ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ പോലും, വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിലെ ആന്തരിക സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അവരുടെ ചിന്തകൾ വൈരുദ്ധ്യമില്ലാത്ത പദാവലികളാൽ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടണം എന്ന പ്രഥമ ചുമതല അർത്ഥസിദ്ധാന്തത്തിനുണ്ട്.

രണ്ടാമത്തെ നിബന്ധന ‘എക്സ്റ്റേണലിസ്റ്റ് നിബന്ധന’ (Externalist Constraint) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യന്റെ മാനസിക ഉള്ളടക്കങ്ങൾ തികച്ചും ബാഹ്യലോകത്തുനിന്ന് വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ട കേവല ആന്തരിക രൂപങ്ങളല്ല, മറിച്ച് വ്യക്തി താൻ ജീവിക്കുന്ന ഭൗതിക പരിസ്ഥിതിയുമായും വസ്തുക്കളുമായും പുലർത്തുന്ന വിനിമയങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നവയാണ് എന്ന് ഈ തത്ത്വം അനുശാസിക്കുന്നു. ഭൗതികലോകവുമായുള്ള ഈ കാഷ്വൽ അഥവാ നിമിത്തപരമായ ബന്ധത്തെ അംഗീകരിക്കാതിരുന്നാൽ, അത് വ്യക്തിയുടെ വിചാരങ്ങളെ ബാഹ്യലോകത്തുനിന്ന് തികച്ചും ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയും, ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെത്തന്നെ സംശയിക്കുന്ന തീവ്ര സംശയവാദത്തിലേക്ക് (Radical Skepticism) വഴിവെക്കുകയും ചെയ്യും. പരമ്പരാഗത ചിന്തകർ ഈ രണ്ട് നിബന്ധനകളെയും പരസ്പരവിരുദ്ധമായി കാണുകയും, ഒന്നുകിൽ ആന്തരിക സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്ക് മാത്രം പ്രാധാന്യം നൽകുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ബാഹ്യവസ്തുക്കൾക്ക് മാത്രം പ്രാധാന്യം നൽകുകയോ ചെയ്തപ്പോൾ, ഇവ രണ്ടിനെയും ഒരേസമയം തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരൊറ്റ മാനസിക ഉള്ളടക്ക സങ്കൽപ്പം സാധ്യമാണെന്ന് ബിൽഗ്രാമി സമർത്ഥിക്കുന്നു.

ഓർത്തഡോക്സ് എക്സ്റ്റേണലിസത്തിന്റെ വിമർശനവും ഏകീകൃത ഉള്ളടക്കവും

ഹിലാരി പുട്ട്നം (Hilary Putnam), ടൈലർ ബർജ് (Tyler Burge) തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ചിന്തകർ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത പരമ്പരാഗത ബാഹ്യവാദത്തെ (Orthodox Externalism) ബിൽഗ്രാമി ശക്തമായി വിമർശിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ബാഹ്യവാദികൾ ബാഹ്യലോകത്തിലെ ഭൗതിക വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ സവിശേഷതകൾക്കാണ് മാനസിക ഉള്ളടക്ക നിർണ്ണയത്തിൽ അത്യന്തിക പ്രാധാന്യം നൽകിയത്. എന്നാൽ, ഒരു വ്യക്തിയുടെ അജ്ഞത മൂലമോ തെറ്റിദ്ധാരണ മൂലമോ ഉണ്ടാകുന്ന ചിന്താകുഴപ്പങ്ങളെ വിശദീകരിക്കാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ, അവർ മാനസിക ഉള്ളടക്കത്തെ ‘വിശാല ഉള്ളടക്കം’ (Wide Content), ‘ഇടുങ്ങിയ ഉള്ളടക്കം’ (Narrow Content) എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളായി വിഭജിച്ചു. ഇവിടെ ‘വിശാല ഉള്ളടക്കം’ ബാഹ്യലോകത്തെ യഥാർത്ഥ വസ്തുക്കളെ സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ‘ഇടുങ്ങിയ ഉള്ളടക്കം’ വ്യക്തിയുടെ ഉള്ളിലെ മനഃശാസ്ത്ര അവസ്ഥകളെ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

ഈ പ്രകൃതിവിരുദ്ധമായ വിഭജനം ചിന്തകളുടെ ഉദ്ധാരണത്തെയും മനുഷ്യന്റെ പെരുമാറ്റങ്ങളുടെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ വിശദീകരണത്തെയും സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു എന്ന് ബിൽഗ്രാമി വാദിക്കുന്നു. രണ്ട് തരം ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്ക് പകരം ‘ഏകീകൃത ഉള്ളടക്കം’ (Unified Content) എന്ന ഒറ്റ തത്ത്വത്തിലൂടെ ഈ രണ്ട് ആവശ്യങ്ങളും നിറവേറ്റാൻ സാധിക്കും. ഇതിനായി അദ്ദേഹം ‘ന്യൂ എക്സ്റ്റേണലിസം’ (New Externalism) എന്ന പുതിയൊരു വിശകലനരീതി മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു. ഈ വീക്ഷണമനുസരിച്ച്, ബാഹ്യ ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളാണ് നമ്മുടെ ആശയങ്ങൾക്ക് അടിസ്ഥാനം നൽകുന്നത് എന്ന കാര്യത്തിൽ സംശയമില്ലെങ്കിലും, ആ ബാഹ്യവസ്തുക്കൾ ഒരു വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിൽ ഏത് തരം സങ്കൽപ്പമാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത് എന്നത് ആ വ്യക്തിയുടെ ആകെക്കൂടിയുള്ള പശ്ചാത്തല വിശ്വാസങ്ങളാൽ (Background Beliefs) നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയും രൂപപ്പെടുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഉദാഹരണത്തിന്, വെള്ളത്തിന്റെ രസതന്ത്ര സങ്കലനം H 2O ആണെന്ന് അറിവുള്ള ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ മനസ്സിലുള്ള ‘വെള്ളം’ എന്ന ആശയവും, അത്തരം അറിവില്ലാത്ത ഒരു സാധാരണക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ രൂപപ്പെടുന്ന ‘വെള്ളം’ എന്ന ആശയവും ഭിന്നമാണ്. ഇവിടെ ബാഹ്യലോകത്തിലെ ദ്രവ്യം ഒന്നുതന്നെയാണെങ്കിലും, വ്യക്തികളുടെ വത്യസ്തങ്ങളായ പശ്ചാത്തല വിശ്വാസങ്ങൾ കാരണം ബാഹ്യവസ്തു അവരുടെ മനസ്സിൽ വ്യത്യസ്തമായ ആശയങ്ങളെയാണ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത് ഫ്രീജിയൻ നിബന്ധന പാലിക്കുകയും, ഒപ്പം വ്യക്തി ബാഹ്യലോകവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന എക്സ്റ്റേണലിസ്റ്റ് തത്ത്വത്തെ പൂർണ്ണമായി സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഓരോ ആശയവും അവരുടെ പശ്ചാത്തല വിശ്വാസങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഒരു വിശ്വാസം മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് അവരുടെ മറ്റെല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളുടെയും അർത്ഥം മാറുമെന്ന അവസ്ഥ വരും. ഇത്തരമൊരു സമഗ്രതത്വം (Holism) അംഗീകരിച്ചാൽ, ലോകത്തിൽ രണ്ട് വ്യക്തികൾക്ക് ഒരിക്കലും ഒരേ ആശയമോ അർത്ഥമോ പങ്കുവെക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും ആശയവിനിമയം അസാധ്യമാകുമെന്നുമുള്ള എതിർവാദം ഉയർന്നുവരാം. ഈ കടുപ്പമേറിയ പ്രഹേളികയെ മറികടക്കാനാണ് ബിൽഗ്രാമി ‘ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ പ്രാദേശികത’ (Locality of Content) എന്ന സിദ്ധാന്തം ആവിഷ്കരിക്കുന്നത്.മനുഷ്യന്റെ ചിന്തകൾക്കോ വിശ്വാസങ്ങൾക്കോ അർത്ഥം കൽപ്പിച്ചു നൽകുന്നത് സാർവത്രികവും നിർവ്വചിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഒരു ചട്ടക്കൂടിലല്ല, മറിച്ച് പ്രത്യേകമായ ആക്ഷൻ പ്രൊഡക്ഷൻ അല്ലെങ്കിൽ വർത്തന അനുഭവങ്ങളുടെ സന്ദർഭങ്ങളിലാണ് (Contexts) എന്ന് ബിൽഗ്രാമി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഒരു പ്രത്യേക പ്രവൃത്തിയെയോ ആഗ്രഹത്തെയോ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ആ സന്ദർഭത്തിന് ആവശ്യമില്ലാത്ത അവരുടെ വിപുലമായ മറ്റു പശ്ചാത്തല വിശ്വാസങ്ങളെ വ്യാഖ്യാതാവ് താൽക്കാലികമായി അനാവശ്യമെന്ന് കണ്ട് ഒഴിവാക്കുന്നു.ഉദാഹരണത്തിന്, സ്പോർട്സ് കളിച്ചു കഴിഞ്ഞ് കടുത്ത ദാഹത്തോടെ ഒരാൾ “എനിക്ക് ഒരു ഗ്ലാസ് വെള്ളം തരുമോ” എന്ന് ചോദിക്കുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ, ആ വ്യക്തിക്ക് വെള്ളത്തിന്റെ രാസഘടനയെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രീയമായ അറിവുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് ആ നിമിഷത്തിലെ പ്രവൃത്തിയെ വിശദീകരിക്കുന്നതിന് അനാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ട് ആ പ്രത്യേക പ്രാദേശിക സന്ദർഭത്തിൽ (Locality) ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെയും സാധാരണക്കാരന്റെയും മനസ്സിലെ ‘വെള്ളം’ എന്ന ആശയത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം ഒന്നുതന്നെയായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഒരു പരീക്ഷണശാലയിൽ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സന്ദർഭത്തിലാണ് ഈ സംഭാഷണമെങ്കിൽ, അവിടെ സന്ദർഭത്തിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ ശാസ്ത്രീയമായ പശ്ചാത്തല അറിവുകൾ പ്രാദേശിക അർത്ഥത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറും. സന്ദർഭാനുസൃതമായ ഈ പ്രാദേശികത കാരണം, മാനസിക ഉള്ളടക്കങ്ങൾ വ്യക്തിഗത സങ്കൽപ്പങ്ങളെ ബലികഴിക്കാതെ തന്നെ തികച്ചും അച്ചടക്കമുള്ളതും ആശയവിനിമയക്ഷമവുമാകുന്നു.

ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ പ്രാദേശികത (Locality of Content) സിദ്ധാന്തം

ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഓരോ ആശയവും അവരുടെ പശ്ചാത്തല വിശ്വാസങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഒരു വിശ്വാസം മാറുന്നതിനനുസരിച്ച് അവരുടെ മറ്റെല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളുടെയും അർത്ഥം മാറുമെന്ന അവസ്ഥ വരും. ഇത്തരമൊരു സമഗ്രതത്വം (Holism) അംഗീകരിച്ചാൽ, ലോകത്തിൽ രണ്ട് വ്യക്തികൾക്ക് ഒരിക്കലും ഒരേ ആശയമോ അർത്ഥമോ പങ്കുവെക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും ആശയവിനിമയം അസാധ്യമാകുമെന്നുമുള്ള എതിർവാദം ഉയർന്നുവരാം. ഈ കടുപ്പമേറിയ പ്രഹേളികയെ മറികടക്കാനാണ് ബിൽഗ്രാമി ‘ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ പ്രാദേശികത’ (Locality of Content) എന്ന സിദ്ധാന്തം ആവിഷ്കരിക്കുന്നത്.മനുഷ്യന്റെ ചിന്തകൾക്കോ വിശ്വാസങ്ങൾക്കോ അർത്ഥം കൽപ്പിച്ചു നൽകുന്നത് സാർവത്രികവും നിർവ്വചിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഒരു ചട്ടക്കൂടിലല്ല, മറിച്ച് പ്രത്യേകമായ ആക്ഷൻ പ്രൊഡക്ഷൻ അല്ലെങ്കിൽ വർത്തന അനുഭവങ്ങളുടെ സന്ദർഭങ്ങളിലാണ് (Contexts) എന്ന് ബിൽഗ്രാമി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഒരു പ്രത്യേക പ്രവൃത്തിയെയോ ആഗ്രഹത്തെയോ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ആ സന്ദർഭത്തിന് ആവശ്യമില്ലാത്ത അവരുടെ വിപുലമായ മറ്റു പശ്ചാത്തല വിശ്വാസങ്ങളെ വ്യാഖ്യാതാവ് താൽക്കാലികമായി അനാവശ്യമെന്ന് കണ്ട് ഒഴിവാക്കുന്നു.ഉദാഹരണത്തിന്, സ്പോർട്സ് കളിച്ചു കഴിഞ്ഞ് കടുത്ത ദാഹത്തോടെ ഒരാൾ “എനിക്ക് ഒരു ഗ്ലാസ് വെള്ളം തരുമോ” എന്ന് ചോദിക്കുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ, ആ വ്യക്തിക്ക് വെള്ളത്തിന്റെ രാസഘടനയെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രീയമായ അറിവുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് ആ നിമിഷത്തിലെ പ്രവൃത്തിയെ വിശദീകരിക്കുന്നതിന് അനാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ട് ആ പ്രത്യേക പ്രാദേശിക സന്ദർഭത്തിൽ (Locality) ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെയും സാധാരണക്കാരന്റെയും മനസ്സിലെ ‘വെള്ളം’ എന്ന ആശയത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം ഒന്നുതന്നെയായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഒരു പരീക്ഷണശാലയിൽ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സന്ദർഭത്തിലാണ് ഈ സംഭാഷണമെങ്കിൽ, അവിടെ സന്ദർഭത്തിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ ശാസ്ത്രീയമായ പശ്ചാത്തല അറിവുകൾ പ്രാദേശിക അർത്ഥത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറും. സന്ദർഭാനുസൃതമായ ഈ പ്രാദേശികത കാരണം, മാനസിക ഉള്ളടക്കങ്ങൾ വ്യക്തിഗത സങ്കൽപ്പങ്ങളെ ബലികഴിക്കാതെ തന്നെ തികച്ചും അച്ചടക്കമുള്ളതും ആശയവിനിമയക്ഷമവുമാകുന്നു.

സോഷ്യൽ എക്സ്റ്റേണലിസത്തിന്റെ നിരസിക്കലും ഭാഷാപരമായ സ്വയംഭരണവും

തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ടൈലർ ബർജ് പ്രതിപാദിച്ച ‘സോഷ്യൽ എക്സ്റ്റേണലിസം’ (Social Externalism) എന്ന ആശയത്തെയും ബിൽഗ്രാമി നിഷ്കരുണം നിരസിക്കുന്നു. ഒരു വ്യക്തി ഉപയോഗിക്കുന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥവും ആശയവും നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ആ വ്യക്തി ജീവിക്കുന്ന സമൂഹവും, ആ സമൂഹത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധരും (Experts) ഉദ്യോഗസ്ഥരുമാണെന്ന വാദത്തെ അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു.

ഒരു വ്യക്തി ഒരു ഭാഷാസമൂഹത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നിർവ്വചിച്ചിട്ടുള്ളതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഒരു വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചാൽ (ഉദാഹരണത്തിന് ‘ആർത്രൈറ്റിസ്’ എന്ന രോഗം തുടയിലെ അസ്ഥിയിലും വരാം എന്ന് ഒരാൾ കരുതുന്നത്), അത് ഒരു ‘ഭാഷാപരമായ തെറ്റോ’ അല്ലെങ്കിൽ വിദഗ്ദ്ധരുടെ അർത്ഥത്തിലുള്ള വീഴ്ചയോ ആയി കാണേണ്ടതില്ലെന്ന് ബിൽഗ്രാമി വാദിക്കുന്നു. മറിച്ച്, അത് ആ വ്യക്തിയുടെ വ്യക്തിഗത പശ്ചാത്തല വിശ്വാസങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ആശയത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. താൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദങ്ങളുടെ അർത്ഥം നിർണ്ണയിക്കാൻ ഒരു വ്യക്തി സമൂഹത്തിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയോ വിദഗ്ദ്ധരെയോ ആശ്രയിക്കേണ്ടതില്ല. ഭാഷ എന്നത് ചിന്തകളെ പരസ്യമായി കൈമാറ്റം ചെയ്യാനുള്ള മാധ്യമമാണെങ്കിലും, അർത്ഥനിർണ്ണയത്തിന്റെ അത്യന്തിക അധീശത്വം വ്യക്തിയുടെ സ്വന്തം ആന്തരിക യുക്തിയിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഡൊണാൾഡ് ഡേവിഡ്സന്റെ (Donald Davidson) ചിന്തകളോട് ചേർന്നുനിന്നുകൊണ്ട്, ഭാഷാപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് ആന്തരികമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട നിബന്ധനകളോ മാനദണ്ഡപരമായ നിയമങ്ങളോ (Normative Rules) ഇല്ലെന്ന് ബിൽഗ്രാമി സമർത്ഥിക്കുന്നു.

മനഃശാസ്ത്ര തത്ത്വചിന്തയിൽ വിശ്വാസത്തെ (Belief) എപ്രകാരമാണ് നിർവ്വചിക്കേണ്ടത് എന്ന വിഷയത്തിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റമാണ് ബിൽഗ്രാമി കൊണ്ടുവരുന്നത്. പാരമ്പര്യമായി മനഃശാസ്ത്രജ്ഞരും തത്ത്വചിന്തകരും വിശ്വാസങ്ങളെ കണ്ടത് കേവലമായ ‘പെരുമാറ്റ പ്രവണതകൾ’ (Dispositions) ആയിട്ടാണ്. അതായത്, ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒരു വ്യക്തി എങ്ങനെ പെരുമാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട് എന്ന് പ്രവചിക്കുന്ന ഭൗതിക പ്രവണതകളാണ് വിശ്വാസങ്ങൾ എന്നതായിരുന്നു പരമ്പരാഗത വീക്ഷണം. എന്നാൽ, ബിലീഫ് ആൻഡ് മീനിംഗ് എന്ന കൃതിയിലൂടെയും പിൽക്കാല പഠനങ്ങളിലൂടെയും വിശ്വാസങ്ങളെ കേവല പ്രവണതകളായി കാണുന്നതിനെ ബിൽഗ്രാമി തിരുത്തുന്നു. വിശ്വാസങ്ങൾ എന്നത് വ്യക്തികൾ സ്വികരിക്കുന്ന മാനദണ്ഡപരമായ പ്രതിബദ്ധതകൾ (Normative Commitments) ആണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. പ്രവണതകളും പ്രതിബദ്ധതകളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം താഴെ പറയുന്നവയാണ്:പ്രവണതകൾ എന്നത് അനുയോജ്യമായ സാഹചര്യങ്ങൾ ലഭിച്ചാൽ യാന്ത്രികമായി പുറത്തുവരേണ്ട കാര്യങ്ങളാണ്; അത്തരം അനുയോജ്യമായ ഭൗതിക സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു പെരുമാറ്റം പ്രകടമായില്ലെങ്കിൽ ആ പ്രവണത വ്യക്തിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല എന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കേണ്ടി വരും.
എന്നാൽ, പ്രതിബദ്ധതകൾ എന്നത് വ്യക്തികൾ തങ്ങളുടെ ചിന്താരീതികൾക്കും മൂല്യങ്ങൾക്കും നൽകുന്ന ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള വാഗ്ദാനങ്ങളാണ്. ഒരു വ്യക്തി തനിക്ക് പ്രതിബദ്ധതയുള്ള ഒരു വിശ്വാസത്തിന് അനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിൽ ചിലപ്പോൾ പരാജയപ്പെട്ടേക്കാം. എങ്കിലും, അത്തരം പരാജയം ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ അഭാവത്തെയല്ല കാണിക്കുന്നത്, മറിച്ച് താൻ വിശ്വസിക്കുന്ന പ്രതിബദ്ധത നിലനിർത്താൻ വ്യക്തി ഇനിയും കൂടുതൽ പരിശ്രമിക്കേണ്ടതുണ്ട് എന്ന മാനദണ്ഡപരമായ ആവശ്യകതയെയാണ് അത് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്.വിശ്വാസങ്ങളെ കേവല ഭൗതിക പ്രവണതകളായി കാണാതെ ഇത്തരം പ്രതിബദ്ധതകളായി കാണുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ മനുഷ്യന്റെ ‘ആത്മജ്ഞാനത്തിനും’ (Self-knowledge), തന്റെ ചിന്തകളെക്കുറിച്ച് വ്യക്തിക്കുള്ള ‘ഒന്നാം വ്യക്തി പ്രമാണത്തിനും’ (First-person Authority) തത്ത്വചിന്താപരമായ ന്യായീകരണം നൽകാൻ സാധിക്കൂ എന്ന് ബിൽഗ്രാമി വ്യക്താമാക്കുന്നു. സ്വന്തം പ്രതിബദ്ധതകൾ എന്താണെന്ന് അറിയാതെ ഒരാൾക്ക് അതിനായി പരിശ്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നതിനാൽ, വിശ്വാസങ്ങൾക്ക് സുതാര്യമായ (Transparent) സ്വഭാവമുണ്ടെന്നും അത് വ്യക്തിയുടെ ഏജൻസിയുമായി (Human Agency) ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിക്കുന്നു.

വിശ്വാസം: മനഃശാസ്ത്രപരമായ ഡിസ്പൊസിഷനിൽ നിന്ന് മാനദണ്ഡപരമായ പ്രതിബദ്ധതയിലേക്ക്

മനഃശാസ്ത്ര തത്ത്വചിന്തയിൽ വിശ്വാസത്തെ (Belief) എപ്രകാരമാണ് നിർവ്വചിക്കേണ്ടത് എന്ന വിഷയത്തിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റമാണ് ബിൽഗ്രാമി കൊണ്ടുവരുന്നത്. പാരമ്പര്യമായി മനഃശാസ്ത്രജ്ഞരും തത്ത്വചിന്തകരും വിശ്വാസങ്ങളെ കണ്ടത് കേവലമായ ‘പെരുമാറ്റ പ്രവണതകൾ’ (Dispositions) ആയിട്ടാണ്. അതായത്, ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒരു വ്യക്തി എങ്ങനെ പെരുമാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട് എന്ന് പ്രവചിക്കുന്ന ഭൗതിക പ്രവണതകളാണ് വിശ്വാസങ്ങൾ എന്നതായിരുന്നു പരമ്പരാഗത വീക്ഷണം. എന്നാൽ, ബിലീഫ് ആൻഡ് മീനിംഗ് എന്ന കൃതിയിലൂടെയും പിൽക്കാല പഠനങ്ങളിലൂടെയും വിശ്വാസങ്ങളെ കേവല പ്രവണതകളായി കാണുന്നതിനെ ബിൽഗ്രാമി തിരുത്തുന്നു. വിശ്വാസങ്ങൾ എന്നത് വ്യക്തികൾ സ്വികരിക്കുന്ന മാനദണ്ഡപരമായ പ്രതിബദ്ധതകൾ (Normative Commitments) ആണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. പ്രവണതകളും പ്രതിബദ്ധതകളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം താഴെ പറയുന്നവയാണ്:പ്രവണതകൾ എന്നത് അനുയോജ്യമായ സാഹചര്യങ്ങൾ ലഭിച്ചാൽ യാന്ത്രികമായി പുറത്തുവരേണ്ട കാര്യങ്ങളാണ്; അത്തരം അനുയോജ്യമായ ഭൗതിക സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു പെരുമാറ്റം പ്രകടമായില്ലെങ്കിൽ ആ പ്രവണത വ്യക്തിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല എന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കേണ്ടി വരും.
എന്നാൽ, പ്രതിബദ്ധതകൾ എന്നത് വ്യക്തികൾ തങ്ങളുടെ ചിന്താരീതികൾക്കും മൂല്യങ്ങൾക്കും നൽകുന്ന ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള വാഗ്ദാനങ്ങളാണ്. ഒരു വ്യക്തി തനിക്ക് പ്രതിബദ്ധതയുള്ള ഒരു വിശ്വാസത്തിന് അനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിൽ ചിലപ്പോൾ പരാജയപ്പെട്ടേക്കാം. എങ്കിലും, അത്തരം പരാജയം ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ അഭാവത്തെയല്ല കാണിക്കുന്നത്, മറിച്ച് താൻ വിശ്വസിക്കുന്ന പ്രതിബദ്ധത നിലനിർത്താൻ വ്യക്തി ഇനിയും കൂടുതൽ പരിശ്രമിക്കേണ്ടതുണ്ട് എന്ന മാനദണ്ഡപരമായ ആവശ്യകതയെയാണ് അത് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്.വിശ്വാസങ്ങളെ കേവല ഭൗതിക പ്രവണതകളായി കാണാതെ ഇത്തരം പ്രതിബദ്ധതകളായി കാണുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ മനുഷ്യന്റെ ‘ആത്മജ്ഞാനത്തിനും’ (Self-knowledge), തന്റെ ചിന്തകളെക്കുറിച്ച് വ്യക്തിക്കുള്ള ‘ഒന്നാം വ്യക്തി പ്രമാണത്തിനും’ (First-person Authority) തത്ത്വചിന്താപരമായ ന്യായീകരണം നൽകാൻ സാധിക്കൂ എന്ന് ബിൽഗ്രാമി വ്യക്താമാക്കുന്നു. സ്വന്തം പ്രതിബദ്ധതകൾ എന്താണെന്ന് അറിയാതെ ഒരാൾക്ക് അതിനായി പരിശ്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നതിനാൽ, വിശ്വാസങ്ങൾക്ക് സുതാര്യമായ (Transparent) സ്വഭാവമുണ്ടെന്നും അത് വ്യക്തിയുടെ ഏജൻസിയുമായി (Human Agency) ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിക്കുന്നു.

മാനസിക ഉള്ളടക്ക സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ താരതമ്യ വിശകലനം

അഖീൽ ബിൽഗ്രാമിയുടെ ‘ന്യൂ എക്സ്റ്റേണലിസം’ (New Externalism / ന്യൂ ബാഹ്യവാദം) പരമ്പരാഗത വിശകലന രീതികളിൽ നിന്ന് ഏതെല്ലാം മാനങ്ങളിൽ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഒരു സം​ഗ്രഹം നൽകാം.
പ്രോട്ടോ-ആന്തരികവാദം (Descriptivism / Frege) വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിലെ ആത്മനിഷ്ഠമായ ആശയങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുകയും ബാഹ്യലോക സ്വാധീനത്തെ അപ്രധാനമായി കാണുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഓർത്തെഡോക്സ് ബാഹ്യവാദം (Putnam, Burge, Kripke) ബാഹ്യ വസ്തുക്കളുടെ ഭൗതിക സ്വഭാവം സങ്കൽപ്പങ്ങളെ നേരിട്ട് നിർണ്ണയിക്കുന്നുവെന്ന് വാദിക്കുകയും ‘വിശാല ഉള്ളടക്കം’, ‘ഇടുങ്ങിയ ഉള്ളടക്കം’ എന്ന് വിഭജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ബിൽഗ്രാമിയുടെ ന്യൂ ബാഹ്യവാദം സന്ദർഭോചിതവും അവിഭാജ്യവുമായ ‘ഏകീകൃത ഉള്ളടക്ക’ത്തെയാണ് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്. ബാഹ്യലോക സ്വാധീനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ, പ്രോട്ടോ-ആന്തരികവാദം വ്യക്തിഗത സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുമ്പോൾ ഓർത്തെഡോക്സ് ബാഹ്യവാദത്തിൽ സമൂഹത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധരും ഭാഷാ നിയമങ്ങളുമാണ് അർത്ഥം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. നേരെമറിച്ച്, ബിൽഗ്രാമിയുടെ സമീപനം ബാഹ്യ വസ്തുക്കളും വ്യക്തിയുടെ പശ്ചാത്തല വിശ്വാസങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ കാണുകയും, സാമൂഹിക അധികാര ഘടനകളെ നിരസിച്ചുകൊണ്ട് അർത്ഥത്തെ വ്യക്തിയുടെ യുക്തിയിലെ സ്ഥിതിചെയ്യലായി വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, സമഗ്രത്വ പരിഹാരത്തിൽ (Solution to Holism) പ്രോട്ടോ-ആന്തരികവാദത്തിന് വ്യക്തമായ സിദ്ധാന്തപരമായ പരിഹാരമില്ലാത്തപ്പോഴും, ഓർത്തെഡോക്സ് ബാഹ്യവാദം വിശാല ഉള്ളടക്കത്തിലൂടെ പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും, ബിൽഗ്രാമി ‘ഉള്ളടക്കത്തെ പ്രാദേശികവൽക്കരിക്കൽ’ മുഖേനയാണ് ഇതിന് പരിഹാരം കണ്ടെത്തുന്നത്. വിശ്വാസത്തിന്റെ മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ, കേവല പെരുമാറ്റ പ്രവണതകൾക്കോ മാതൃകാപരമായ മാനസിക ചിത്രങ്ങൾക്കോ അപ്പുറം മാനദണ്ഡപരമായ പ്രതിബദ്ധതകൾക്കാണ് ന്യൂ ബാഹ്യവാദം മുൻഗണന നൽകുന്നത്.

ഉപസംഹാരം
അഖീൽ ബിൽഗ്രാമിയുടെ ബിലീഫ് ആൻഡ് മീനിംഗ് (1992) എന്ന ഗ്രന്ഥം, ഭാഷാ തത്ത്വചിന്തയെയും മനഃശാസ്ത്ര തത്ത്വചിന്തയെയും കൂട്ടിയിണക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായകമായ ഒരു വഴിത്തിരിവാണ് സന്ദേഹമില്ലാതെ സമ്മാനിച്ചത്. വിശ്വാസം, അർത്ഥം, മനഃശാസ്ത്രം എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത ധാരണകളെ അട്ടിമറിച്ചുകൊണ്ട്, വ്യക്തിഗത അനുഭവങ്ങൾക്കും ബാഹ്യലോക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾക്കും ഒരേപോലെ പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു പുതിയ വിശകലന ചട്ടക്കൂട് നിർമ്മിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.
മനുഷ്യന്റെ മാനസിക ഉള്ളടക്കത്തെ ഭൗതിക ലോകത്തിന്റെ യാന്ത്രിക പ്രകടനമായോ അല്ലെങ്കിൽ സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹിക ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒന്നായോ കാണാതെ, വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ഏജൻസിക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന പ്രതിബദ്ധതയായി കാണാൻ ബിൽഗ്രാമി നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഏകീകൃത ഉള്ളടക്കം’, ‘ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ പ്രാദേശികത’ എന്നീ അദ്വിതീയ തത്ത്വങ്ങളിലൂടെ, ഭാഷയും മനുഷ്യന്റെ വിചാരങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ അതീവ സൂക്ഷ്മതയോടെയും യുക്തിഭദ്രതയോടെയും വിശദീകരിക്കാൻ ബിൽഗ്രാമിയുടെ വിശകലനങ്ങൾക്ക് സാധ്യമാകുന്നുണ്ട്.